شرح زیارت اربعین| کالبدشکافی سقوط تاریخیِ‌ امت در بیان امام صادق (ع) - تسنیم

فرهنگی

خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: امام صادق علیه‌السلام در فراز معروف زیارت اربعین، فلسفه قیام سیدالشهدا علیه‌السلام را با جمله‌ای کوتاه اما عمیق بیان می‌کنند: «وَ بَذَلَ مُهْجَتَهُ فِیكَ لِیَسْتَنْقِذَ عِبَادَكَ مِنَ الْجَهَالَةِ وَحَیْرَةِ الضَّلَالَةِ». این بیان نشان می‌دهد که عاشورا تنها یک نبرد سیاسی یا نظامی نبود، بلکه تلاشی برای نجات انسان از دو بیماری بزرگ «جهالت» و «حیرت در گمراهی» بود. اما زیارت اربعین تنها به بیان هدف قیام اکتفا نمی‌کند، بلکه ریشه‌های شکل‌گیری جبهه‌ای را نیز که در برابر امام ایستاد، به دقت تبیین می‌کند.

نخستین عامل این انحراف، فریب خوردن از دنیاست: «وَ قَدْ تَوَازَرَ عَلَیْهِ مَنْ غَرَّتْهُ الدُّنْیَا». زیارت، دشمنان امام حسین علیه‌السلام را کسانی معرفی می‌کند که زرق و برق دنیا آنان را فریفت و چشم حقیقت‌بین آنها را کور کرد. این عده برای حفظ قدرت، ثروت، مقام و امنیت ظاهری خود، در برابر حجت خدا صف‌آرایی کردند. هنگامی که دنیا معیار تصمیم‌گیری انسان شود، حق و باطل با سود و زیان دنیوی سنجیده می‌شود و نتیجه آن، ایستادن در برابر ولیّ خداست.

گام بعدی این سقوط، معامله‌ای خسارت‌بار بود؛ معامله‌ای که زیارت از آن با تعبیر «بَاعَ حَظَّهُ بِالْأَرْذَلِ الْأَدْنَى وَشَرَى آخِرَتَهُ بِالثَّمَنِ الْأَوْكَسِ» یاد می‌کند. یعنی آنان بهره حقیقی خود را با پست‌ترین متاع دنیا معاوضه کردند و آخرت خود را به ارزان‌ترین بها فروختند. قرآن چنین معامله‌ای را «خسران مبین» می‌داند؛ زیرا انسان سرمایه جاودانه خود را برای منفعتی زودگذر از دست می‌دهد. شرح زیارت اربعین|خروج از ظلمت‌ها به‌سوی نور

عامل سوم، تکبر و هواپرستی بود. زیارت می‌فرماید: «وَ تَغَطْرَسَ وَتَرَدَّى فِی هَوَاهُ». بسیاری از خواص جامعه اسلامی حقیقت را می‌شناختند، اما غرور، خودخواهی و اسارت در برابر خواسته‌های نفسانی، آنان را از پذیرش حق بازداشت. هرگاه هوای نفس جای عقل و وحی را بگیرد، حتی آشکارترین حقایق نیز انکار می‌شود و انسان در سراشیبی سقوط قرار می‌گیرد.

ثمره طبیعی این روحیه، خروج از مدار رضایت الهی است؛ ازاین‌رو امام صادق علیه‌السلام می‌فرمایند: «وَأَسْخَطَكَ وَ أَسْخَطَ …