تابناک: هر روز صبح پیش از آنکه خیابانهای تهران، مشهد، اصفهان یا شیراز از خودروها پر شوند، میلیونها لیتر بنزین با یارانهای سنگین از مخازن پالایشگاهها راهی جایگاههای سوخت میشود تا در ترافیکهای شهری، موتورهای کمبازده و خودروهای پرمصرف دود شوند.
به گزارش سرویس انرژی تابناک ، برای بسیاری از مردم دود شدن میلیونها لیتر بنزین روزانه به صحنهای عادی بدل شده؛ اما اگر از زاویه اقتصاد انرژی به آن نگاه کنیم، تصویری کاملاً متفاوت و حتی ترسناک شکل میگیرد. امروز ایران نه فقط یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت جهان بلکه یکی از بزرگترین مصرفکنندگان بنزین در میان کشورهای غیرصنعتی نیز به شمار میرود؛ وضعیتی که سالبهسال فشار بیشتری بر پالایشگاهها، بودجه دولت و امنیت انرژی کشور وارد میکند.
دمدستترین روایت این است که «بنزین در ایران ارزان است، پس مردم بیشتر مصرف میکنند.» این گزاره سالهاست در تحلیلهای اقتصادی و رسانهای تکرار میشود اما آیا واقعاً تمام ماجرا همین است؟ اگر فقط قیمت پایین بنزین عامل اصلی مصرف بالا بود، باید کشورهایی مانند عربستان سعودی، کویت، قطر و امارات نیز با بحران مشابهی روبهرو میشدند در حالیکه آمارهای جهانی تصویر دیگری را نشان میدهد.
بر اساس دادههای Global Petrol Prices، قیمت هر لیتر بنزین در ایران همچنان در میان پایینترین قیمتهای جهان قرار دارد اما همزمان مصرف روزانه بنزین ایران از مرز ۱۲۰ میلیون لیتر عبور کرده؛ رقمی که در برخی روزهای پرتردد سال حتی رکوردهای بالاتری را نیز ثبت میکند. در مقابل بسیاری از کشورهای دارای قیمت پایین سوخت با وجود درآمد سرانه بالاتر و تعداد خودروهای بیشتر، رشد مصرفی به این شدت را تجربه نکردهاند.
بحران بنزین یا ساختار؟!
گزارشهای آژانس بینالمللی انرژی (IEA) و اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) نشان میدهد که در اقتصادهای موفق، مصرف سوخت تنها تابع قیمت نیست بلکه کیفیت خودروها، استاندارد موتور، توسعه حملونقل عمومی، بهرهوری انرژی، برنامهریزی شهری و سیاستهای مالیاتی نیز نقش تعیینکنندهای دارند. در ایران اما این زنجیره سالهاست دچار اختلال شده است. بخش قابلتوجهی از بحران بنزین ایران، نه در باک خودروها بلکه در فناوری قدیمی موتور، وزن بالا، راندمان پایین و استانداردهای …
