پاسخ کوتاه این است: خیر، شقایق الیفرا و خشخاش یکی نیستند، هرچند هر دو به یک خانواده گیاهی تعلق دارند و شباهت ظاهری زیادی با هم دارند.
شقایق الیفرا چیست؟
شقایق الیفرا (Papaver alpinum یا گونههای نزدیک به آن در برخی منابع) نامی است که گاهی برای برخی گونههای وحشی جنس «پاپاور» به کار میرود. البته باید توجه داشت که در منابع فارسی، این نام به شکلهای مختلف نوشته شده و گاهی به اشتباه برای گونههای متفاوت نیز استفاده میشود.
این گیاه بیشتر به دلیل گلهای ظریف و رنگارنگ خود شناخته میشود و ارزش زینتی دارد. بسیاری از گونههای شقایق خودرو در طبیعت ایران نیز به همین جنس تعلق دارند، اما کاربرد دارویی یا صنعتی خشخاش را ندارند.
خشخاش چیست؟
خشخاش با نام علمی Papaver somniferum یکی از شناختهشدهترین گونههای جنس پاپاور است. این گیاه هزاران سال است که توسط انسان کشت میشود و علاوه بر تولید دانههای خوراکی، از شیره نارس کپسول آن مواد آلکالوئیدی مانند مورفین و کدئین استخراج میشود.
به همین دلیل، کشت خشخاش در بسیاری از کشورها تحت قوانین سختگیرانه قرار دارد و تنها با مجوزهای ویژه انجام میشود.
مهمترین تفاوت شقایق و خشخاش
اگرچه هر دو گیاه گلبرگهای لطیف و کپسول بذر دارند، اما تفاوتهای مهمی میان آنها وجود دارد: خشخاش معمولاً گلهای درشتتر و کپسولهای بزرگتر دارد. شیره سفیدرنگ خشخاش حاوی آلکالوئیدهای دارویی است، اما بیشتر گونههای شقایق چنین ویژگیای ندارند یا مقدار آن بسیار ناچیز است. خشخاش بیشتر یک گیاه زراعی است، در حالی که بسیاری از شقایقها به صورت خودرو در طبیعت رشد میکنند. کاربرد اقتصادی خشخاش بسیار گستردهتر از شقایق است.
چرا مردم این دو گل را با هم اشتباه میگیرند؟
دلیل اصلی، شباهت ظاهری آنهاست. هر دو گیاه متعلق به خانواده خشخاشیان (Papaveraceae) هستند و گلهایی با چهار گلبرگ نازک، رنگهای درخشان و میوهای کپسولی دارند.
از سوی دیگر، در زبان محاورهای ایران، بسیاری از گلهای قرمز خودرو به اشتباه «خشخاش» نامیده میشوند، در حالی که بخش زیادی از آنها در واقع گونههای مختلف شقایق هستند.
آیا شقایقهای دشتهای ایران خشخاش هستند؟
در بیشتر موارد خیر. گلهای سرخی که در دامنه کوهها، دشتها و مراتع ایران دیده میشوند، معمولاً گونههایی از شقایق وحشی هستند و نباید آنها را با خشخاش دارویی اشتباه گرفت.
این گلها نقش مهمی در تنوع زیستی دارند و بخشی از پوشش گیاهی طبیعی بسیاری از مناطق کشور محسوب میشوند.
آیا دانه شقایق مانند دانه خشخاش خوراکی است؟
خیر. دانه خوراکی که در تهیه برخی نانها، شیرینیها و غذاها استفاده میشود، از گونه Papaver somniferum به دست میآید. درباره بسیاری از گونههای شقایق وحشی اطلاعات کافی برای مصرف خوراکی وجود ندارد و به همین دلیل نباید از آنها استفاده کرد.
پس اگرچه شقایق الیفرا و خشخاش از یک خانواده گیاهی هستند و شباهت زیادی به یکدیگر دارند، اما یک گیاه واحد محسوب نمیشوند. خشخاش گونهای خاص با کاربردهای دارویی، صنعتی و خوراکی است، در حالی که شقایقها عمدتاً گیاهانی زینتی یا خودرو هستند و بیشتر به دلیل زیبایی گلهایشان شناخته میشوند.
بنابراین، هر گل سرخی که در طبیعت میبینید خشخاش نیست و تشخیص دقیق گونههای این خانواده تنها با بررسی ویژگیهای گیاه یا نظر کارشناسان گیاهشناسی امکانپذیر است.
۴۷۴۷۵۷ کد مطلب 2254629
