به گزارش برنا به نوشته سیانبیسی، متحدان آمریکا در سراسر جهان برای دههها به چتر هستهای آمریکا اتکا کرده بودند و اطمینان داشتند که نیازی به ساخت سلاحهای کشتارجمعی برای خود ندارند اما این باور با سرعت در حال از بین رفتن است؛ زیرا آخرین راهبرد دفاع ملی آمریکا برای سال ۲۰۲۶ هیچ اشاره صریحی به «بازدارندگی گسترده» نکرده و همزمان دولت آمریکا متحدان خود را تحت فشار گذاشته است تا بخش بیشتری از هزینههای دفاعی خود را شخصا تامین کنند.
تحلیلگران میگویند این تغییر باعث شده دولتهای بیشتری دوباره به بررسی این مسئله بپردازند که آیا باید به سلاح هستهای دست پیدا کنند یا خیر؛ موضوعی که خطر ایجاد زنجیرهای از اشاعه هستهای را افزایش میدهد.
«آنکیت پاندا»، پژوهشگر ارشد برنامه سیاست هستهای در بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی گفت متحدان آمریکا تقریبا بهطور یکپارچه احساس میکنند واشنگتن در حال تبدیل شدن به کشوری «کمتر متعهد و غیرقابلاعتمادتر» است و این مسئله آنها را به سمت «انواع مختلف خودمختاری راهبردی» سوق میدهد.
در تازهترین مورد، «دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا دستور کاهش رزمایشهای نظامی مشترک با متحد کره جنوبی را صادر کرد و گفت این رزمایشها پیامی «کاملا نامناسب و خصمانه» برای کره شمالی ارسال میکنند.
اوایل ماه گذشته، آمریکا مذاکراتی را درباره غنیسازی و بازفرآوری صلحآمیز در کره جنوبی آغاز کرد و همچنین توافق هستهای غیرنظامی با عربستان سعودی امضا کرد که بنا بر گزارشها میتواند مسیری را برای غنیسازی داخلی در این کشور ایجاد کند.
«امانوئل ماکرون»، رئیسجمهور فرانسه در ماه مارس اعلام کرد که در راستای تقویت استقلال اروپا، این کشور برای نخستین بار از سال ۱۹۹۲ تعداد کلاهکهای هستهای خود را افزایش خواهد داد و وعده داد چتر هستهای فرانسه را تحت طرحی موسوم به «بازدارندگی پیشرو» به دیگر کشورهای اروپایی نیز گسترش دهد. تاکنون ۹ کشور، از جمله آلمان و یونان، به این ابتکار پیوستهاند.
ژاپن نیز در دوره نخستوزیری «سانائه تاکایچی» فعالیتهای بیشتری را در حوزه دفاع هستهای انجام میدهد. بیمیلی او برای رد احتمال بازنگری در سه اصل غیرهستهای ژاپن در اواخر سال گذشته، توجهها را به خود جلب کرده و باعث گمانهزنیهایی شده است که شاید این کشور از تعهد چندین دههای خود برای خودداری از هرگونه نقش در استقرار سلاحهای هستهای فاصله بگیرد. رهبران لیتوانی و فنلاند، که هر دو با روسیه مرز مشترک دارند، نیز به لغو ممنوعیت دیرینه استقرار داخلی سلاحهای هستهای نزدیکتر شدهاند.
با این حال، هیچیک از این تحولات به معنای تصمیم برای ساخت بمب هستهای نیست، اما «شوناک ست» پژوهشگر موسسه مطالعات راهبردی راجاراتنام در سنگاپور گفت، تلاش یک کشور برای افزایش امنیت خود میتواند باعث شود دشمنان آن کشور احساس ناامنی بیشتری کنند و در نتیجه احتمال حمله پیشدستانه افزایش یابد.
«اندرو فاسینی»، پژوهشگر ارشد شورای ریسکهای راهبردی گفت: «شما نمیتوانید به بازدارندگی هستهای برسید، بدون اینکه بلافاصله تنشها را افزایش دهید و دشمنان را وادار به واکنش کنید.»
وزارتخانههای دفاع آمریکا و ژاپن و همچنین سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا به درخواست سیانبیسی برای اظهارنظر پاسخ ندادند.
تمام کشورهای دارای سلاح هستهای همچنان در حال مدرنسازی و گسترش زرادخانههای خود هستند؛ موضوعی که به گفته پژوهشگران، در شرایط افزایش تنشها، خطر جدیدی در زمینه اشتباهات محاسباتی ایجاد کرده است.
بر اساس گزارش ماه ژوئن موسسه بینالمللی پژوهشهای صلح استکهلم، روسیه و آمریکا همچنان قدرتهای هستهای غالب جهان هستند و مجموعا حدود ۸۳ درصد کلاهکهای هستهای قابل استفاده جهان را در اختیار دارند.
«هانس کریستنسن» پژوهشگر ارشد این موسسه در این گزارش گفت: «با روی آوردن کشورها به راهحلهای هستهای، آنها خطرات جدیدی ایجاد کرده و پویایی رقابت تسلیحاتی را تشدید میکنند.»
وی افزود که فشار فزاینده کشورها برای دستیابی به سلاح هستهای احتمالا در سالهای آینده دههها تلاش برای کاهش زرادخانههای هستهای را معکوس خواهد کرد.
کریستنسن گفت: «شواهد فزایندهای وجود دارد که نشان میدهد کشورهای دارای سلاح هستهای تعهدات خود در زمینه خلع سلاح را کنار میگذارند یا حتی از آنها فاصله میگیرند و در عوض در حال به رخ کشیدن قدرت هستهای خود هستند.»
گزارشی از بنیاد کارنگی در سپتامبر سال گذشته صراحتا هشدار داده بود: «اگر بازیگران بیشتری به سلاحهای هستهای دست پیدا کنند - چه کشورهای دوست یا دشمن و چه گروههای غیردولتی - جهان برای ایالات متحده و دیگران، به مکانی خطرناکتر تبدیل خواهد شد.»
فاسینی گفت: «اشاعه هستهای یک خطر فزاینده و زنجیرهای است.»
وی افزود، ورود سلاحهای هستهای به مناقشات منطقهای بیثبات، خطر تشدید ناخواسته درگیریها را نیز بهشدت افزایش میدهد.
دور جدید بررسیها در مقر سازمان ملل در ماه مه بدون دستیابی به اجماع پایان یافت و «آنتونیو گوترش»، دبیرکل سازمان ملل هشدار داد که پیمان منع اشاعه هستهای در حال «فرسایش» است.
این پیمان که در سال ۱۹۷۰ لازمالاجرا شد و در سال ۱۹۹۵ بهطور نامحدود تمدید شد، بر یک توافق اساسی استوار است: کشورهای غیرهستهای موافقت میکنند هرگز به سلاح هستهای دست پیدا نکنند، در حالی که کشورهای هستهای مزایای فناوری هستهای صلحآمیز را در اختیار آنها قرار میدهند و برای خلع سلاح هستهای تلاش میکنند.
«الکساندرا بل»، رئیس و مدیرعامل بولتن دانشمندان اتمی گفت، این پیمان «بهطور کلی مانع گسترش گسترده سلاحهای کشتارجمعی شده است».
وی هشدار داد بدون این سازوکارهای حفاظتی، مواد هستهای، تاسیسات و تخصص فنی بیشتری در دسترس قرار خواهد گرفت و خطر تروریسم هستهای افزایش مییابد.
بل در انتها تاکید داشت: «ساختن چیزها دشوار است؛ از بین بردنشان بسیار آسان است. اگر پیمان عدم اشاعه هستهای را از بین ببریم، ممکن است هرگز نتوانیم آن خلاء امنیتی را جبران کنیم.»
انتهای پیام
