جمعه ۵ خرداد ۱۳۹۶ / Friday, 26 May, 2017

طرح قالی


طرح قالی
در روستاها قالی به طور خیالی و تضوری از اشکالی که خاص قصبه یا روستا یا عشیره آنهاست بافته می شود ودر شهرها از نقشه قالی که برروی کاغذ شطرنجی کشیده شده اند بافته می شود .
دو سر قالی را پس از تمام شدن توسط باریکه ای از گلیم به اصطلاح سردوز می کنند . و دو کناره قالی را بوسیله گذرانیدن یک ایران زادگاه طراحی قالی :
ایران زادگاه طراحی قالی نامیده شده است . در طراحی قالی که نوعی هنر است ایرانیان به شیوه ای خداداد و نوعی بصیرت و ادراک خاص و شکل غریزی قادرند به هر موضوعی شکلی بدهند و یا نقشه تهیه کنند .
قالی در کشورهای اروپائی نوعی تجمل جدیدی است ودر انگلستان قبل از قرن نوزدهم مورد استفاده عموم نبوده است در حالیکه تاریخ شروع آن در ایران در گذشته های دور و نیمه روشن ناپدید شده است .
سبگهای دو گانه طراحی قالی :
۱) طرحهائی که از خطوط مستقیم تشکیل شده است . ( طرح شکسته )
۲) طرحهائی که از خطوط منحنی تشکیل یافته است . ( طرح گردان )
ـ طرحهای گروه اول از سه خط مستقیم تشکیل گردیده است . خط افقی شامل یک ردیف گره است که پهلو به پهلوی هم بسته می شود و خط عمودی که شامل یک ردیف گره است که یکی بالای دیگری بر روی یک جفت تار یا چله بسته می شود و خط اریب که شامل یک ردیف گره است که به تناوب یکی بالا و یکی در کنار بسته می شود و یک زاویه ۴۵ درجه تشکیل می دهد ، در حالی که مربعی که در آن تعداد گره های عمودی در هر ۵/۲ سانتیمتر بیش از گره های افقی است ، زاویه ای کمتر از ۴۵ درجه تشکیل می دهد و بلعکس .
ـ طرحهای گروه دوم یا طرح گردان از خطوط منحنی تشکیل گردیده است ، گرچه برای جداکردن متن از حاشیه از خطوط مستقیم نیز استفاده می شود .
این دو نوع طرح با انواع دوگانه اصلی بافتهای ایرانی منطبق می شود : بافتهای روستائی یا عشایری که معمولاً از خطوط مستقیم تشکیل شده و بافتهای شهری یا کارگاهی که در آن از خط منحنی بهره گرفته شده است .
در این مورد شکی نیست که طرح هائی که از خطوط مستقیم تشکیل گردیده از نوع دوم قدیمی تر است و این احتمال وجود دارد که طرحهای گردان یا نوع دوم تا قبل از اواخر قرن پانزدهم متداول نشده باشد .
تا آن زمان قالیچه ، کناره و زیرانداز و سرانداز توسط عشایر و مردمان روستا نشین تهیه می شد که یا خود آنها استفاده می کردند یا جهت مبادله و معاوضه در بازار ها عرضه می داشتند. در زمان شاهزاده شاهرخ در هرات و همسرش گوهرشاد و یا سلطنت اوزون حسن در تبریز ، گروهی از نقاشان درباری مأمور طراحی برای قالیهای بزرگ شدند و آنان طرحهای پیچیده ای ازگل و جانور و پرنده تهیه کردند .
● رسوم و قواعد در طرحهای قالی ایران :
با وجود نفوذ هنر و تزئین کشورهای غربی در اکثر هنرهای ایران ، خوشبختانه رسوم و قواعد حاکم بر طرح قالی ایران تا حدود زیادی حفظ شده است .
همگان چنان به دیدن حاشیه در قالی ایران خو گرفته ایم که شاید قوت ، شدت و یا تغییر نا پذیری این رسم را نا دیده می انگاریم .
در کشور چین قالیهائی بافته می شود که حاشیه ندارد . ولی تاکنون هرگز کسی قالی ایران را بدون حاشیه ندیده است . زیرا ایرانیان حاشیه را به عنوان اساس و پایه و زیر بنای لازمی تلقی می کنند که طرح زمینه باید بر اثر آن جلوه گر شود . طراحان قالی در ایران معتقدند که فقدان حاشیه سبب خواهد شد که نظر بیننده منحرف شود و در نتیجه طرح اصلی بعنوان قسمتی مهم و اساسی مورد توجه قرار نگیرد . بعلاوه حاشیه در هر طرف باید شامل قسمت وسط که حاشیه اصلی است و یک یا دو یا سه حاشیه باریک تر نیز باشد .
طرح حاشیه وسط معمولاً طرح گل یا طرح اسلیمی یا هر دو آنها ست یا این که از قاب هائی تشکیل شده است . ولی در هر صورت باید این طرحها به طور برجسته تکرار شود و اندازه آنها نیز نسبتاً بزرگ باشد . در مقابل طرح حاشیه های باریکتر باید کوتاه باشد و مثل حـاشیه اصلی تکرار شود ، ولی چـشم گیر نباشد ، زیرا از اهمیت حـاشیه وسط یا حـاشیه اصـلی می کاهد . طرح زمینه قالی ، یعنی محلی که حاشیه مانند قابی آن را در بر گرفته ، محدود به رسوم و قواعد است . مهم ترین این قواعد تعادل است .
یعنی نیمه چپ و نیمه راست قالی باید عیناً مثل هم باشد .در اکثر قالیها نیمه فوقانی و نیمه تحتانی نیز باید یکسان باشد . این رسوم و قوائد بیننده را قادر میسازد که طرح قالی را از دو سر آن حتی از دو طرف آن مورد تحسین قرار دهد . البته در این قاعده خیلی سختگیری نمی شود چه طرحهای یکطرفه ( نظیر قالی نقش گلدانی ) ، غیر عادی نیست .
بطور کلی مردم ایران طرحها را بعنوان قسمتی از زندگی روزمره خود شناخته و پذیرفته اند این طرحها بالغ بر ۹ گونه است که بعضی از آنها بیشتر مرسوم است . اسامی زیر بر حسب نفوذ و شیوع آنها در نظر گرفته شده است .
۱) هراتی یا طرح ماهی
۲) بوته ای ، طرح کاج یا نخل
۳) خرچنگی
۴) گل حنائی
۵) لچک ترنجی
۶) مینا خانی
۷) شاه عباسی
۸) بید مجنون
۹) جوشقانی
ـ هراتی یا طرح ماهی ، شامل گلهای لوزی مانندی است که چهار ماهی یا برگ اطراف آن قرارگرفته اند .
ـ بوته ای ، طرح کاج یا نخل ، این طرح به آتش مقدس زرتشت به کاج به نخل به بادام به گلابی به یک دسته برگ یا یک برگ دندانه دار اطلاق می شود از انواع طرح های بوته ای مثل بوته میری یا کاج کوچک ـ بوته ترمه ای یا کاج متوسط ـ بوته خرقه ای کاج بزرگ ـ بوته بادامی یا کاج بادامی شکل ـ بوته جقه ای یا کاج بزرگی که یک کاج کوچک از آن بیرون آمده است ، می توان نام برد .
ـ طرح لچک ترنجی، با همه زیبائی و ظرافت آن یک طرح کاملاً ایرانی به شمار می رود . نخستین بار در قرن پانزدهم بعنوان طرحی برای جلدهای برجسته چرمی مورد استفاده قرار گرفت و در قرن شانزدهم میلادی این طرح برای قالیبافی بکار رفت و تا امروز بعنوان یک طرح نمونه و رسمی ایران باقی مانده است . برای طرح قالی لچک ترنج قواعدی وجود دارد که نمی توان آنها را در مورد قالیهای با اشکال غیرعادی مثلاً قالیهای جهار گوش یا زیاد طویل و یا باریک بکار برد .
این قواعد سه گانه بشرح ذیل است :
۱) درازای ترنج یعنی قسمت بیضی آن باید مساوی ۳/۱ درازای تمام قالی باشد
۲) پهنای حاشیه باید مساوی ۶/۱ پهنای قالی باشد
۳) مجموع پهنای حاشیه های باریک باید مساوی پهنای حاشیه اصلی باشد
ـ طرح مینا خانی ، شاید وجه تسمیه آن نام مردی تبریزی بنام مینا خان است که این طرح را بوجود آورده است هر چند نفوذ طرحهای کردستانی ( بیجار ) را در آن بیشتر می توان دید . مردم ورامین و اراک و همدان و چهارمحال نیز گاهی از این طرح که بسیار یکنواخت بوده در سراسر فرش چون قسمت کوچکی تکرار می شود و بافت آسانی هم دارد ، استفاده می کنند . و در اغلب نقاط ایران متداول است.
ـ طرح شاه عباسی ، یک نوع طرح سراسری مرکب از نقوش و اشکال کلاسیک اواسط دوران صفویه است . در طرحهای شاه عباس انواع مختلف برگ نخل ، نگاره های مارپیچ ، تبرزین ، گلدان و غیره که در قالیهائی موسوم به نقش گلدانی ، معروف است . به وسیله نوعی شاخه یا شبکه با یکدیگر ترکیب و پیوسته شده است .
ـ طرح بید مجنون ، یکی از مشهورترین و جالب توجه ترین طرحهای قدیمی ایران است در ترکیب بید مجنون و سرو و درخت تبریزی و درختان میوه کیفیتی موجود است که از این طرح در کلیه کشورهای تهیه کننده قالی تقلید شده است .
اصل و منشأ آن معلوم نیست ولی از چند نمونه قدیمی آن که در اختیار ماست احتمال دارد از کردستان ( بیجار ) باشد . چون این طرح با خطوط شکسته بافته می شود برای قالیهای مرغوب مناسب نیست زیرا قالی خیلی سخت و خشک از کار در می آید لکن برای قالیهای نوع متوسط و درشت بافت بسیار عالی است .
ـ طرح خرچنگی ، اشاره ای است به خرچنگ در این طرح هم با نقش تکرار شده ای روبرو می شویم که مثل طرح مینا خانی بسیار متداول است . هیچ گونه اطلاعات مثبتی درباره اصل و منشأ آن در اختیار نداریم . بنظر می رسد اصل آن ترکی است چه در اغلب قالیهای قره باغ – شیروان ( جنوب فققاز ) رایج است . ممکن است چنگال خرچنگ یک نوع طرح اسلیمی باشد که آن را با قواعد و رسوم تطبیق داده اند .
طرح خرچنگی مانند طرح بید مجنون طرحی است با خطوط مستقیم و ساده و موزون . بافت آن بسیار سهل است و مملو است از ویژگی .
ـ طرح گل حنائی ، نام خود را از گل حنا اقتباس کرده است . هر چند که این طرح شباهتی به این گل ندارد . این طرح بسیار مشهور است ولی رواج زیادی ندارد . اصل و منشأ آن سلطان آباد ( اراک ) بوده است و در غرب ایران این طرح را طرح شاه بلوط می نامند زیرا به شکوفه این درخت شباهت دارد .
ـطرح جوشقانی ، بیش از دو قرن است که در روستائی به همین نام بافته می شود . در انواع طرح جوشقانی اختلافاتی مشاهده می شود به این معنی که بعضی اوقات ترنج را حذف کرده اند یا از لچک ها صرفنظر شده است و با در برخی مواقع هیچیک را بکار نبرده اند ولی نقوش اصلی و حاشیه ها مدتی برابر چند نسل است که تغییر نکرده است .
این طرح مورد علاقه مردم ایران است در اراک ، تبریز و همدان نسخه های ساده تر آن بافته می شود .پود پشمی اضافی از زیر و روی چند تار آخر دو طرف قالی لواردوزی می کنند .


منبع : پایگاه تجاری و اطلاع‌رسانی صنایع دستی

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
علی وقف چی , سرلشکر الشعار , وزیر اقتصاد و صنایع جمهوری آذربایجان , تیم ارزیاب , مجتبی ایزدی , تیموریل , شورای خلیفه گری ارامنه , دوستان سوریه , کنسرت آلمانی‌ها , فراکسیون کارگران , تعاونی مالی , بازپرسی , پرس‌و‌جو , معوقات پرسنل , شبکه الکترونیکی , تلسکوپ هابل , رگ های عروقی , بقائیان , قینت میوه , آتش سوری , جیب دولت , ششمین روز جشنواره موسیقی فجر , استادیوم امام رضا (ع) , طرح تفحص , راهپیمایی 22 بهمن , مساله مهدویت , هندونه , محمد علی همتی , سرگروه آموزشی , گوش کودکان , سالن تنیس روی میز , برگزیدگان , لانه مورچه , معاون فرهنگی وزارت ارشاد , شهروند خبرنگار , مایکروسافت جی پی اس , جهانبخش محبی نیا , تلفات سیل در هندوستان , نظام خانواده , ربط , مغول , میراث ناملموس , قفسه کتاب , افتتاح مرکز سوادآموزی , خالد المعلا , مراسم سومین روز , شیشه جام , رائول کاسترو , انشعاب جدید , پنتاکون ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
پمپ‌های موازی , تعهد ارزی , آثار مذهبى , تصمیم در مورد شرکت در نمایشگاه , نفوذ اسکاندیناوی , عناصر اصلی سیستم آموزش عمومی در مجارستان , هر که او بیدق این عرصه شود شاه شود , زن متولد مهر , شال , منار و مسجد علاء , نثرنا فی ربیع الوصل بالورد , رتینوبلاستوم , موقعیت زمین‌شناسی جزیره , ۱۸۵۳ م. دایرةالمعارف نوباوگان , سرویس‌های اطلاعاتی و مشاوره‌ای , تداعی آزاد (free association) , قیمه نثار , منوچهر مطیعی تهرانی , رنگ کردن کاغذ , جهان از باد نوروزی جوان شد ,

برخی منابع مهم خبری
afkarpress.ir روزنامه افکار , fc-perspolis.com پرسپولیس , gostareshonline.com گسترش صنعت , ساخت و ساز , citna.ir سیتنا , jamaran.ir جماران , alborznews.net البرز , saat24.com ساعت 24 , piroozionline.ir روزنامه پیروزی , rasaneh.org رسانه , nimrooznews.com نیمروز , iran-newspaper.com روزنامه ایران , journals.ut.ac.ir نشریات دانشگاه تهران , click.ir کلیک , chn.ir میراث فرهنگی , rikhtopash.com ریخت و پاش , migna.ir میگنا , mehrnameh.ir مهرنامه , akharinnews.com آخرین , honarnews.com هنرنیوز , goftarnews.ir گفتار نیوز , newsrahemardom.ir روزنامه راه مردم , tarikhirani.ir تاریخ ایرانی , faranashr.com فرانشر , itanalyze.com آی تی آنالیز , tehrooz.com تهران امروز , niniban.com نی نی بان , iscanews.ir ایسکانیوز , iraneconomist.com ایران اکونومیست , arshnews.ir عرش ,

وبگردی
دیدار بحث‌برانگیز!
دیدار بحث‌برانگیز! - این واکنش‌ها هنوز هم ادامه دارد، برخی از اصولگرایان نظیر امیر محبیان تئوریسین جریان اصولگرایی از این دیدار با عنوان فاجعه...
رئیسی کنار می‌رفت انتخابات به دور دوم می‌کشید
رئیسی کنار می‌رفت انتخابات به دور دوم می‌کشید - چه شد كه آمد و چرا كنار رفت؟ قاليباف كه هر چهار سال يك بار منتظر پوشيدن قباي رياست‌جمهوري بود و در مناظره‌هاي انتخاباتي هم توفاني حاضر شد، چرا يكباره به نفع ابراهيم رئيسي كنار رفت؟
سعید سهیلی کارت کارگردانی خود  را آتش زد
سعید سهیلی کارت کارگردانی خود را آتش زد - عصبانیت شدید کارگردان گشت ارشاد 2 از پخش غیر مجاز فیلمش در فضای مجازی و فروش قاچاق در بازار و بررسی علل و افراد مقصر در این اتفاق از نگاه سعید سهیلی و امیر پوریا
رقص شمشیر و مدال آل سعود برای ترامپ
رقص شمشیر و مدال آل سعود برای ترامپ - دونالد ترامپ با ملک سلمان بن عبدالعزیز رقص سنتی عربستان به نام "عرضه" را اجرا کرد.
حضور فشن‌ها در انتخابات شورای شهر
حضور فشن‌ها در انتخابات شورای شهر - پدیده این دوره انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا بی شک حضور چشم‌گیر فشن‌هاست.
طریقه لوله کردن دانشجو!
طریقه لوله کردن دانشجو! - شروع مناظره تا ثانیه‌هایی دیگر/بازگشت sحاق/اسحاق بزنش اسحاق نذار از خاکریز رد بشه/وضعیت رئیسی بعد ازصحبت‌های جهانگیری/جوری که جهانگیری به قالیباف و رئیسی...
فیلم | وقتی لیونل مسی ایرانی سوژه الجزیره شد
فیلم | وقتی لیونل مسی ایرانی سوژه الجزیره شد - فیلم - رضا پرستش، ایرانی ۲۵‌ساله ای که اینقدر شبیه مسی است که در خیابان مردم با او عکس می‌گیرند. شباهتش باور نکردنی است. این ویدیوی الجزیره پلاس درمورد اوست و درخواستی که از مسی دارد.
ماجرای عجیب هاله نور اینبار از زبان دکتر روحانی !
ماجرای عجیب هاله نور اینبار از زبان دکتر روحانی ! - روایت عجیب روحانی از مشاهده هاله نور
رییس جمهور جوان فرانسه و همسرش!
رییس جمهور جوان فرانسه و همسرش! - امانوئل ماکرون یکشنبه شب به‌عنوان رئیس جمهور جدید فرانسه معرفی شد، او علاوه بر اینکه جوانترین رئیس جمهور این کشور است، همسری دارد که بسیار مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفته است.
سخنرانی جنجالی روحانی در شهر همدان
سخنرانی جنجالی روحانی در شهر همدان - اگر در انتخابات شرکت نکنیم در خیابان ها دیوار خواهند کشید همانطور که در محل کارشان بخشنامه زنانه - مردانه ابلاغ کردند / شما اینها را نمی شناسید من اینها را می شناسم
هجوم مردم گرسنه میناب به غذاهای فاسد
هجوم مردم گرسنه میناب به غذاهای فاسد - چندی پیش یک کامیون حامل مواد فاسد برای دفن در میناب حاضر شد که مورد حمله گرسنگان قرار گرفت و به غارت رفت لودری که برای دفن مواد غذایی فاسد در محل حاضر شده بود کنار کشید تا مردم فقیر سر مواد آمدند و آنها را با رضایت با خود بردند.
سقوط سالار عقیلی و گروهش در اجرای زنده + فیلم
سقوط سالار عقیلی و گروهش در اجرای زنده + فیلم - دومین شب اجرای کنسرت موسیقی سالار عقیلی به مناسبت پاسداشت مقام معلم در شهرستان آمل دبا حادثه همراه شد
اعتراض شدید کارگران معدن زمستان یورت به روحانی!
اعتراض شدید کارگران معدن زمستان یورت به روحانی! - اعتراض شدید خانواده های داغدار معدنچیان یورت به حضور حسن روحانی در محل حادثه و جلوگیری از خروج ماشین وی و همراهانش با سر دادن شعار.آنها می گفتند حضور وی «تبلیغاتی» است.
اولین فیلم از لحظه شهادت مرزبانان میرجاوه
اولین فیلم از لحظه شهادت مرزبانان میرجاوه - گروهک تروریستی جیش العدل فیلم لحظه هدف قرارگرفتن و شهادت مرزبانان میرجاوه را منتشر کرد.
نعوذبالله امام زمان حال فعلی آن آقا را نمی‌دانست؟
نعوذبالله امام زمان حال فعلی آن آقا را نمی‌دانست؟ - «زمانی گفته شد امام زمان سفارش یک آقایی را کرده، بعد هم که آن آقا مدعی شد، گفتند ملاک حال فعلی افراد است. یعنی نعوذ بالله امام عصر (عج) حال او را نمی‌دانستند که به شما پیغام حمایت را دادند؟!»
برخورد پره‌های بالگرد به سر مدیرکل بحران کهگیلویه‌وبویراحمد
برخورد پره‌های بالگرد به سر مدیرکل بحران کهگیلویه‌وبویراحمد - اخیرا تصاویر برخورد ملخک هلی کوپتر با مدیرکل حوادث غیرمترقبه کهگیلویه،به عنوان خبری داغ در کانال های تلگرامی منتشر شده. این ویدئو مربوط به مرداد ۸۹ است.
رابطه عاشقانه رضا روحانی با مجری شبکه من و تو
رابطه عاشقانه رضا روحانی با مجری شبکه من و تو - این آهنگساز 39 ساله به تازگی رابطه ای عاشقانه را با یکی از مجریان شبکه من و تو آغاز کرده است. رضا روحانی با انتشار عکسی از خودش و فرانک مجری این شبکه, از پیدا کردن عشق واقعی زندگی اش نوشت.
پربازدیدها