یکشنبه ۳ تیر ۱۳۹۷ / Sunday, 24 June, 2018

عبدالوهاب‌ البیاتی‌


عبدالوهاب‌ البیاتی‌
بدرود
ای‌ تهران‌
بغداد، ای‌ شهر ستارگان‌
و آفتاب‌، كودكان‌ و انگور
و ترس‌ و اندوه‌
كی‌ آسمان‌ آبیت‌ راخواهم‌ دید؟
كه‌ با شوق‌ و مهربانی‌ می‌تپد
كی‌ دجله‌ را در پاییز خواهم‌ دید؟
آن‌ پرخروش‌ اندوهگین‌
كه‌ پرندگان‌ از آن‌ مهاجرت‌ می‌كنند
و تو ای‌ شهر نخل‌ و گریه‌
ای‌ ساقی‌ سبز
كه‌ در باغ‌ اشراف‌ گردش‌ می‌كنی‌
كی‌ خیابان‌های‌ درازت‌ را خواهم‌ دید؟
پیش‌درآمد: شعر معاصر عراق‌ علمدار و پیش‌ روی‌ شعر سپید جهان‌ عرب‌ است‌. ظهور شاعرانی‌ بنام‌ همچون‌ بدر شاكرالسیاب‌، نازك‌ الملائكه‌ و عبدالوهاب‌ البیاتی‌ غوغایی‌ در ادبیات‌ عرب‌ به‌ راه‌ انداخت‌ كه‌ تا امروز اثرات‌ شگرف‌ آن‌ هویدا است‌. آنها با وامداری‌ از ادبیات‌ قدیم‌ این‌ زبان‌ چنان‌ در فضا و قالب‌های‌ شعری‌ نوآوری‌ ایجاد كردند و چنان‌ از این‌ فضا و مفاهیم‌ تازه‌ برای‌ بیان‌ آلام‌ جامعه‌ بشری‌ سود جستند كه‌ بحق‌ می‌توان‌ آنها را مبدعان‌ ادبیات‌ سپید عرب‌ نامید.
«عبدالوهاب‌ البیاتی‌» در توسعه‌ بخشیدن‌ به‌ ظرفیت‌های‌ شعر عرب‌ در حیطه‌ بیان‌ و معانی‌ و به‌ كارگیری‌ ظرافت‌های‌ اساطیری‌ به‌ شكل‌ معاصر آنها، از پیشگامان‌ محسوب‌ می‌شود. احساساتی‌ همچون‌ غم‌، عاطفه‌، انتقام‌ و آرمان‌خواهی‌ در شعر او موج‌ می‌زند.
آه‌ چه‌ دوری‌ از وطن‌
همچون‌ رویایی‌ از پنجره‌ تو را می‌بینم‌ در خواب‌
نخلستان‌های‌ تو در سپیده‌ دمان‌ مرا بیدار می‌كند.
«عبدالوهاب‌ احمد جمعه‌ خلیل‌ البیاتی‌» در ۱۹ دسامبر سال‌ ۱۹۲۶ در محله‌ «باب‌ الشیخ‌» بغداد در نزدیكی‌ مسجد و مقبره‌ شیخ‌ عبدالقادر الجیلانی‌ صوفی‌ معروف‌ و یكی‌ از برجسته‌ترین‌ شاگردان‌ حلاج‌ دیده‌ به‌ جهان‌ گشود.
او در خانواده‌یی‌ فقیر و در محله‌یی‌ كه‌ به‌ قبرستان‌ مشرف‌ بود و هر روز شاهد تشییع‌ جنازه‌ دست‌كم‌ پنج‌ نفر بود، پرورش‌ یافت‌. البیاتی‌ خود در مورد دوران‌ كودكیش‌ چنین‌ می‌گوید: «شهری‌ كه‌ من‌ در آن‌ متولد شدم‌ با سایر شهرهای‌ كشورهای‌ عربی‌ اختلاف‌ فاحشی‌ داشت‌. آن‌ زمان‌ بغداد از ناامیدی‌ انسانی‌ كه‌ لازمه‌ جوامع‌ فقیر بود، رنج‌ می‌كشید، با همان‌ سن‌ كم‌ از خود می‌پرسیدم‌ چرا باید انسان‌ سال‌ها رنج‌ تحمل‌ كند تا در زندگی‌اش‌ تغییراتی‌ حاصل‌ شود اما درست‌ همان‌ موقع‌ مرگ‌ فرا می‌رسد و امانش‌ را می‌گیرد.»
وی‌ پیش‌ از ورود به‌ دبستان‌ در مكتبخانه‌یی‌ كه‌ به‌ خواندن‌ و نوشتن‌ و خواندن‌ قرآن‌ كریم‌ اختصاص‌ داشت‌، به‌ فراگیری‌ قرآن‌ پرداخت‌. سپس‌ در سال‌ ۱۹۳۲ وارد مدرسه‌ پسرانه‌ باب‌الشیخ‌ شد. در خلال‌ همین‌ سال‌ها بود كه‌ وی‌ توانست‌ استعداد و نبوغ‌ خود را به‌ همگان‌ نشان‌ دهد و با نمرات‌ عالی‌ مقطع‌ دبستان‌ را پشت‌ سر گذاشت‌.
وی‌ در زمانی‌ كه‌ تنها هشت‌ سال‌ داشت‌ با «فواد التكرلی‌» دوست‌ و این‌ آشنایی‌ تا آخر عمر آن‌ دو تداوم‌ یافت‌. وی‌ در خصوص‌ آن‌ دوران‌ چنین‌ می‌گوید: «وقتی‌ كه‌ تنها ده‌ سال‌ داشتم‌ با همكلاسی‌ها و دوستانم‌ فوتبال‌، والیبال‌ و بعضی‌ وقت‌ها نیز پیاده‌روی‌ می‌كردیم‌ این‌ پیاده‌روی‌ها گاهی‌ تا دهها كیلومتر نیز ادامه‌ می‌یافت‌. بعدا كه‌ كمی‌ بزرگتر شدم‌ تفریحاتم‌ نیز متفاوت‌ شد. گاهی‌ به‌ اتفاق‌ دوستانم‌ به‌ سینما می‌رفتم‌ و فیلم‌های‌ روز كه‌ عكس‌های‌ تبلیغاتی‌ آن‌ بر در و دیوار شهر چسبیده‌ بود را می‌دیدیم‌.
بعضی‌ وقت‌ها نیز با پول‌ جیبی‌ كه‌ پدرم‌ می‌داد، مجله‌ها و كتاب‌هایی‌ را می‌خریدم‌ و روزی‌ چندین‌ بار آن‌ را با شوق‌ فراوان‌ می‌خواندم‌.» البیاتی‌ در كتاب‌ خاطرات‌ خود از عشق‌ و علاقه‌ شدیدش‌ نسبت‌ به‌ زنی‌ متاهل‌ سخن‌ می‌گوید كه‌ چهره‌اش‌ را كه‌ در سن‌ ۱۳ سالگی‌ دیده‌ بود، تا واپسین‌ لحظات‌ زندگیش‌ همراه‌ و به‌ یاد داشت‌.
به‌ هر روی‌، در همین‌ شهر تحصیلات‌ خود را شروع‌ كرد. در سال‌ ۱۹۵۰ از دانشسرای‌ عالی‌ تربیت‌ معلم‌ فارغ‌التحصیل‌ شد. در همین‌ سال‌ اولین‌ دفتر شعرش‌ با نام‌ «فرشتگان‌ و شیاطین‌» را به‌ چاپ‌ رساند. در سال‌ ۱۹۵۴ و پس‌ از آنكه‌ رژیم‌ سلطنتی‌ عراق‌ مجله‌ «الثقافهٔ الجدیدهٔ» او را تعطیل‌ كرد به‌ بیروت‌ رفته‌ و پس‌ از كودتای‌ چپگرای‌ عبدالكریم‌ قاسم‌ در سال‌ ۱۹۵۸ به‌ عراق‌ برگشت‌ و پس‌ از آن‌ به‌ عنوان‌ وابسته‌ فرهنگی‌ عراق‌ در مسكو بسر برد كه‌ طی‌ چند سال‌ اقامت‌ در شوروی‌ سابق‌ با شاعر برجسته‌ تركیه‌ یعنی‌ ناظم‌ حكمت‌ آشنا شد. او مدتی‌ در وین‌ و دیگر شهرهای‌ اروپای‌ شرقی‌ در تبعید بود. حكومت‌ وقت‌ عراق‌ در سال‌ ۱۹۶۳ شناسنامه‌ و گذرنامه‌ عراقی‌ او را باطل‌ كرد.
پس‌ از كودتای‌ ۱۹۶۸ بار دیگر به‌ عراق‌ برگشت‌ و از سوی‌ دولت‌ عراق‌به‌ عنوان‌ رایزن‌ فرهنگی‌ عراق‌ در قاهره‌ تعیین‌ شد. وی‌ سال‌ها در مصر زندگی‌ كرد تا اینكه‌ در اوایل‌ دهه‌ نود در اعتراض‌ به‌ جنگ‌هایی‌ كه‌ رژیم‌ عراق‌ به‌ راه‌ انداخته‌ بود به‌ اردن‌ رفت‌ اما دو سال‌ پیش‌ از مرگش‌ به‌ دمشق‌ رفت‌ و تا هنگام‌ مرگ‌ در این‌ شهر بود.
آیا این‌ تویی‌ ای‌ سرنوشت‌ من‌!
كه‌ در پی‌ تو ارابه‌ها و مردگان‌ در تكاپویند
و برای‌ ما در طول‌ راه‌ دام‌ می‌گسترند و
لبخندها را به‌ سرقت‌ می‌برند
و این‌ بیشه‌ها را غرق‌ در تیرگی‌ می‌كنند
گنجشك‌هایی‌ در آشیان‌
و تو با بیل‌ می‌كوبی‌
بر دروازه‌ سپیده‌ دم‌
تا در میهمان‌خانه‌های‌ این‌ شهر كه‌ خود مرده‌ و بهارش‌ نیز مرده‌
گور مرا حفر كنی‌.
عبدالوهاب‌ البیاتی‌ در روز ۴ آگوست‌ ۱۹۹۹ بر اثر سكته‌ قلبی‌ درگذشت‌. آثار او به‌ زبان‌های‌ فارسی‌، انگلیسی‌، فرانسوی‌، اسپانیولی‌، روسی‌ و چینی‌ ترجمه‌ شده‌ است‌.
شفیعی‌ كدكنی‌ كه‌ دیوان‌ «آوازهای‌ سندباد» البیاتی‌ را در سال‌ ۱۳۴۸ به‌ فارسی‌ ترجمه‌ كرده‌ در مورد او چنین‌ می‌گوید: «اگر ادونیس‌ تجربه‌ شاعر را، سفر در اعماق‌ كلمه‌ می‌داند، البیاتی‌ ترجمه‌ شاعر را سفر در اعماق‌ حیات‌ و گسستن‌ از اقلیمی‌ و پیوستن‌ به‌ اقلیمی‌ دیگر می‌داند. درونمایه‌ شعرهای‌ او در تحلیل‌ نهایی‌، چنانكه‌ جای‌ دیگر به‌ آن‌ پرداخته‌ام‌ سفر كردن‌ و كوچ‌ است‌. این‌ سفر پایانی‌ ندارد، چرا كه‌ زندگی‌ و تكامل‌ پایانی‌ ندارد، هنرمند و انسان‌ آگاه‌، كسی‌ است‌ كه‌ به‌ شطی‌ می‌پیوندد كه‌ به‌ دریای‌ تكامل‌ می‌ریزد. و اینچنین‌ برداشتی‌ از شعر، با زندگی‌ شخصی‌ او نیز هماهنگی‌ دارد زیرا وی‌ بیشتر عمر خود را در آوارگی‌ و كوچ‌ بسر برده‌ است‌.»
كدكنی‌ می‌افزاید: وقتی‌ كتاب‌های‌ البیاتی‌ از ابریق‌های‌ شكسته‌ تا واپسین‌ آثارش‌ را می‌خوانی‌ در می‌یابی‌ كه‌ چگونه‌ از آن‌ شاعر جوان‌ چپگرای‌ عراقی‌ در دهه‌ پنجاه‌ میلادی‌ كه‌ شعرهایش‌ سرشار از مجازها و مفاهیم‌ سیاسی‌ اجتماعی‌ است‌ دور شده‌ و در دهه‌ نود به‌ شاعری‌ عارف‌ و فیلسوف‌ نزدیك‌ شده‌ است‌. منظورم‌ شاعری‌ است‌ كه‌ مقوله‌های‌ هستی‌ و وجود و بود و نبود، ذهنش‌ را به‌ خود مشغول‌ كرده‌ است‌... شعرهای‌ البیاتی‌ یكی‌ از استخواندارترین‌ جلوه‌ های‌ شعر معاصر عرب‌ به‌ شمار می‌ رود كه‌ درونمایه‌های‌ تغزلی‌، فلسفی‌ و اجتماعی‌، بارزترین‌ وجوه‌ آن‌ است‌. وی‌ در این‌ راه‌ از میراث‌ فرهنگی‌ عربی‌ و ایرانی‌ بهره‌ فراوان‌ برده‌ است‌.
خاطرنشان‌ می‌شود كه‌ عبدالوهاب‌ البیاتی‌ از شیفتگان‌ فرهنگ‌ و تمدن‌ ایرانی‌ بود و شاید در میان‌ شاعران‌ و نویسندگان‌ عرب‌ كمتر كسی‌ را می‌یابیم‌ كه‌ اینگونه‌ نمادهای‌ فرهنگی‌ و تاریخی‌ ایران‌ را در شعر خود به‌ كار گرفته‌ باشد.
«ماه‌ شیراز» نظری‌ به‌ كتاب‌ «الطواسین‌ حلاج‌» محاكمه‌ در نیشابور، رنج‌ های‌ فریدالدین‌ عطار، تصویر جوانی‌ سهروردی‌، بازخوانی‌ دیوان‌ شمس‌ تبریزی‌، تنها چند عنوان‌ برگرفته‌ از كتاب‌ها و شعرهای‌ او است‌. وی‌ در گفت‌وگوهای‌ خود علاقه‌اش‌ را به‌ شهر اصفهان‌ و معماری‌ آن‌ نشان‌ می‌دهد. نیشابور و شیراز را می‌ستاید و برای‌ حلاج‌ شعر می‌گوید.
البیاتی‌ سرانجام‌ بیست‌ و چند روز قبل‌ از مرگش‌ به‌ یكی‌ از آرزوهای‌ زندگی‌ خود رسید و در روز ۱۳ مرداد ۷۳ به‌ ایران‌ آمد و از اصفهان‌ و شیراز دیدن‌ كرد اما سفرهایش‌ همچون‌ سفر بسیاری‌ اندیشمندان‌ دیگر در نهایت‌ سكوت‌ انجام‌ گرفت‌.
بر دروازه‌های‌ تهران‌ دیدیمش‌
دیدیمش‌
كه‌ آواز می‌خواند
و جواهر جان‌ انگاشتیم‌ عمر خیام‌ است‌
بر چهره‌اش‌ زخمی‌ ژرف‌ و دهانش‌ از شگفتی‌ باز
آواز می‌خواند، با دو چشمش‌ سرخ‌
كه‌ بامداد را می‌ماند،...
بدرود ای‌ تهران‌
ای‌ عالیمقام‌
خانه‌ام‌، بدرود
مادرم‌، بدرود

ترجمه‌: عدنان‌ غس‌ریفی‌

منبع : روزنامه اعتماد

مطالب مرتبط

حکمت سیاسی سعدی (اخلاقی واسطه میان فرادست و فرودست و ادبیّت آن)

حکمت سیاسی سعدی (اخلاقی واسطه میان فرادست و فرودست و ادبیّت آن)
سعدی، بزرگ شاعر و نویسندهٔ قرن هفتم هجری، همچون فردوسی و حافظ، نیرومندترین تأثیر را بر زبان پارسی نهاده است. آثار او همهٔ جنبه‌های فرهنگ ایرانی اسلامی را از زهد تا عشق بازتابانیده است، چنانکه از این شهرِ شعر شورانگیزی شاهدان شکرخند همان‌سان فراگوش می‌آید که یارب یارب پارسایان سبحه بر کف؛ کف افکندن اسب و سوار و غوغا و غبار خلوت عارفان را به هم برنمی‌زند و جلوت و بازار عاشقان را به زیان نمی‌آورد.
آری در منظومهٔ او آزرم مسیحا همسرایهٔ بزم ناهید است.
این است که مردم ما با شعر و نثر او ـ که خود شعر است ـ زندگی کرده‌اند: از خردسالی تا سالخوردگی.
و این است که دربارهٔ همه چیز می‌توان در کارهای سعدی جستجو کرد و سخن گفت، و گفته‌اند.

وبگردی
قیمتهای روانی  / این آقایان عاقل / بیجاره مردم
قیمتهای روانی / این آقایان عاقل / بیجاره مردم - افاضات امروز معاون اول رییس جمهور، البته قبلتر نیز از زبان دیگر مقامات اقتصادی دولت از جمله نهاوندیان و نوبخت شنیده شده بود. یک اظهارنظر کلی و تاکید بر «عدم نگرانی مردم درباره وضعیت معیشتی» ! عجیب است این جملات شگفت انگیز از زبان جهانگیری که خود از منتقدان وضعیت مشابه در دوران احمدی نژاد بود. او حالا همان جملات را با همان ادبیات تکرار می کند! اما آقای جهانگیری! حقیقتاً این دلار و آن سکه و و قیمت های…
لادن طباطبایی در شبکه من و تو / فیلم
لادن طباطبایی در شبکه من و تو / فیلم - لادن طباطبایی، بازیگر شناخته شده سینما و تلویزیون ایران که برای درمان بیماری فرزندش مدتی است در خارج از ایران به سر می برد امروز مهمان شبکه «من و تو» بود و بدون حجاب مقابل دوربین این شبکه حاضر شد.
تصاویر/ لمس "آزادی" در ورزشگاه آزادی
تصاویر/ لمس "آزادی" در ورزشگاه آزادی - مردم تهران برای اولین بار و برای تماشای مسابقه‌ی فوتبال ایران و اسپانیا در جام جهانی ۲۰۱۸ بهمراه خانواده‌های خود به ورزشگاه صدهزار نفری آزادی رفتند
(ویدئو) رفع ممنوعیت صدای جواد یساری پس از ۴۰ سال
(ویدئو) رفع ممنوعیت صدای جواد یساری پس از ۴۰ سال - جواد یساری پس از ۴۰ سال با خواندن در فیلم «دشمن زن» دوباره به عرصه هنر بازگشت.این گزارش توسط تماشا تهیه و منتشر شده است. منبع
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی - مشاور رسانه‌ای احمدی نژاد دیشب با انتشار عکسی دلخراش از وضعیت جسمی «حمید بقایی» از بازگشت این مجرم پرونده‌ی مالی آن دولت به زندان اوین خبر داد.
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد!
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد! - در پی برگزاری نمایش مد لباس زنان به سبکی عجیب در عربستان، سر و صدای بسیاری در رسانه ها به راه افتاد. ماجرا از این قرار بود که لباسها بدون مانکن و مانند اشباح در حال پرواز با استفاده از پهباد نمایش داده شدند.
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی - علی اکبر ولایتی، مرد 37 شغله ای که به جز حوزه دیپلماسی، سالیانیست که کارشناس ادبی، فرهنگی، تاریخی، عرفانی و ... تلویزیون نیز هست، و هر سال دهها جلد کتاب به نام او منتشر می شود. همه ی این سوابق معششع یک سو و چرخش مادام سیاسی او در حوزه های مختلف، در سوی دیگر، کار را به جایی رسانیده که ولایتی را با ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» نیز می شناسند! ولایتی در تازه ترین تغییر مواضع خود این بار برجام را که روزگاری…
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده - در این ویدئو صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده توسط معلم مدرسه را مشاهده می کنید.
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی - پوری بنایی به عیادت پناهی رفت و دیدارش با مرحوم ناصر ملک‌مطیعی پس از پخش نشدن برنامه‌هایش از تلویزیون تعریف کرد.
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران!
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران! - ماجرای تکان دهنده اذیت و آزار گروهی دانش آموزان یک دبیرستان پسرانه در غرب تهران وارد فصل تازه‌ای شد.
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد!
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد! - در ادامه حضور چهره های شناخته شده در کمپین "خانم گزارشگر"، این بار آزاده نامداری مجری تلویزیون تلویزیون اقدام به گزارش فوتبال کرد. او برای این کار بازی خاطره انگیز ایران - استرالیا در مقدماتی جام جهانی 98 فرانسه را انتخاب کرده است که گزارش ضعیف او با انتقادات فراوانی مواجه شده است، تا حدی که وبسایت مربوط به این کمپین ویدئوی گزارش این او را از سایت حذف کرد.
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!