از کارخانه تا داروخانه
صنعت دارو یکی از پیچیدهترین زنجیرههای تأمین را دارد. مواد اولیه باید از داخل یا خارج کشور تأمین شود، ارز مورد نیاز اختصاص یابد، انتقال مالی انجام شود، کالا از مرزها عبور کند، مراحل گمرکی و کنترل کیفیت طی شود، تولید صورت گیرد، سپس دارو از طریق شرکتهای پخش به داروخانهها برسد. هر یک از این مراحل بهتنهایی میتواند زمانبر باشد و هر وقفهای در آن، نتیجه خود را در قفسههای خالی داروخانهها نشان دهد.در چنین شرایطی کارشناسان معتقدند تمرکز صرف بر موضوع ارز، تصویر کاملی از مشکلات بازار دارو ارائه نمیدهد، چرا که مجموعهای از عوامل اقتصادی، مدیریتی و لجستیکی در کنار یکدیگر بر این بازار اثر میگذارند.
تأمین ارز، شرط لازم است اما کافی نیست
در همین رابطه، محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو در گفت و با ایلنا با اشاره به چالشهای زنجیره تأمین دارو تأکید کرده است: تأمین ارز تنها یکی از حلقههای دسترسی بیماران به دارو است. به گفته او، انتقال و تخصیص بهموقع ارز، حملونقل بینالمللی، تأمین مواد اولیه، ترخیص کالا، تولید، توزیع و همچنین نقدینگی شرکتهای فعال در این حوزه، همگی در دسترسی پایدار بیماران به دارو نقش دارند.وی با اشاره به اینکه در ماههای اخیر اقدامات مؤثری برای تأمین منابع مورد نیاز دارو انجام شده، یادآور شده است: تبدیل منابع ارزی به دارویی که در اختیار بیمار قرار گیرد، مستلزم عبور از مجموعهای از فرآیندهای اجرایی، مالی و لجستیکی است؛ فرآیندهایی که گاه به دلیل محدودیتهای داخلی یا خارجی با تأخیر روبهرو میشوند.
تحریمها؛ مانعی فراتر از واردات
اگرچه دارو در بسیاری از مقررات بینالمللی از تحریم مستثنا اعلام میشود، اما فعالان این صنعت بارها تأکید بر آن داشته اند که محدودیتهای بانکی و نقلوانتقال مالی، عملاً واردات مواد اولیه و تجهیزات دارویی را با مشکل مواجه میکند.انتقال پول به شرکتهای خارجی، بیمه محمولهها، حملونقل دریایی یا هوایی و افزایش هزینههای لجستیک، همگی باعث میشوند فرآیند تأمین دارو طولانیتر و پرهزینهتر شود. در نتیجه، حتی زمانی که ارز مورد نیاز نیز تأمین شده باشد، رسیدن دارو به بازار ممکن است هفتهها یا ماهها زمان ببرد.
نقدینگی؛ حلقه گمشده تولید
یکی از مهمترین چالشهایی که تولیدکنندگان دارو به آن اشاره میکنند، کمبود سرمایه در گردش است. شرکتهای داروسازی باید مواد اولیه را با قیمت روز خریداری کنند، اما بخش قابل توجهی از مطالبات آنها با تأخیر از سوی بیمهها یا مراکز درمانی پرداخت میشود.این فاصله زمانی، توان مالی شرکتها را کاهش میدهد و گاه موجب میشود امکان خرید مواد اولیه جدید یا افزایش ظرفیت تولید را نداشته باشند. به همین دلیل، کارشناسان معتقدند اصلاح نظام پرداخت بیمهها، به اندازه تأمین ارز در حفظ پایداری تولید اهمیت دارد.
بیمهها حلقهای تأثیرگذار در بازار دارو
در ظاهر، بیمهها تنها هزینه درمان بیماران را پرداخت میکنند، اما نقش آنها بسیار فراتر از این است. زمانی که مطالبات داروخانهها و شرکتهای دارویی ماهها به تعویق میافتد، نقدینگی لازم برای ادامه فعالیت آنها کاهش مییابد.محمد هاشمی نیز در این باره تأکید کرده است: تأخیر در پرداخت مطالبات از سوی بیمهها، یکی از عواملی است که میتواند روند تأمین و توزیع دارو را با اختلال مواجه کند و نباید از تأثیر آن غافل شد.
تمام این مشکلات در نهایت به بیمار منتقل میشود. بیماری که باید چندین داروخانه را جستوجو کند، ساعتها در صف داروهای خاص بایستد یا برای تهیه یک قلم دارو به شهر دیگری مراجعه کند، هزینهای فراتر از قیمت دارو پرداخت میکند.هزینهای به نام اضطراب، اتلاف زمان و نگرانی از وقفه در درمان.برای بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن، سرطان، اماس، هموفیلی، دیابت و بیماریهای نادر، حتی چند روز تأخیر در مصرف دارو میتواند روند درمان را مختل کند و عوارض جبرانناپذیری به همراه داشته باشد.
تولید داخلی؛ فرصتی که نیازمند حمایت است
طی سالهای گذشته، صنعت داروسازی ایران توانسته است بخش بزرگی از نیاز کشور را در داخل تولید کند، اما تولیدکنندگان همچنان با مشکلاتی مانند نوسان قیمت مواد اولیه، هزینههای انرژی، محدودیتهای واردات تجهیزات، کمبود نقدینگی و قیمتگذاری دستوری روبهرو هستند.کارشناسان معتقدند اگر قرار است وابستگی به واردات کاهش یابد، باید از تولید داخلی بهگونهای حمایت شود که شرکتها بتوانند سرمایهگذاری بلندمدت انجام دهند و بدون نگرانی از زیان، تولید خود را توسعه دهند.
سخنگوی سازمان غذا و دارو می گوید: زنجیره دارو زمانی بهدرستی می تواند عمل میکند که همه اجزای آن هماهنگ باشند و این سازمان با همکاری دستگاههای مسئول در حال رفع گلوگاههای موجود و استفاده از مسیرهای جایگزین برای تسریع دسترسی بیماران به دارو است.او ادامه می دهد: اولویت اصلی، حفظ دسترسی پایدار مردم به داروهای حیاتی است.هدفی که تنها با همکاری همه بخشها، از نظام بانکی و گمرک گرفته تا بیمهها، تولیدکنندگان، شرکتهای پخش و دستگاههای اجرایی محقق خواهد شد.
سلامت، قربانی ناهماهنگی نشود
بازار دارو با تصمیمهای مقطعی سامان نمییابد. تجربه سالهای اخیر نشان داده است که تأمین پایدار دارو، نیازمند برنامهریزی بلندمدت، شفافیت، مدیریت هوشمند زنجیره تأمین و هماهنگی میان همه نهادهای مسئول است.بیماران انتظار ندارند همه مشکلات اقتصادی در یک شب حل شود، اما حق دارند مطمئن باشند زمانی که پزشک دارویی را برای درمان آنها تجویز میکند، آن دارو بدون دردسر در دسترس باشد. امنیت دارویی، بخشی از امنیت سلامت جامعه است و هر اندازه این زنجیره منسجمتر و قابل پیشبینیتر عمل کند، اعتماد عمومی به نظام سلامت نیز افزایش خواهد یافت.شاید مهمترین شاخص موفقیت در حوزه دارو، نه میزان ارز تخصیصیافته و نه حجم تولید باشد، بلکه این باشد که هیچ بیماری، نسخه در دست، با ناامیدی از داروخانه خارج نشود.
