خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، طاهره طهرانی: دولتشاه سمرقندی او را اینطور وصف کرده است: «از دهقنت نان حلال حاصل کردی و گاو بستی و صباح که به صحرا رفتی تا شام اشعار خود را بر دستهبیل نوشتی، در منقبت گویی در عهد خود نظیر نداشت.» این توصیف از محمد بن حسامالدین حسن، مشهور به ابن حسام خوسفی، نمایانگر پیوند عمیق زندگی زاهدانه و هنر والای این شاعرِ شیعهمذهبِ سده نهم هجری است.
ابن حسام که در سال ۷۸۲ یا ۷۸۳ هجری در شهر خوسفِ قهستان در خاندانی اهل فضل و تقوا دیده به جهان گشود، سراسر عمر ۹۰ ساله خود را با مناعت طبع، پارسایی و اشتغال به کشاورزی و کتابت سپری کرد؛ چنانکه طبق اسناد تاریخی، همواره از کسب رزق حرام دوری گزید و بیطمع از تلامیذ و بزرگان روزگار، به عبادت و سرودن شعر پرداخت. آرامگاه او امروزه در زادگاهش خوسف، ملجأ و زیارتگاه دوستداران فرهنگ و ادب فارسی است.
او که نامش در کنار حلقههای ادبی شیعی خراسان همچون سلیمی تونی و آذری اسفراینی میدرخشد، در قصیدهسرایی از استادانی چون انوری، خاقانی و سلمان ساوجی تأثیر پذیرفت و دیوانِ ارزشمند او در قالبهای متنوعی چون قصیده، ترکیببند، ترجیعبند و مسمط به یادگار مانده است. اثر مهم او «خاوراننامه»، منظومهای حماسی است که با الهام از شاهنامه فردوسی سروده شد؛ علاوه بر آن، آثار دیگری مانند «دلائل النبوه»، «نسبنامه» و «نثر الالی» از دیگر میراثهای قلمی اوست که امروزه به کوشش محققانی نظیر احمد احمدی بیرجندی تصحیح و منتشر شده است. ابن حسام که سفرهای کوتاهی به مناطق اطراف قهستان و مشهد نیز داشته، در نهایت در سال ۸۷۳ یا به روایتی ۸۷۵ هجری در 90 سالگی چشم از جهان فروبست و میراثی ماندگار از تعهد دینی و استادیِ ادبی بر جای نهاد.
مناقب هفت معدن، ظرافتی کمنظیر در ستایش امام زمان (عج)
در میان آثار منظوم سده نهم هجری، ترکیببند «مناقب هفت معدن» سروده ابنحسام خوسفی جایگاهی ویژه در ادبیات مهدوی دارد. این اثر که بخشی از منظومههای مناقبمحور شاعر با تکیه بر عدد هفت و نمادهای طبیعی است، با ظرافتی کمنظیر، ستایش امام زمان (عج) را با تصاویر استعاری جواهرات پیوند میزند. این گزارش به واکاوی ساختار صوری، درونمایههای معنایی و ابزارهای بلاغی این اثر ارزشمند میپردازد.
چو گشت در تتق چنبری نهان گوهر
بریخت …
