« ماده 203 قانون آیین دادرسی کیفری - درجرائمی که مجازات قانونی آنها سلب حیات، قطع عضو، حبس ابد و یا تعزیر درجه چهار و بالاتر است و همچنین در جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی که میزان دیه آنها ثلث دیه کامل مجنی علیه یا بیش از آن است، بازپرس مکلف است در حین انجام تحقیقات، دستور تشکیل پرونده شخصیت متهم را به واحد مددکاری اجتماعی صادر نماید. این پرونده که به صورت مجزا از پرونده عمل مجرمانه تشکیل میگردد، حاوی مطالب زیر است:
الف- گزارش مددکار اجتماعی در خصوص وضع مادی، خانوادگی و اجتماعی متهم
ب- گزارش پزشکی و روان پزشکی »
درهمین قانون درماده 286 برای اطفال ونوجوانان علاوه برجرایم پیش بینی شده درماده 203 ، برای جرایم درجه پنج و شش نیز تشکیل پرونده شخصیت الزامی شده است.
« ماده 286 قانون آیین دادرسی کیفری - علاوه بر موارد مذکور در ماده (203) این قانون، در جرایم تعزیری درجه پنج و شش نیز، تشکیل پرونده شخصیت در مورد اطفال و نوجوانان توسط دادسرا یا دادگاه اطفال و نوجوانان الزامی است. »
این که مراجع کیفری تاچه میزان به الزامات مواد یادشده درتشکیل پرونده شخصیت متهمان عنایت دارند موضوع این نوشتارنیست، بلکه موضوع بحث ما لزوم تشکیل پرونده شخصیت برای کودکان و نوجوانان درمراحل تحصیلی است.
نظام عدالت کیفری ایران، بهویژه پس از تصویب قانون آیین دادرسی کیفری، تشکیل پرونده شخصیت را در برخی جرایم و نسبت به برخی متهمان الزامی دانسته است. فلسفه این نهاد آن است که قاضی صرفاً با «پرونده جرم» روبرو نباشد، بلکه «شخصیت مرتکب» را نیز بشناسد تا تصمیمی عادلانهتر اتخاذ کند. اما پرسش اساسی این است:
آیا تشکیل پرونده شخصیت نباید سالها پیش از ارتکاب جرم آغاز شود؟ آیا هنگامی که نوجوان وارد دادسرا شده است، برای شناخت شخصیت او دیر نیست؟ این پرسش یکی ازخلأهای اساسی سیاست جنایی ایران را آشکار میکند.
پرونده شخصیت؛ از ابزار قضایی تا ابزار پیشگیری:
امروزه دربسیاری از نظامهای نوین، پیشگیری اجتماعی از جرم برشناسایی زودهنگام عوامل خطر تأکید دارد. بسیاری از رفتارهای پرخطر، اختلالات هیجانی، مشکلات خانوادگی، افت تحصیلی، خشونت، پرخاشگری، ترک تحصیل و انزوای اجتماعی سالها پیش از نخستین جرم قابل مشاهده هستند. با این حال نظام آموزشی ایران فاقد سازوکار منسجم برای …
