دوشنبه ۲ بهمن ۱۳۹۶ / Monday, 22 January, 2018

از تصنیف‌های‌ غم‌انگیز تا موسیقی‌ فکاهی‌ و عامیانه‌


از تصنیف‌های‌ غم‌انگیز تا موسیقی‌ فکاهی‌ و عامیانه‌
در سالی‌ كه‌ بدیع‌زاده‌ به‌ استخدام‌ شورای‌ ملی‌ در آمد، یعنی‌ در سال‌ ۱۳۰۴، فعالیت‌ اصلی‌ او آغاز شد. در آن‌ سال‌ نماینده‌ كمپانی‌ صفحه‌ پركنی‌ «هیز مستر زاكش‌» انگلیس‌ به‌ ایران‌ آمده‌ و قصد تهیه‌ و پر كردن‌ صفحات‌ چند هنرمند و خواننده‌ ایرانی‌ را داشت‌.
این‌ كمپانی‌ با مدیریت‌ موسی‌ بنایی‌ و محمود ایمن‌ اداره‌ می‌شد كه‌ مهمترین‌ نام‌ و رقیب‌ كمپانی‌های‌ موجود بود و سابقه‌ بیشتری‌ داشت‌ (در ایران‌ چهار كمپانی‌ عمده‌ و معروف‌، بازار ضبط‌ و تولید صفحات‌ موسیقی‌ را در این‌ دوران‌ به‌ عهده‌ داشتند.)
هیز مستر زاكش‌ هم‌ دستگاه‌ گرامافون‌ را تولید و وارد می‌كرد و هم‌ صفحه‌های‌ موسیقی‌ را در شكلی‌ گسترده‌تر به‌ بازار می‌فرستاد.
بدیع‌زاده‌ ابتدا از ملاقات‌ با نماینده‌ كمپانی‌ به‌ علت‌ كار در مجلس‌ شورا و برخی‌ ملاحظات‌ اجتماعی‌ پرهیز داشت‌، اما با اصرار عبدالحسین‌ شهنازی‌ نوزانده‌ چیره‌دست‌ آن‌ دوران‌ به‌ اتفاق‌ جهانگیر وفادار (ویولنیست) و نورا همایون‌، شاعر و ترانه‌سرایی‌ كه‌ خیلی‌ از تصنیف‌های‌ بدیع‌زاده‌ را سروده‌ است‌، چندین‌ صفحه‌ با صدای‌ خود پر كرد.
بدیع‌زاده‌ در خصوص‌ اتفاقاتی‌ كه‌ منجر به‌ پر كردن‌ صفحه‌ توسط‌ او شد، در جایی‌ گفته‌ است‌: در ابتدا وحشت‌ عجیبی‌ داشتم‌ كه‌ اگر به‌ عنوان‌ آوازه‌خوان‌، آوازی‌ بخوانم‌ مورد ملاحت‌ نمایندگان‌، مجلسیان‌ و مردم‌ قرار بگیرم‌ و به‌ همین‌ علت‌ قرار شد كه‌ با نام‌ مستعار این‌ كار را انجام‌ دهم‌.
سرانجام‌ نخستین‌ صفحه‌ بدیع‌زاده‌ با عنوان‌ «جلوه‌ گل‌» روانه‌ بازار شد.
صفحه‌ و گرامافون‌ كمپانی‌ فوق‌ به‌ نام‌ «سگ‌ نشان‌» معروف‌ بود و در زمان‌ فعالیت‌ خود صفحه‌های‌ ارزشمندی‌ از دیگر نامداران‌ موسیقی‌ چون‌ اقبال‌ آذر، درویش‌ خان‌، ادیب‌ خوانساری‌، قمرالملوك‌ وزیری‌، تاج‌ اصفهانی‌، سلیم‌ خان‌، پروانه‌، مرتضی‌ نی‌داود، حاج‌ علی‌اكبر خان‌، عبدالحسین‌ خان‌ شهنازی‌ و نیراعظم‌ رومی‌، ملوك‌ ضرابی‌، خانم‌ گلریز، ملوك‌ پروین‌، ایران‌الدوله‌ (ایران‌ خانم)، یحیی‌ زرینچه‌، علی‌ صالحی‌ (تار) و شاعرانی‌ چون‌ ملك‌الشعرای‌ بهار و عارف‌ قزوینی‌ تهیه‌ و به‌ بازار فرستاد.
پس‌ از آن‌، فعالیت‌ بدیع‌زاده‌ گسترش‌ بیشتری‌ پیدا كرد و او آثار خود را به‌ طرق‌ مختلف‌ عرضه‌ داشت‌ كه‌ مهمترین‌ آن‌ به‌ شرح‌ ذیل‌ است‌:
● سفرهای‌ هنری‌ و ضبط‌ صفحه‌های‌ گرامافون‌
۱۳۱۵ سفر به‌ آلمان‌ به‌ مدت‌ یك‌ سال‌ و ضبط‌ تعداد ۴۰ صفحه‌ برای‌ كمپانی‌ ادئون‌ در برلین‌. سفر دوم‌ به‌ شهر حلب‌ برای‌ ضبط‌ صفحه‌ برای‌ كمپانی‌ سودوا.
۱۳۲۴ سفر به‌ هندوستان‌ به‌ مدت‌ یك‌ سال‌، جهت‌ كنسرت‌ و ضبط‌ صفحه‌ برای‌ ایرانیان‌ مقیم‌ هند، با گروهی‌ به‌ سرپرستی‌ مهدی‌ خالدی‌ و بعضی‌ دیگر از نوازندگان‌.
ضبط‌ صفحه‌ توسط‌ كمپانی‌ «ایران‌ ركورد» در بمبئی‌ به‌ تعداد ۵۰ صفحه‌، از جمله‌ سرود «ایران‌ و هند» در ماهور با شعر نیر سینا، ترانه‌هایی‌ در ماهور با شعر و آهنگ‌ امیر جاوید.
برگزاری‌ كنسرتی‌ در بزرگداشت‌ فردوسی‌ در هند.
از مجموعه‌ آوازهای‌ بدیع‌زاده‌ در آن‌ زمان‌ صفحه‌یی‌ در مایه‌ افشاری‌ به‌ نام‌ «مرغ‌ بی‌آشیان‌» و سه‌ صفحه‌ در بیات‌ ترك‌، سه‌گاه‌ و ماهور است‌. آوازهای‌ «ایران‌» در دستگاه‌ ماهور، «جانا هزاران‌ آفرین‌» با شعر سعدی‌، «خنده‌ گل‌» با شعر نورا همایون‌ و قطعه‌یی‌ به‌ نام‌ «گرایلی‌» با شعر سعدی‌، «شكن‌دل‌» در دستگاه‌ سه‌گاه‌ با اشعار همایون‌ در آن‌ زمان‌ ساخته‌ و اجرا شد.
همچنین‌ بدیع‌زاده‌ را می‌توان‌ یكی‌ از پایه‌گذاران‌ موسیقی‌ و ترانه‌های‌ فكاهی‌ و عامیانه‌ به‌ شمار آورد. ابوالحسن‌ صبا كه‌ خود نیز به‌ موسیقی‌ بومی‌ و عامیانه‌ علاقه‌ وافری‌ داشت‌، یكی‌ از مشوقان‌ اصلی‌ او در این‌ راه‌ بود. بدیع‌زاده‌ در خاطرات‌ خود روایت‌ می‌كند:
قبلا اسماعیل‌ مهرتاش‌ چند آهنگ‌ با اشعار خودمانی‌ كه‌ زبان‌ حال‌ مردم‌ است‌ مثل‌ «زال‌ زالكه‌» و «یكی‌ یه‌ پول‌ خروس‌» و مانند اینها ساخته‌ بود و به‌ من‌ پیشنهاد می‌كرد كه‌ بخوانم‌. من‌ وحشت‌ داشتم‌ از خواندن‌ آنها. زیرا فكر می‌كردم‌ با پخش‌ این‌ آهنگ‌ها مورد ملامت‌ دوستان‌ و موسیقی‌ شناسان‌ قرار می‌گیرم‌. ولی‌ عاقبت‌ با استدلال‌ و تشویق‌ مرحوم‌ صبا برای‌ خواندن‌ آنها آماده‌ شدم‌.
بدین‌ ترتیب‌ بود كه‌ بدیع‌زاده‌ به‌ یاری‌ مهرتاش‌ و صبا به‌ بازسازی‌ موسیقی‌ عامیانه‌ پرداخت‌. از میان‌ ترانه‌های‌ عامیانه‌ كه‌ بسیار ماندگار شدند می‌توان‌ به‌ «ماشین‌ مشدی‌ ممدلی‌»، «گل‌ پونه‌، نعنا پونه‌»، «یك‌ یاری‌ دارم‌» كه‌ همگی‌ در دستگاه‌ ماهور ساخته‌ و اجرا شدند، اشاره‌ كرد.
ضمن‌ اینكه‌ سراینده‌ تصانیف‌ فكاهی‌ او نیز اغلب‌ «سیدعلیرضا روحانی‌» بود كه‌ به‌ واسطه‌ صدای‌ بدیع‌زاده‌ اشعارش‌ در دوره‌ خود شهره‌ عام‌ و خاص‌ شد.


منبع : روزنامه اعتماد

مطالب مرتبط

نگاهی به زندگی و آثار فرانس لیست


نگاهی به زندگی و آثار فرانس لیست
نام «فرانس لیست» با نام پیانو پیوند خورده است و به نظر می رسد این پیوند برای همیشه برقرار بماند. «لیست» به مانند اسطوره ای در عرصه نوازندگی پیانو درآمده و همگان از او به عنوان یكی از نوازندگان افسانه ای یاد می كنند. البته در مورد «لیست» نیز همچون هر پدیده برجسته دیگری خیالبافی های بی اساس و داستان پردازی های غیرواقعی چهره واقعی او را مبهم ساخته است، ولی در هر صورت بدیهیاتی در كار «لیست» همواره وجود داشته اند كه می توان بی هیچ شبهه بدان ها اطمینان كرد. «لیست» را نیز همچون بتهوون می باید كه چهره ای انقلابی در عرصه موسیقی دانست. در واقع بعد از «لیست» بسیاری از مناسبات قراردادی پیشین دستخوش تغییرات اساسی شد. «لیست» به شكلی غیرمستقیم از مكتب بتهوون برخاسته است، البته به واسطه یك میانجی به نام «كارل چونی». چونی به عنوان یكی از برجسته ترین و وفادارترین شاگردان بتهوون خود یكی از شناخته شده ترین مدرسان موسیقی حتی تا به امروز شناخته می شود. بسیاری از تمرینات آموزشی چونی مرجع اصلی نوآموزان موسیقی در روزگار ما را تشكیل می دهند. «لیست» نیز از جمله كسانی بود كه از مكتب چونی برخاسته است. شاید بتوان گفت توفیقی كه «لیست» در جایگاه یك پیانیست و آهنگساز در صحنه كنسرت به دست آورده، تاكنون نصیب هیچ كس دیگری نشده است. در آن روزگار بسیاری او را می پرستیدند و تصور می كردند كه او از آسمان ها به جانب انسان ها شتافته است. تمام شواهد و اسناد در این نكته متفق القولند كه نوازندگی «لیست» به شكل غیرقابل تقلیدی مسحوركننده بوده است تا جایی كه در كنسرت های او افراد زیادی به راستی از خود بی خود می شدند و بی اختیار خود را در خیالات خود فراموش می كردند. البته بدیهی است كه بخش مهمی از تاثیرگذاری «لیست» مستقیماً در ارتباط با جنبه های بصری اجرای آثارش نهفته است، تنها پیانیست هایی كه جادوگری نیز می دانند، قادرند آثار «لیست» را بنوازند. یكی از وجوه مشخصه موسیقی «لیست» علاوه بر جنبه های خاص نوازندگی «لیست»، روح مجار نهفته در آنها است.شاید بتوان كمتر آثاری از «لیست» یافت كه نیم نگاهی به مسلك «كولی»ها نداشته باشد. اغلب آثار «لیست» برای اجرا توسط پیانو نوشته شده اند و در آنها پیانو در مركز توجه مخاطب قرار می گیرد. به بیان دیگر در فرآیند اجرای موسیقی «لیست»، پیانو حتی از خود موسیقی اولویت بالاتری پیدا می كند. البته باید اعتراف كرد كه این تنها یك طرز نگاه مرسوم در مورد «لیست» است، چرا كه می توان ایرادات اساسی نسبت به این نوع نگرش روا داشت. همراه با تحولات زندگی شخصی «لیست» موسیقی او نیز دستخوش تغییر یا حتی به تعبیری جهش شد. تمامی آثار سال های آخر زندگی «لیست» حاكی از آنند كه تنها یك كشیش می توانسته پدیدآورنده شان باشد و به راستی نیز چنین بود. البته به لحاظ كمی می توان گفت كه آثار او غیرقابل شمارشند. گویی او آهنگسازی بوده كه تمام سال های عمر مشغول نوشتن موسیقی بوده است. هر چند كه می دانیم بخش اعظمی از ساخته های او در واقع تنظیم آثار از پیش ساخته شده برای اجرا توسط مدیوم دیگری بوده است. حجم زیاد تصنیفات «لیست» بسیاری از موسیقی شناسان را با گونه ای تردید مواجه كرده است؛ اینكه او به راستی نبوغ خلق این تعداد آثار را نداشته و لاجرم در بسیاری از مواقع به تكرار مكررات بسنده كرده است. همین امر موجب می شود كه «لیست» نوازنده در مرتبه ای بالاتر از «لیست» آهنگساز قرار گیرد. البته دید افراطی تر در این زمینه بدان جا خواهد كشید كه آثار «لیست» را یكسره بی اهمیت تلقی كنیم و تنها تحولاتی كه به واسطه قدرت طلبی های او در عرصه تسخیر اذهان عمومی صورت گرفته را جزء وقایع اساسی زندگانی «لیست» محسوب كنیم. در این صورت دستاوردهای شخصی لیست یكسره بی اهمیت خواهند شد و تنها تاثیراتی كه از جانب او به پیرامونش رسیده در درجه اهمیت قرار خواهند گرفت. ولی فراموش نكنیم كه در جای جای آثار موسیقی «لیست» بدعت های هارمونیك نقش چشمگیری در ساختمان كل اثر ایفا می كنند. در نهایت باید معترف بود كه آثار هیچ آهنگسازی به اندازه «لیست» الهام بخش واگنر در خلق مجموعه ای از بكر ترین ایده های موسیقایی قرن نوزدهم نبوده است. در میان مجموعه آثار غیرپیانویی در وهله اول می بایست به پوئم سمفونیك های او اشاره كرد. حتی گاهی این آثار خود به خود از دیگر ساخته های «لیست» به لحاظ بدعت فاصله می گیرند و عده ای معتقدند كه بدون وجود پوئم سمفونیك ها «لیست» در عرصه آهنگسازی شاهكار دیگری خلق نكرده است. البته این نكته را نیز باید تصریح كرد كه ایده اصلی نهفته در دل پوئم سمفونیك های «لیست» پیش از آنها در بعضی از اورتورهای بتهوون به شكلی كاملاً مشخص مطرح شده بودند.
همین نكته نیز بعدها به عاملی بدل شد كه مخالفان «لیست» به عنوان دلیلی بر مخالفت خود اقامه كنند.از مهم ترین مجموعه های دیگر آثار «لیست» می بایست به مجموعه راپسودی های مجار اشاره كرد. این آثار پس از تصنیف و انتشار در میان مدافعان موسیقی مجار از جایگاه ویژه ای برخوردار شدند. همین آثار در واقع عامل اصلی وجهه ای است كه «لیست» در میان مردم كسب كرد. بدین شكل كه بسیاری از ملودی ها و تم های مردمی مردم مجارستان به شكلی سیستماتیك در آثاری جای گرفتند كه موجب شد از موضعی بومی صاحب اعتباری جهانی شوند. امروزه پیانیست های معتبر جهانی راپسودی های لیست را در كنسرت های خود اجرا می كنند و خواه ناخواه تم های بومی مجار را به گوش دیگر مردمان می رسانند. در واقع همین تم ها در راپسودی های مجار از خصلتی آكادمیك برخوردار شدند و همین عامل موجب شده تا مجموعه راپسودی های «لیست» جزء مهم ترین دستاوردهای مصنف قرار گیرند. همانطور كه پیش از این نیز اشاره شد بخش مهمی از مجموعه آثار «لیست» به تنظیم آثار دیگر آهنگسازان اختصاص دارد. تقریباً اغلب آهنگسازان پیش از «لیست» مورد توجه او بودند. اما از میان این تنظیمات بعضی به دلایلی مشخص از اهمیت بیشتری برخوردار گشتند. به عنوان نمونه تنظیم «لیست» از سمفونی های بتهوون برای پیانو این امكان را برای نوازنده فراهم می كند كه او در آن واحد بتواند كلیه عناصر اركستری این آثار را به یك باره توسط تنها یك ساز به اجرا بگذارد و در اصل همین عامل است كه موسیقی شناسان نیاز مطالعه این تنظیمات (ترانس كریپشن ها) را واجد اهمیت بسیار می انگارند. البته بحث در مورد ترانس كریپشن های «لیست» خود به فرصت جداگانه ای نیاز دارد تا به تفصیل تمامی ابعاد آنها تشریح شوند. به نظر می رسد كه «لیست» به توجه بیشتر و نكته بینانه تری نیاز دارد تا بتوان اوج دستاوردهای او را از مجموعه آثارش استخراج كرد و در جهت گسترش نگرش به موسیقی به معنای عام به كار بست.

توماس كیت
ترجمه: طاها پیشوا

وبگردی
سلطان حاشیه از عکس مادرزنش رونمایی کرد!
سلطان حاشیه از عکس مادرزنش رونمایی کرد! - محسن افشانی بازیگر سینما و تلویزیون از جدیدترین عکس حاشیه ای خود با مادر زنش رونمایی کرد.
کتابت قرآن روی بدنه یک کاردستی کشتی و نامیدن آن به سفینة النّجاة !
کتابت قرآن روی بدنه یک کاردستی کشتی و نامیدن آن به سفینة النّجاة ! - گزارشی از تصویری که چند روز پیش توسط برخی در فضای مجازی با نام قرآن طلا انتشار یافت
عباس عبدی به سردارسلیمانی : جانفشانی‌ها تبدیل به سرمایه ملی نشده‌اند
عباس عبدی به سردارسلیمانی : جانفشانی‌ها تبدیل به سرمایه ملی نشده‌اند - یکی از موارد پیش‌آمده در این اعتراضات آتش‌زدن پرچم کشور بود که واکنش و تاسف بسیاری را برانگیخت؛ به طوری که مقام رهبری نیز به آن اشاره کردند. در آخرین واکنش‌ها...
ابعاد حقوقی جدال علی مطهری با آستان قدس
ابعاد حقوقی جدال علی مطهری با آستان قدس - 38 شرکت که جزء بزرگترین کارتل های اقتصادی کشور هستند، متعلق به آستان قدس است. بنابراین آستان قدس کنونی، آستان قدسی نیست که حضرت امام در نامه خود از آن سخن گفته‌اند.
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها - به‌جز وزارت ارشاد، هیچ‌یک از این 40 ارگان و نهاد در قبال میلیاردها تومان بودجه‌هایی که دریافت می‌دارند پاسخگو نبوده نیستند.
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار - ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی»
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی» - علی ربیعی وزیر کار، رفاه و امور اجتماعی در گفت‌وگوی تلفنی با خانواده یکی از خدمه نفتکش «سانچی» اظهار همدردی کرد.
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی - توقف عملیات خنک سازی و مهار آتش در شب گذشته، موجب رسیدن آتش به مخازن سمت چپ کشتی و انفجارهای شدید صبح امروز شد که در نهایت پس از چند ساعت به غرق شدن کامل نفتکش ایرانی انجامید.
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت - رسانه های مطرح یونانی با انتشار تصاویری از رابطه عاطفی ملی پوش ایرانی باشگاه المپیاکوس با یک میلیاردر یونانی - آمریکایی پرده برداشتند و مدعی شدند این دو تصمیم خود را برای ازدواج قطعی کرده اند.
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟ - بخشی از تکثر مسئولیت های بعضی چهره‌های سیاسی به بی‌اعتمادی نظام به افراد کارآمد برمی‌گردد و علت دیگر این موضوع، اعتماد غیرمعقول به این افراد است. با این حال این افراد هرچقدر هم که توانمند باشند، از نظر روان شناسی و انسان شناسی در بخشی از مسئولیت های خود ناموفقند.
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود!
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود! - فیلم - حسین عطایی ۱۰ سال دارد و در حوزه طراحی مفهومی خودرو فعالیت می کند. او ۶ اختراع ثبت شده دارد، مدرسه نمی رود و از دو شرکت تسلا و ولوو دعوت به همکاری شده است. او مشاور رییس سازمان برنامه و بودجه است. گفتگوی رضا رشیدپور با نابغه ١٠ساله طراحی خودرو را اینجا ببینید.
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت !
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت ! - تست برخورد جلوی خودرو با سرعت 50 کیلومتر در ساعت برای سمند TU5 ، توسط یکی از سازمانهای معتبر ارزیابی خودرو در انگلستان صورت گرفت.
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه - این فیلم حواشی زیادی را در فضای مجازی به همراه داشته است.
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم - اولین قسمت از برنامه هاردتاک کاکتوس را با صحبت های جذاب نیوشا ضیغمی در مورد خانواده و همسرش ، ماجرای صحبت های جنجالی یک هواپیما ، 8 سال احمدی نژاد و ...
    پربازدیدها