یکشنبه ۱ مرداد ۱۳۹۶ / Sunday, 23 July, 2017

نگاهی به «نقش خیال» اثر مشترک همایون شجریان و قمصری


نگاهی به «نقش خیال» اثر مشترک همایون شجریان و قمصری
سیدابوالحسن مختاباد: تازه ترین اثر همایون شجریان با آثاری كه وی پیش از این در حیطه موسیقی سنتی كاركرد، تفاوت دارد. این تفاوتها چه در جنس موسیقی و آوازی كه وی ارائه كرده (كه در متن نقد زیر به تفصیل به آن اشاره شده است)، و چه در نحوه تغییر رویكردش به كاركردن با آهنگسازان جوانتر، تفاوتهای اساسی با آثار پیشین دارد. به تعبیر دقیق تر؛ همایون شجریان این بار ترجیح داده است به سراغ افرادی برود كه در زمینه موسیقی نام و نشانی ندارند، اما جوهر و گوهر كار را دارند. آهنگساز «نقش خیال» نشان داد، شناخت مطلوبی از اركستراسیون سازهای ایرانی دارد و نیز با موسیقی كشورهای دیگر، از جمله ارمنستان هم آشناست.(شاید بخشی از این آشنایی را كه در چند تصنیف و قطعه برجای نهاده است، به حضور چندی قبل گاسپاریان، دودوك نواز نامی ارمنستان بازگردد.) از همه مهمتر، جسارت تجربه و خطرپذیری در گام نهادن در وادی های تازه است .همراهی همایون شجریان با این آهنگساز جوان كه جایزه نخست جشنواره جوان دو سال قبل را نیز در كارنامه اش دارد و وام دادن شهرت و اعتبار هنری خود و نامش می تواند حسن آغازی باشد برای تداوم همكاریهای این گونه. چنانكه در دو هفته گذشته نیز شاهد بودیم، چهره های صاحب نامی چون بهمن رجبی، كیوان ساكت و سالار عقیلی و... با گروه نسبتا جوان اركستر ملل همكاری و همراهی كردند. و یا پیشتر كه همكاری بیژن كامكار با احسان ذبیحی فر، نتیجه ای نیكو داشت. به نظر می رسد، این گام اگرچه مبارك است ولی در صورتی تكمیل می شود كه همایون شجریان مبادرت به تشكیل گروه و در نهایت اجرای زنده با افراد جوانتر همین گروه كند كه توانایی های خود را در جشنواره دو سال قبل جوان ثابت كرده بودند.نوشته پیش رو، نقدی است با رویكرد تشكیكی. در این رویكرد، منتقد اثر هنری را از جنبه یا جنبه های گوناگون تحلیل و تشریح كرده، اما حكم به نیك و بد نمی دهد. [آیت اللهی: ۱۳۸۴: ۱۱۱] این شیوه نقد، از حیث عدم حكم بر نیك و بد، بی شباهت به نقد تأویلی رولان بارت نیست. گو اینكه نقد تأویلی آزادانه تر و كلی تر از نقد تشكیكی است. چرا كه در نقد تشكیكی نیز منتقد با منطقی گزینشی، شواهدی را ارائه می دهد.«نقش خیال» اثری در حوزه موسیقی دستگاهی نیست. عناصر موسیقایی _ فراموسیقایی این اثر بیش از آنكه ارائه ای مجدد از موسیقی دستگاهی باشند، برگرفته و مقتبس از این گونه موسیقایی می باشند؛ گو اینكه ساز و آواز طرف اول، تقریبا شكل كلاسیك ژانر «آواز» موسیقی دستگاهی می باشد. اما آنچه از روح حاكم بر اثر و یا شواهد محسوس كار برمی آید، حاكی از این است كه مؤلف اساسا قصد تولید اثری در حوزه موسیقی دستگاهی _ به شكل كلاسیك را- نداشته است. سازبندی، چگونگی هماهنگی سازها، كیفیت بافتهای صدایی و یا حتی حركات ملودیك غالب بر كار، تفاوت زیادی با پدیده های مشابه در موسیقی دستگاهی دارند. این نیز شایان ذكر است كه عدم وقوع اثری در حوزه موسیقی كلاسیك دستگاهی، دلیلی برای ارزش گذاری منفی آن اثر، تلقی نمی شود. از دیدگاهی پوزیتیو، نوازندگی تار و خوانندگی اثر، نشان از ویرتئوزیته و تسلط كامل عاملان آن دارد.
در نوازندگی تار، اشاره به اصوات فونكسیونل مدها، تكنیك نوازندگی، سونوریته و انتخاب و چیدمان جملات، همه از كیفیتی قابل قبول برای ارائه یك تكنوازی موسیقی دستگاهی برخوردار می باشند. در حوزه خوانندگی نیز، شیوه ادای شعری تلفیق شعر و موسیقی و ارائه تحریرها، اشاره به اصوات مهم مدها، مطابق اصول و چارچوبهای مفروض در آواز موسیقی دستگاهی عینیت یافته است.نكته مهم در آواز اثر، از دیدگاهی قیاسی _ تطبیقی، تنوع قابل توجه تحریرها نسبت به آثار قبلی خواننده است. خواننده، به خصوص در دو اثر شوق دوست و نسیم وصل، گستره بسیار محدودی از تحریرها را به كار بسته بود.[سرایی: ۱۳۸۰: ،۱۷ سرایی: ۱۳۸۴: ۷] اما حال در این اثر، با به كارگرفتن تحریرهایی متنوع، خواننده از شیوه اجرایی اسكولاستیك محض آثار پیشین خود جدا و جوهره بیانش بیشتر نمایان شده است. بررسی پوزیتیو اركستراسیون و تنظیم این اثر، به دلیل عدم وجود هیچ اصل مدون و قابل قبول در اجتماع هنری ایران، جنبه اسپكولاتیف دارد و لذا از ذكر آن چشم می پوشیم. این اثر، از منظر هستی شناختی تطبیقی، تحت تأثیر مستقیم شیوه نوازندگی و آهنگسازی حسین علیزاده ارزیابی می شود. سونوریته تار، اجرای برخی از تكنیكهای انحصاری از شیوه مذكور، نحوه جمله پردازی و نوانس نوازنده تار، از دلایل این تأثر می باشند. شاید مهمترین تفاوت بین این دو، زمان بندی تندتر نوازندگی تار در این اثر، باشد. نحوه پردازش كنترسوژه های باس و ملودی های همراهی كننده در قطعات اركسترال، هارمونی گذاری بسیاری از نقاط اثر، علاقه مفرط به استفاده از ریتمهای ادواری و مختلط نیز یادآور جهان بینی علیزاده در ساخت و پرداخت، می باشند.
نكته مهم در آواز اثر، از دیدگاهی قیاسی _ تطبیقی، تنوع قابل توجه تحریرها نسبت به آثار قبلی خواننده است. خواننده به خصوص در دو اثر شوق دوست و نسیم وصل گستره بسیار محدودی از تحریرها را به كار بسته بوداساسا در مبحث هستی شناختی فلسفه هنر، در صورتی كه بتوان دو اثر را هم سبك یا یكی را بدل یا اقتباسی از دیگری دانست، از دو كاركرد مثبت و منفی [این آثار] سخن به میان می آید: ۱_ بسیاری از مخاطبان آثار هنری به خلق اثری مشابه سبكی خاص یا آثار هنرمندی به خصوص به دلخواه، علاقه دارند. [هنفلینگ: ۱۳۷۷: ۱۳۰] برای مثال بسیاری از مخاطبان سرسخت موسیقی باروك اروپا، مشتاق اند كسی در دوره معاصر، بتواند قطعاتی به قدرت و زیبایی باخ خلق نماید. اساسا پیگیری و اصرار برخی از نوازندگان در اجرا یا ابداع در مكتب یا سبك هنری خاص نیز از این منطق پیروی كند. [رك هنفلینگ: همان]
۲ _ آثار هم سبك اصالت مكتب هنری مربوطه را تنزل می دهند [هنفلینگ: همان ۱۴۷]چرا كه برای مثال بسیار محتمل است كه آهنگساز معاصر سبك باروك، نتواند اثری كاملا با معنای آثار باخ خلق كند و با این خلق متأخر، بدعتهای هر چند جزئی بوجود آید و در نتیجه اصالت ناب مكتب باروك، مغشوش شود. این دو كاركرد، تقریبا در مورد مقایسه اثر حاضر و مكتب آهنگسازی _ نوازندگی حسین علیزاده نیز قابل تسری است. از دیدگاه هستی شناسی تطبیقی، با توجه به وجوه شباهت نوازندگی و ساخت و پرداخت قطعات این اثر با مكتب نوازندگی و نواسازی علیزاده، می توان نقش خیال را اثری در مكتب علیزاده تلقی نمود و خرسند بود از اینكه هنرمندانی جوان، با درك صحیح مكتب علیزاده و اقتباس تام از آن مكتب، دست به ابداع زده اند. اما از همین رهیافت می توان با دید مواجهه اثری كاملا نو در فرم و محتوا به سراغ اثر رفت و لذا آن را تبدیل، تكثیر و یا اثری مقتبس از یك مكتب قدیمی ارزیابی نمود. این اثر، جدای این دو نگرش، از نظر فلسفه اصالت وجود (اگزیستانسیالیسم) می تواند مثبت ارزیابی شود (چرا كه در این نگرش، هر اثر هنری هستی ویژه از نظر فرم، محتوا و تأثیر استیتك دارد) از نظر مذهب تجربه گرایی نیز این اثر، درخور تقدیر و دارای ارزش ویژه است (چرا كه از این منظر زیبایی ذهنی است و ذهن به تجربه، آثار را طبقه بندی كرده و هم سبك تلقی می كند وگرنه درك زیبایی، امری ذهنی و زیبایی از هر اثری قابل انتظار است) ذكر این نكته نیز لازم است كه ارزیابی ما در شرایط حاضر، در خارج از حوزه موسیقی دستگاهی به شكل كاملا كلاسیك، تجربی خواهد بود. چرا كه بدون گونه شناسی دقیق و سپس استخراج قواعد كلی هرگونه موسیقایی، نمی توان ارزیابی بی چون و چرا در رابطه با آثار سمفونیك ایرانی، موسیقی های تلفیقی و موسیقی های مدرن ایرانی صورت داد. در حوزه موسیقی دستگاهی به شكل كلاسیك، با وجود مغشوشات فراوان در زمینه های سازبندی، تنظیم بافتهای صدایی و حتی مبانی خلق و آفرینش، چهارچوبی نسبتا روشن بر پایه رپرتوار ردیف و مفاهیم مد و دستگاه قابل تشخیص است و چون این اثر در حیطه موسیقی دستگاهی به شكل كلاسیك واقع نمی شود، ارزیابی این اثر را تا زمان شكل گیری قواعد مذكور به خود مخاطبان وامی نهیم.
- منابع در آرشیو روزنامه موجود است.
پویا سرایی


منبع : روزنامه همشهری

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
شنوندگان , ثبت موقوفات , رنگ مو طبیعی , نسخه باستانی , صندوق خرد , صادق علی مقدم , روز مرد و پدر , همایش سالانه پولی و ارزی , غیبت سربازی , بالا رفتن سن ازدواج , روابط اقتصادی ایران و اروپا , مسیرهای هوایی , منتشرشدن , کالای نفتی و غیر نفتی , برهوت , دلت , منابع طبیعی البرز , گیت دخانی , حضور کنفدراسیون آسیا در تبریز , عیسی قاسم , آلبرت انیشتین , نظم جهانی , جهاد کشاورزی استان مرکزی , امام جمعه اردبیل , حسین زمان , پیمانکاران , سفارت امریکا , رفاه و آسایش , نا آگاهی , بنگاه صنعتی , رنگ کردن خانه , خروج روح از بدن , زمینه ژنتیکی , حمایت از مردم فلسطین , نانو رس , عدم پرداخت , رضایتمندی , تولید هیدروژن , سیاست کنترل مصرف دخانیات , دزدی اطلاعات , اسرای اسرائیلی , آگوستو بوال , معروف به گوسفند , نماز جمعه مهاباد , الشرقیه , ورود بیمه ها , کمتر دیده شده , تئاتر شاهد , سیاست‌ها و اقدامات ساماندهی پیام رسان‌های اجتماعی تصویب شد , سگ‌ها ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
روانشناسی آلمان: کانت، هربارت و لتزی (۲) , بهار آمد بهار آمد سلام آورد مستان را , سبک بیباپ , نهاد خانواده و خویشاوندی , چارت‌های طبقه‌بندی و سازمانی , مالفورماسیون آدنوماتوئید کیستیک , سر و تنه , پل مشیر , گیاه‌شناسی باقلا , کاروانسرای صدری , دنبالهٔ این سبک در قرن پنجم و ششم , منوچهر مطیعی تهرانی , تومورهای خلف صفاقی , دور مرو، دور مرو، یار ببین، یار ببین , تحلیل اشعار مجیرالدین بیلقانی , پرهای اُردک برمه به‌صورت خام (Burma Raw Duck Feathers) , ایده‌های مطرح شده در این مدل , جدول ثروت پولی بخش خصوصی (خانواده‌های خصوصی) در آلمان فدرال , اندازه‌گیری پیش‌بینی تقاضا , اثرات ژنتیک ,

برخی منابع مهم خبری
jamnews.ir جام نیوز , ebtekarnews.com روزنامه ابتکار , mizanonline.ir خبرگزاری میزان , qudsonline.ir روزنامه قدس , shabakeh-mag.com مجله شبکه , tasnimnews.com خبرگزاری تسنیم , shafaf.ir شفاف , hurrahsport.com هورا , marznews.com مرزنیوز , aftaberey.com آفتاب ری , press.jamejamonline.ir روزنامه جام جم , ghanoondaily.ir روزنامه قانون , rahemardomnews.com راه مردم , elpress.ir ائل پرس , shefanews.com شفا نیوز , fararu.com فرارو , cinemapress.ir سینما پرس , daynews.ir دی , farapix.com فراپیکس , bina.ir بینا , ensafnews.com انصاف نیوز , funpatogh.com فان پاتوق , parstourism.ir پارس توریسم , zoomit.ir زومیت , armandaily.ir روزنامه آرمان , rikhtopash.com ریخت و پاش , winbeta.net وین بتا , otaghkhabar24.ir اتاق خبر 24 , patogh98.com پاتوق 98 , bukharamag.com بخارا ,

وبگردی
قدرت گرفتن نسلى از آقازاده هاى متوهم و وقيح
قدرت گرفتن نسلى از آقازاده هاى متوهم و وقيح - نادر فتوره چی روزنامه نگار در این باره خطاب به حمید رضا عارف توئیت کرده است: «موفقيت هاى رانتى» تو و امثال تو به دليل ژن خوب نيست، به دليل ساختار فاسد است.» او همچنین در توئیتی دیگر به تندی نوشته است: «پسرعارف تصويرى از آينده منطقى وضع موجود است: قدرت گرفتن نسلى از آقازاده هاى متوهم و وقيح كه هيچ نسبتى با انقلاب٥٧، به غير از«سفره» آن ندارند.»
رونمایی پسر عارف از ژن آقازادگی
رونمایی پسر عارف از ژن آقازادگی - صحبت های عجیب پسر عارف که انتقادات زیادی داشت
اولین فیلم از اظهارات قاتل آتنا مقابل دوربین
اولین فیلم از اظهارات قاتل آتنا مقابل دوربین - دهان آتنا را گرفتم به اتاق پشتی بردم، او را خفه کردم و ...
 اولین تصاویر از مهران مدیری و دخترش شهرزاد
اولین تصاویر از مهران مدیری و دخترش شهرزاد - مراسم افتتاحیه فیلم «ساعت 5 عصر» اولین ساخته مهران مدیری در حالی برگزار شد که شهرزاد دختر این کارگردان نیز در مراسم حضور داشت و برای اولین بار است که دختر مهران مدیری در چنین مراسمی حضور می یابد.
اکران خصوصی فیلم سینمایی ساعت ۵ عصر
اکران خصوصی فیلم سینمایی ساعت ۵ عصر - مراسم اکران خصوصی فیلم سینمایی ساعت ۵ عصر به نویسندگی، تهیه کنندگی و کارگردانی مهران مدیری شامگاه دوشنبه در پردیس سینمایی کوروش برگزار شد.
فیلم لحظه شلیک پلیس به مهاجم مترو
فیلم لحظه شلیک پلیس به مهاجم مترو - لحظه شلیک پلیس به مهاجم مترو / این فرد چند مسافر مترو و یک مامور ناجا را با چاقو مجروح و به سمت پلیس های دیگرحمله کرد، در اینجا بود که پلیس به او شلیک میکند...
گفتگوی حسین دهباشی با علی فلاحیان / سعید امامی در زندان کشته شد
گفتگوی حسین دهباشی با علی فلاحیان / سعید امامی در زندان کشته شد - خشت خام / نوبت بیست و ششم / گفتگوی حسین دهباشی با علی فلاحیان
پایان تعقیب پرحادثه راننده فراری خودروی اپتیما در تهران
پایان تعقیب پرحادثه راننده فراری خودروی اپتیما در تهران - راننده فراری با خودروی اپتیما در تهران، دیوانه وار به چندین خودرو از جمله خودروی پلیس می زند و فرار می کند . این راننده چند دقیقه بعد دستگیر می شود
شکست فرانسوی ها با پژو 508 در بازار ایران
شکست فرانسوی ها با پژو 508 در بازار ایران - نگین خودرو نسخه E3 تلیسمان را با قیمت ۱۸۹ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان ثبت نام می کند و ایران خودرو ۵۰۸ فول آپشن مدل ۲۰۱۶ را با قیمت ۱۷۹ میلیون تومان به دست مصرف کننده می رساند.
عملیات انتحاری داعش در بالای شهر تهران! / عکس
عملیات انتحاری داعش در بالای شهر تهران! / عکس - این تصویر از صبح امروز در برخی شبکه های مجازی دست به دست می چرخد و برخی کاربران خوش ذوق با شوخی معنی داری درباره آن نوشته اند که این تصویر متعلق به بمب گذاری انتحاری داعش نیست و برای یکی از فروشگاه های بالای شهر تهران است که مد خاصی در پوشاک میان جوانان را ترویج می کند.
    پربازدیدها