اقتصاد۲۴- در ادبیات اقتصاد بینالملل، شوکهای نفتی معمولا با سه پیامد شناخته میشوند: افزایش قیمت انرژی، تشدید تورم و کاهش رشد اقتصادی. بحران ناشی از جنگ امریکا و اسراییل با ایران و اختلال در تنگه هرمز، اما نشان داده است که جهان وارد مرحلهای متفاوت از شوکهای انرژی شده است؛ مرحلهای که در آن نفت دیگر تنها بازار انرژی را متلاطم نمیکند، بلکه به بازار ارز، بودجه دولتها، ذخایر ارزی و حتی ثبات مالی کشورها نیز حمله میکند.
اگر شوکهای نفتی دهه ۱۹۷۰ اقتصاد جهان را با بحران انرژی مواجه کردند، شوک هرمز در سال ۲۰۲۶ نشانههای ظهور نوع جدیدی از بحران را آشکار کرده است: بحرانی که از مخازن نفت آغاز میشود، اما در بازارهای ارز پایان مییابد. امروز بسیاری از اقتصادهای واردکننده انرژی نهتنها با افزایش بهای نفت و گاز روبهرو هستند، بلکه همزمان باید هزینه بیشتری برای تأمین دلارهای موردنیاز جهت خرید همان انرژی بپردازند. بهاینترتیب، یک بحران کالایی (Commodity Crisis) بهتدریج به بحران ارزی (Currency Crisis) و سپس به بحران تراز پرداختها (Balance of Payments Crisis) تبدیل میشود.
دیوید فیکلینگ (David Fickling)؛ تحلیلگر بلومبرگ، این روند را نشانه ورود جهان به مرحلهای میداند که میتوان آن را «بحران ارزی ناشی از انرژی» (Energy-Induced Currency Crisis) نامید؛ وضعیتی که در آن وابستگی به واردات انرژی مستقیما به آسیبپذیری پول ملی و فرسایش ذخایر ارزی منجر میشود. در چنین شرایطی، امنیت انرژی (Energy Security) دیگر صرفا به معنای دسترسی به نفت و گاز نیست، بلکه به مسالهای در حوزه امنیت پولی و مالی کشورها تبدیلشده است.
از این منظر، آنچه امروز در پی اختلال هرمز رخ میدهد صرفا یک شوک نفتی دیگر نیست؛ بلکه آزمونی برای سنجش ظرفیت تابآوری اقتصادهای واردکننده انرژی در برابر همزمانی بحرانهای انرژی، ارزی و مالی است. این تحول، نشانه ظهور مرحلهای جدید از ژئواکونومی جهانی است؛ مرحلهای که در آن مسیر انتقال قدرت و آسیبپذیری از خطوط لوله و نفتکشها آغاز میشود و به ترازنامه بانکهای مرکزی ختم میگردد. چگونگی تبدیل بحران انرژی به بحران ارزی
یکی از مهمترین مشاهدات، الگوی رفتاری ارزها پس از آغاز جنگ است. ارزهایی که بیشترین کاهش ارزش را تجربه کردهاند عمدتا متعلق به …
