استانها
به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، در تفکر شیعی، مفهوم حکمرانی همواره با عدالت، امامت و هدایت جامعه به سوی کمال مادی و معنوی گره خورده است. پس از غیبت کبرا، شیعه دوازدهامامی با چالش اداره امور عمومی و برپایی عدالت در غیاب امام معصوم روبهرو بود. محرومیت طولانیمدت شیعیان از قدرت سیاسی، تجربه اندکی در حکمرانی کلان به آنان بخشید، اما با تأسیس سلسله صفویه در آغاز قرن دهم هجری (شانزدهم میلادی)، تشیع به ایدئولوژی رسمی یک دولت قدرتمند تبدیل شد و این امر، سرآغاز تجربهای نوین در حکمرانی شیعه بود.
دولت صفوی که مشروعیت خود را از تلفیق باورهای صوفیانه قزلباشان و احیای فر شاهنشاهی ایرانی وام گرفته بود، برای تثبیت و نهادینهسازی خود نیازمند ساختاری منسجم، عقلانی و فقهی بود. در این میان عالمان و حکیمان شیعه به عنوان متولیان اندیشه و دیوانسالاری، نقشی کلیدی ایفا کردند تا شور اولیه نظامی را به عقلانیتی مدنی بدل سازند.
ملاعبدالله یزدی: الگوی حکمرانی حکیمانه در نجف اشرف
حکیم و منطقدان برجسته، ملاعبدالله بهابادی یزدی (متوفای 981 ق)، نمونهای درخشان از پیوند نظر و عمل در این دوران است. وی که از برجستهترین اندیشمندان عصر خود در منطق، کلام و فقه بود، با پذیرش مسئولیت اداره و تولیت شهر نجف در مرز پرتنش امپراتوریهای صفوی و عثمانی، الگویی از حکمرانی حکیمانه، اخلاقمحور و مصلحتاندیش را به نمایش گذاشت.
این نوشتار، با بررسی ساختار حکمرانی و مالی دوره صفوی، کارآمدی این دولت در حل مسائل مردم و جایگاه ملاعبدالله یزدی و دیگر حکیمان ایرانی در تکامل تاریخی الگوی حکمرانی شیعه را ارزیابی میکند.
بخش اول: نحوه سرپرستی و حکمرانی ملاعبدالله یزدی در نجف اشرف
ملاعبدالله یزدی، علاوه بر استادی در منطق و فلسفه، در دورهای حساس از تاریخ تشیع، مسئولیتهای سنگینی در عتبات عالیات بر عهده داشت. مدیریت او در نجف، مبتنی بر درک عمیق از شرایط ژئوپلیتیکی منطقه و جایگاه معنوی نجف بود.
1. منصب تولیت و سرپرستی عتبات
در دوران شاه طهماسب اول صفوی، به دلیل تقوا، دانش و نفوذ کلامی ملاعبدالله، اداره نجف اشرف و کلیدداری حرم امام علی(ع) به وی واگذار شد. او عملاً به عنوان حاکم شرع و مدیر ارشد شهر عمل میکرد و وظایف او شامل موارد زیر بود:
مدیریت موقوفات: …
