حجتالاسلام مجتبی نظری روز دوشنبه نهم شهریور در جلسه اخلاق کارکنان سازمان جهاددانشگاهی آذربایجان شرقی با اشاره به جایگاه عقل در قرآن و روایات، اظهار کرد: مفهوم عقل در فرهنگ دینی با آنچه امروز در ادبیات و تمدن غرب از عقل برداشت میشود، تفاوت دارد و در نگاه دینی، عقل صرفاً به معنای دانستن و اندیشیدن نیست، بلکه باید در رفتار و عمل انسان نیز نمود پیدا کند.
وی با اشاره به روایتی درباره انتخاب عقل، حیا و دین از سوی حضرت آدم(ع)، گفت: در این روایت، خداوند به حضرت آدم(ع) فرمود یکی از سه مورد عقل، حیا و دین را انتخاب کند و حضرت آدم(ع) عقل را برگزید. پس از آن، حیا و دین نیز اعلام کردند که نمیتوانند از عقل جدا شوند. این روایت نشان میدهد که اگر عقل در جایگاه واقعی خود قرار داشته باشد، حیا و دین نیز در کنار آن حضور خواهند داشت. بنابراین در حوزه تربیت و تبلیغ دینی نیز باید عقل مورد توجه قرار گیرد، زیرا حیا و دین از عقل جدا نیستند.
این کارشناس مسائل فرهنگی و مذهبی با اشاره به روایت دیگری درباره چهار قوه در وجود انسان، بیان کرد: در این روایت، عقل بهعنوان قوه هدایتکننده معرفی شده و در کنار آن، خیال، خشم و شهوت قرار دارند. عقل وظیفه دارد این سه قوه را در مسیر درست قرار دهد، نه اینکه آنها را از بین ببرد. خیال نباید از حد خود خارج شود، شهوت باید در چارچوب صحیح قرار گیرد و خشم نیز باید کنترل شود. بنابراین عقل در این نگاه، نقش مهار و هدایت این قوا را بر عهده دارد.
وی با بیان اینکه عقل بدون عمل در فرهنگ دینی معنا ندارد، گفت: ممکن است انسان از نظر نظری اطلاعات و دانش زیادی داشته باشد، اما اگر آنچه را میداند به عمل تبدیل نکند، نمیتوان او را به معنای واقعی عاقل دانست.
حجتالاسلام نظری ادامه داد: در روایات، «اولوالالباب» بهعنوان صاحبان عقل معرفی شدهاند و هنگامی که از پیامبر(ص) درباره عاقلان پرسیده میشود، آنان را افرادی دارای اخلاق نیکو معرفی میکند. بنابراین عقل در اینجا به رفتار و اخلاق انسان پیوند میخورد.
وی تأکید کرد: اگر میخواهید میزان عقل یک فرد را بسنجید، باید به اخلاق و رفتار اجتماعی او نگاه کنید. بدخلقی و رفتار نامناسب با دیگران میتواند نشانه ضعف در عقل باشد. …
