[سیدفرید قاسمی] از روزنامه اطلاعات تا نامه اطلاعات

چون کارنامهٔ مطبوعاتی ١٧ سال نخست (۱۲۸۹-۱۳۰۵) عباس مسعودی (۱۲۷۴- ۱۳۵۳) بنیادگذار مؤسسهٔ اطلاعات را به‌درستی ننوشته‌اند، دربارهٔ سرآغاز نشر روزنامهٔ اطلاعات جابه‌جایی‌هایی می‌بینیم که وجیزهٔ حاضر می‌خواهد درصدد رفع شبهه‌های یادشده برآید.

اگر از نشریهٔ اطلاع (۱۲۹۸- ۱۳۲۷ ق) درگذریم. از نام و نشان ۱۲ روزنامه‌گونهٔ ادواری با نام "اطلاعات" که پیش از ۱۳۰۵ در ایران ثبت شده‌اند، مطلعیم. گویا چهار عنوان فقط مجوز گرفته‌اند؛ چرا که نسخه‌ای از آنها در هیچ‌یک از کتابخانه‌های دسترس‌پذیر جهان وجود ندارد؛ اما از هشت نشریه با فاصلهٔ انتشار ناهمگون – روزنامه، دوروزنامه، نیم‌هفته‌نامه و هفته‌نامه – آگاهی‌هایی در دست داریم که نام و سکان‌دارهایشان اینانند: روزنامهٔ اطلاعات: حبیب‌الله شیراز؛ روزنامهٔ اطلاعات: حسین یوسف‌زاده؛ اطلاعات: میرزاعلی زنجانی؛ اطلاعات بی‌سیم رُستا: سادوفسکی؛ اطلاعات روزانه: میرزا محمّدرضا هرندی اصفهانی (مدبرالممالک)؛ اطلاعات مهمه: رضا نوری مازندرانی، سیّدحسن حسینی؛ اطلاعات یومیه: محمدعلی واله خراسانی (چاپ مشهد)؛ اطلاعات یومیه: "دایرهٔ مطبوعات نمایندگی مختار اتحاد شوروی روس"، روسیه (چاپ تهران).

برای گشودن این گره تاریخی در نخستین گام باید بدانیم حبیب‌الله شیراز، که اوّل بار روزنامهٔ اطلاعات را انتشار داد، کیست؟ او حبیب‌الله آموزگار (۱۲۶۹- ۱۳۵۹) است که پیش‌تر دست‌کم سه نام خانوادگی دیگر داشت: اصطهباناتی، شیراز، شیرازی. آموزگار نحوهٔ آشنایی خود را با عباس مسعودی این‌گونه به قلم آورده است:

«من با شادروان مسعودی در جریان جنگ اوّل جهانی آشنا شدم. آن زمان من هیجده یا بیست سال داشتم و مصحح مجلّه‌ای بودم که مجلس شورای ملّی انتشار می‌داد. روزی یکی از دوستانم به من گفت: فلانی، مردم خیلی علاقه‌مند به اخبار جنگ و اوضاع آلمان هستند و اگر بتوانی این خبرها را به‌طور منظم ترجمه …