اقتصادی
یادداشت اقتصادی- امیرحسین تقی پور
جنگ اوکراین در سالهای اخیر وارد مرحلهای شده که دیگر صرفاً نبرد بر سر خطوط مقدم نظامی نیست؛ بلکه به جنگی علیه زیرساختهای حیاتی اقتصاد انرژی تبدیل شده است. گزارش مؤسسه مطالعات انرژی آکسفورد نشان میدهد کییف راهبرد خود را از هدف قرار دادن مسیرهای صادرات نفت روسیه، به سمت ضربه زدن به کل زنجیره ارزش انرژی این کشور تغییر داده است؛ تغییری که پیامدهای آن فراتر از مرزهای روسیه و حتی اروپا، میتواند بازار جهانی فرآوردههای نفتی را تحت تأثیر قرار دهد.
در سالهای ابتدایی جنگ، حملات اوکراین عمدتاً متوجه بنادر صادراتی، خطوط لوله، مخازن ذخیره و ایستگاههای پمپاژ بود؛ یعنی زیرساختهایی که مستقیماً انتقال نفت روسیه را هدف قرار میدادند. اما از سال 2024، پالایشگاهها به هدف اصلی تبدیل شدند؛ زیرا ضربه به پالایش، نهتنها درآمدهای نفتی روسیه را کاهش میدهد، بلکه بازار داخلی سوخت این کشور و صادرات فرآوردههای نفتی را نیز تحت فشار قرار میدهد.
بر اساس این گزارش، شدت حملات از اوت 2025 افزایش قابل توجهی پیدا کرده و تنها در پنج ماه، بیش از 50 حمله موفق به پالایشگاهها و حدود 30 حمله به دیگر زیرساختهای نفت و گاز روسیه ثبت شده است. این روند در سال 2026 نیز ادامه یافته و در 25 روز نخست ژوئن، 13 پالایشگاه و 12 تأسیسات دیگر انرژی هدف قرار گرفتهاند.
پالایشگاهها؛ هدفی که بازار جهانی را تحت تأثیر قرار میدهد
اهمیت این حملات در آن است که اوکراین دیگر صرفاً ظرفیت انتقال نفت روسیه را هدف نمیگیرد، بلکه تلاش میکند توان تبدیل نفت خام به فرآوردههای باارزش مانند بنزین، گازوئیل و سوخت جت را کاهش دهد.
افزایش برد پهپادهای اوکراینی از حدود 600 کیلومتر در ابتدای جنگ به حدود 1750 کیلومتر باعث شده بخش عمدهای از ظرفیت پالایشی روسیه در تیررس قرار گیرد. علاوه بر این، نوع اهداف نیز تغییر کرده است؛ به جای واحدهای ساده، تجهیزات پیچیدهای مانند هیدروکراکرها، هیدروتریترها و ریفورمرها هدف قرار میگیرند؛ تجهیزاتی که تعمیر یا جایگزینی آنها در شرایط تحریم، زمانبر و پرهزینه است.
نتیجه این حملات در آمارهای صنعت پالایش روسیه نیز قابل مشاهده است. از میان 34 پالایشگاه این کشور، 24 پالایشگاه که حدود 81 درصد ظرفیت پالایشی روسیه …
