آرمان امروز: گزارش تازه مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی و کرسی یونسکو در مدیریت سوانح طبیعی از وضعیت حوادث و سوانح کشور در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که الگوی خطر در ایران تنها به مخاطرات طبیعی مانند زلزله و سیل محدود نیست و بخش قابلتوجهی از تلفات و خسارتها به حوادث انسانساخت در محیطهای کاری، صنعتی و شهری بازمیگردد. بر اساس این گزارش، در سال ۱۴۰۴ مجموعاً ۱۴۷ نفر در حوادث و سوانح مختلف جان خود را از دست دادند و دو هزار و ۸۵ نفر مصدوم شدند. نکته قابل توجه آن است که ۱۲۴ نفر از جانباختگان، معادل ۸۴ درصد کل تلفات، در آتشسوزیهای صنعتی و ساختمانی و حوادث معدنی جان باختند؛ آماری که نشان میدهد ایمنی زیرساختها، محیطهای کاری و کنترل مخاطرات انسانساخت باید در کنار مدیریت بلایای طبیعی در اولویت قرار گیرد. بررسی روند ماهانه حوادث نشان میدهد سال ۱۴۰۴ دو دوره پرتعداد از نظر وقوع سوانح را تجربه کرده است. در ماههای خرداد، تیر و مرداد، افزایش آتشسوزیهای پوشش گیاهی، شرایط خشک اقلیمی و افزایش رخدادهای گردوغبار باعث شد تعداد حوادث افزایش یابد. با این حال، آذرماه با وجود ثبت ۵۶ حادثه، یکی از خسارتبارترین ماههای سال بود. وقوع سیلابهای گسترده ناشی از سامانههای بارشی در این ماه، خسارات قابلتوجهی به مناطق مختلف کشور وارد کرد. این موضوع نشان میدهد تعداد حوادث بهتنهایی معیار مناسبی برای ارزیابی خطر نیست و گاهی یک رخداد گسترده میتواند پیامدهایی بسیار سنگینتر از مجموعهای از حوادث کوچک داشته باشد. مجموع خسارتهای ثبتشده سوانح سال ۱۴۰۴ به ۵۸۵ هزار میلیارد ریال رسیده است؛ رقمی که تنها خسارتهای مستقیم را شامل میشود و زیانهای غیرمستقیم اقتصادی مانند اختلال در فعالیتهای تولیدی، حملونقل و خدمات را در بر نمیگیرد.
بیش از ۶ هزار زمینلرزه
در سال ۱۴۰۴، شش هزار و ۳۹۲ زمینلرزه در کشور و مناطق پیرامونی ثبت شد. از این تعداد، پنج هزار و ۴۹۲ زلزله بزرگایی کمتر از ۳ داشتند. همچنین استانهای سمنان و کرمان با سه رخداد، بیشترین تعداد زمینلرزههای بزرگای ۵ و بیشتر را ثبت کردند. اگرچه زلزلههای این سال هیچ جانباختهای نداشتند، اما خسارات ساختمانی بر جای گذاشتند. در مجموع چهار هزار و ۶۷۹ واحد مسکونی آسیب دید که هزار و ۷۲۰ واحد بهطور کامل تخریب و دو هزار و ۹۵۹ واحد نیازمند تعمیر شدند. این آمار نشان میدهد کاهش تلفات انسانی در زلزلهها به معنای حذف خطر نیست و همچنان مقاومسازی ساختمانها و افزایش آمادگی در برابر رخدادهای بزرگ ضروری است.
سیلابهای پرخسارت
در سال گذشته بیش از ۶۰ سیلاب در مناطق مختلف کشور ثبت شد که به جانباختن ۱۴ نفر انجامید. شدیدترین سیلاب سال در فاصله ۲۵ تا ۲۸ آذر رخ داد و استانهای مختلفی را درگیر کرد. این حادثه در استانهای فارس و هرمزگان هفت قربانی بر جای گذاشت و بیش از هزار و ۸۰۰ واحد مسکونی را تخریب کرد. حدود سه هزار و ۸۰۰ واحد دیگر نیز نیازمند تعمیر اعلام شد. خسارت واردشده به بخش کشاورزی نیز حدود ۱۱ هزار میلیارد تومان برآورد شده است.
آتشسوزی؛ از جنگلها تا صنایع
آتشسوزی جنگلها و مراتع یکی از پرتکرارترین حوادث سال ۱۴۰۴ بود. در مجموع ۲۹۱ مورد حریق در کشور ثبت شد که سه کشته و هفت مصدوم بر جای گذاشت. با این حال، مرگبارترین آتشسوزیها مربوط به بخش صنعتی و ساختمانی بود. در این حوزه ۸۴ حادثه ثبت شد که به جانباختن ۱۰۱ نفر و مصدومیت هزار و ۹۰۸ نفر انجامید. حادثه بندر شهید رجایی در ششم اردیبهشت، مهمترین عامل افزایش آمار تلفات این بخش بود. این حادثه با ۵۸ کشته و هزار و ۵۱۶ مصدوم، بیش از نیمی از جانباختگان حوادث صنعتی و ساختمانی سال را به خود اختصاص داد. خسارت مستقیم این حادثه ۱۵۹ هزار میلیارد ریال اعلام شد، هرچند آثار غیرمستقیم آن بر زنجیره تأمین و فعالیتهای اقتصادی کشور بسیار گستردهتر بوده است.
معدن؛ محیطهای کاری با ریسک بالا
در سال ۱۴۰۴، بیست حادثه معدنی در کشور ثبت شد که ۲۳ کشته و ۱۸ مصدوم بر جای گذاشت. حادثه معدن جواهر زغال دامغان با هفت جانباخته، مرگبارترین حادثه معدنی سال بود. گزارش تأکید میکند معادن زیرزمینی به دلیل خطرهایی مانند تجمع گاز، مشکلات تهویه و ناپایداری زمین، از محیطهای کاری پرریسک محسوب میشوند. استان کرمان نیز به دلیل تمرکز فعالیتهای معدنی، بیشترین سهم را در حوادث این بخش داشته است.
بحرانهای خاموش؛ گردوغبار و آلودگی هوا
در سال ۱۴۰۴، ۶۲ رخداد گردوغبار و توفان گردوخاک ثبت شد که ۶۰ نفر را مصدوم کرد. با این حال، گزارش تأکید میکند این آمار تنها بخشی از پیامدهای واقعی این پدیده را نشان میدهد؛ زیرا آثار بلندمدت آن بر سلامت عمومی، بیماریهای تنفسی و هزینههای اقتصادی در این ارقام دیده نمیشود. همچنین کیفیت هوا در برخی کلانشهرها نسبت به سال قبل نامطلوبتر شده است. تهران تنها شش روز هوای پاک داشت و سهم روزهای ناسالم و آلوده افزایش یافت. کارشناسان معتقدند آلودگی هوا اکنون به یکی از بحرانهای مزمن شهری تبدیل شده که آثار اجتماعی و اقتصادی گستردهای دارد. گزارش «حوادث و سوانح ۱۴۰۴» در مجموع نشان میدهد مدیریت بحران در ایران نیازمند تغییر نگاه است؛ چراکه بخش مهمی از خطرات امروز نه فقط از طبیعت، بلکه از ضعف ایمنی، فرسودگی زیرساختها و نبود نظام پیشگیرانه کافی ناشی میشود. کاهش خسارتها تنها با واکنش پس از حادثه ممکن نیست و نیازمند سرمایهگذاری جدی در پیشگیری، استانداردسازی محیطهای کاری و افزایش تابآوری اجتماعی است.
