نورنیوز-گروه سیاسی : تسلیم یا فروپاشی ایران سالهاست که در اتاقهای فکر بسیاری از دشمنان و مخالفان جمهوری اسلامی بهعنوان یک «پایان محتوم» رؤیاپردازی میشود؛ نقطهای که قرار است پس از تهاجم فرهنگی، جنگ اجتماعی، فشار اقتصادی، تحریم، جنگ نظامی و این اواخر محاصره دریایی، آتش زیر خاکستر نارضایتیهای اجتماعی را شعلهور کند و در نهایت با بلندشدن صدای خردشدن استخوان ساختارهای اقتصادی، تسلیم و فروپاشی نظام سیاسی کشور فرا برسد.
این تصور البته مربوط به امروز و دیروز نیست، بلکه از نخستین سالهای پس از انقلاب تا امروز، بارها وعده اکران این نمایش از سوی دشمنان و مخالفان در سینمای تاریخ و جغرافیای ایران داده شده است. اما هم تاریخ و هم جغرافیای ایران روایت دیگری از داستان دارد. مسئله اینجاست که بخش مهمی از این تحلیلها، ایران را همچون یک دولت-ملت متعارف با چند شریان اصلی قابل قطعشدن میبینند؛ حال آنکه ایران، بیش از آنکه یک «سیستم ساده» باشد، یک سیستم پیچیده، چندلایه و تاریخی است؛ با شبکههایی که همه آنها در ساختار رسمی دولت (بهمثابه قوه مجریه) قابل مشاهده نیستند. همین پیچیدگی، هم نقطه ضعف ایران است و هم در شرایط بحران میتواند به یکی از مهمترین منابع تابآوری آن تبدیل شود. ایران فقط جمهوری اسلامی نیست و ایرانیان فقط شهروندان یک نظام سیاسی نیستند. ایران، پیش از جمهوری اسلامی، قرنها تجربه زیستن در شرایط نااطمینانی، جنگ، محاصره، اشغال، تغییر حکومت و بیثباتی را پشت سر گذاشته است. ایرانیان در طول تاریخ یاد گرفتهاند چگونه در شرایطی که مسیر رسمی بسته میشود، مسیر دیگری پیدا کنند؛ چگونه منابع را جابهجا کنند، چگونه تجارت را تغییر دهند، چگونه خود را با محدودیت وفق دهند و چگونه میان ساختار رسمی و شبکههای غیررسمی زندگی اقتصادی و اجتماعی خود را تنظیم و بازتنظیم کنند.
این همان بخش ناشناختهای از «تابآوری تمدنی ایران» است که در بسیاری از محاسبات ژئوپلیتیکی و سیاسی نادیده گرفته میشود. پژوهشهای جدید درباره اقتصاد ایران در دوره تحریم نیز کموبیش همین واقعیت را تأیید میکنند. یک مطالعه …
