وبگاه سایتِکدِیلی در گزارشی آورده است: پوکی استخوان (استئوپروز) یکی از معضلات سلامت عمومی در جهان است و سالانه میلیونها نفر را درگیر میکند. مدتهاست که متخصصان، ورزشهای استقامتی مانند پیادهروی و دویدن آهسته را برای حفظ سلامت استخوانها توصیه میکنند؛ اما پژوهش جدید دانشگاه سملوایز در مجارستان نشان میدهد که شدت و الگوی حرکت ورزش، از مقدار کل آن اهمیت بیشتری دارد؛ بهعبارت دیگر، حرکات انفجاری و تغییر جهت ناگهانی در زمین ورزش، محرک قویتری برای رشد استخوان محسوب میشود تا یک پیادهروی طولانی.
چرا ضربه و فشار برای استخوان مفید است؟
استخوان، بافتی زنده است و در پاسخ به فشار و ضربههای مکانیکی، سلولهای سازنده خود را فعال میکند. هرچه این محرکها قویتر و پرشتابتر باشند، سلولهای استخوانی فرمان ساخت بافت جدید را قویتر دریافت میکنند. به همین دلیل، ورزشهایی که شامل پرش، دویدن سریع و تغییر جهت ناگهانی هستند، نسبت به فعالیتهای یکنواخت و کمشدت، محرک مؤثرتری برای استخوانسازی محسوب میشوند.
ورزشهای پرشتاب؛ محرک اصلی استخوانسازی
پژوهشگران با مرور ۲۴ مطالعه بالینی بر روی هزار و ۲۳۸ فرد سالم، به جای اندازهگیری مستقیم تراکم استخوان، نشانگرهای زیستی موجود در خون را بررسی کردند. نشانگرهای زیستی، مواد شیمیایی در خون هستند که نشان میدهند بدن در حال تولید بافت استخوانی جدید است یا خیر. مزیت این روش این است که تغییرات این نشانگرها طی چند هفته تشخیصپذیر است، در حالی که تغییرات تراکم استخوان ماهها یا سالها طول میکشد.
نتایج چه بود؟
ورزشهای پرشتاب که در آنها حرکات انفجاری، تغییر جهت ناگهانی و چرخشهای مکرر وجود دارد، قویترین واکنش را در نشانگرهای استخوانسازی ایجاد کردند؛ برای مثال، فوتبال و هندبال تفریحی با افزایش ۴۵ تا ۴۶ درصدی مواد مرتبط با استخوانسازی در خون همراه بودند. در مقابل، پیادهروی، ایروبیک پلهای و تمرینات معمولی بدنسازی تأثیر ضعیفتری داشتند.
چالش برای توصیههای رایج
دکتر ویکتوریا بارنا (Viktória Barna)، دانشجوی دکتری دانشگاه سملوایز و نویسنده اول این پژوهش توضیح داد: غافلگیرکنندهترین یافته این بود که تمرینات قدرتی تأثیر چشمگیری بر نشانگرهای استخوانسازی نداشتند، در حالی که بسیاری از دستورالعملهای حرفهای، این نوع ورزش را برای حفظ سلامت استخوان توصیه میکنند. همچنین ورزشهای استقامتی با شدت کم یا متوسط، مانند پیادهروی یا دویدن آهسته، هیچ تأثیر معنادار بلندمدتی نشان ندادند.
البته این به آن معنا نیست که پیادهروی یا فعالیتهای کمشدت فایدهای ندارند؛ اما یافتهها نشان میدهد که اگر هدف خاصی مانند حفظ سلامت استخوانها در طول زمان مدنظر باشد، استخوانها به محرک مکانیکی قویتری نیاز دارند.
توصیه برای شروع ورزش
پژوهشگران تأکید میکنند که افراد نباید ناگهانی و بدون آمادگی کافی، ورزشهای سنگین را شروع کنند. این هشدار بهویژه برای افرادی که مشکلات قلبیعروقی، عضلانیاسکلتی یا متابولیکی (مربوط به سوختوساز بدن) دارند و همچنین مبتلایان به پوکی استخوان، اهمیت بیشتری دارد. با این حال، برای افراد عادی و سالم، شروع تدریجی این ورزشها با رعایت اصول ایمنی، بیخطر و مفید است. قبل از شروع هر فعالیت جدید یا افزایش شدت تمرین، مشورت با پزشک معالج یا متخصص پزشکی ورزشی ضروری است.
نظرات پژوهشگران درباره یافتههای جدید
دکتر پتر فردیناندی (Péter Ferdinandy)، معاون پژوهشی دانشگاه سملوایز و نویسنده ارشد این مطالعه توضیح داد: آنچه مطالعه ما را منحصربهفرد میکند این است که نهتنها نوع ورزش (استقامتی، قدرتی یا ترکیبی)، بلکه شدت، تناوب و مدت آن را نیز بررسی کردیم. هدف ما این بود که مشخص کنیم کدام اَشکال ورزش، فرآیند ساخت و بازسازی استخوان را بهطور مؤثرتری تحریک میکنند و کدامیک از این منظر سود کمتری دارند.
دکتر نورا سیدو (Nóra Sydó)، متخصص بالینی و نویسنده همکار این پژوهش نیز تأکید کرد: بر اساس توصیههای سازمان جهانی بهداشت، فعالیت بدنی منظم فواید بسیاری برای سلامتی دارد؛ اما یافتههای ما نشان میدهد که ورزش با شدت پایین بهتنهایی برای تحریک فرآیند ساخت و بازسازی استخوان کافی نیست. ورزش با شدت بالا ممکن است تغییرات مفید اولیهای در استخوانسازی ایجاد کند که بتواند به کاهش سرعت تحلیل استخوان و حمایت از پیری سالم کمک کند.
گامهای بعدی پژوهش
پژوهشگران معتقدند که نتایج این مطالعه میتواند به طراحی برنامههای ورزشی مبتنیبر شواهد علمی برای حفظ سلامت استخوان و پیشگیری از پوکی استخوان کمک کند. آنها همچنین امیدوارند که با پژوهشهای بیشتر، بتوانند برنامههای ورزشی متناسب با گروههای سنی و شرایط جسمانی مختلف ارائه دهند.
جزئیات این پژوهش در نشریه تخصصی پزشکی ورزشی/ Sports Medicine منتشر شده است.
