به گزارش میگنا رسانه اول تاب آوری و سلامت روان ایران این مفهوم، فرآیندی پویا، آگاهانه و کنشگرانه است که در آن جامعه توان بازتعریف خود، سازگاری با شرایط متغیر و پاسداری از هسته مرکزی هویت خویش را در میان طوفانهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی حفظ میکند. در این میان، خبرنگاران بهعنوان مرزبانان حقیقت و راویان امین زمانه، نقشی فراتر از انتقال خبر و اطلاعات بر عهده دارند. مسئولیت آنان در عصر پساحقیقت و انفجار اطلاعات، به ساختن زیرساختهای معنایی جامعه بازمیگردد؛ زیرساختهایی که در برابر شوکهای هویتی و روانی، استحکام بیشتری ایجاد میکنند.
به بیان عفت حیدری روانشناس اجتماعی و فرهنگ یار تاب آوری ایران نخستین کارکرد مهم خبرنگاران در حوزه تقویت تابآوری فرهنگی، حفظ، مستندسازی و بازتولید حافظه جمعی است. حافظه جمعی، گنجینهای زنده و ارزشمند است که جامعه در لحظههای بحران برای یافتن الگوهای مقاومت و درسآموزی از گذشته به آن رجوع میکند. خبرنگاران با ثبت وقایع روزمره، تحولات اجتماعی، آیینهای محلی و روایتهای شفاهی، این گنجینه را غنیتر و در دسترستر میسازند. در زمانه بلایای طبیعی، تنشهای سیاسی یا همهگیریهای گسترده، گزارشهای دقیق از تجربههای گذشته میتواند به نسل امروز نقشه راه بدهد و از تصمیمهای شتابزده و خطا جلوگیری کند. ثبت گویشهای در حال فراموشی، مناسک کشاورزی، صنایع دستی و داستانهای محلی نیز مانع فرسایش تنوع فرهنگی میشود و تکثر را بهعنوان یک سرمایه راهبردی در بطن فرهنگ تثبیت میکند.
در عصر جنگ روایتها و هجوم اطلاعات نادرست، جعلی و جهتدار، تابآوری فرهنگی با چالشی جدی روبهرو است. خبرنگاران متعهد و حرفهای با تکیه بر راستیآزمایی، بیطرفی و اخلاق رسانهای، همچون سپری در برابر این امواج مخرب عمل میکنند. جامعهای که اعتماد خود را به رسانهها از دست بدهد، بهتدریج به سمت باورهای توطئهآمیز، قطبیشدن افراطی و سردرگمی معرفتی میرود. در چنین شرایطی، انسجام درونی و سرمایه اجتماعی آسیب میبیند. خبرنگاران حرفهای با تفکیک روشن میان واقعیت و دروغ، بستر آرامش فکری و امنیت روانی را فراهم میسازند و مانع گسترش شایعه و هیجانزدگی جمعی میشوند.
تابآوری فرهنگی زمانی به اوج اثرگذاری میرسد که همه گروههای اجتماعی، فارغ از قومیت، جنسیت، سن، طبقه اقتصادی و موقعیت جغرافیایی، خود را بخشی از پیکره واحد جامعه بدانند.
خبرنگاران با بازتاب صادقانه دغدغهها، نیازها و دستاوردهای گروههای حاشیهای، اقلیتها، زنان، جوانان و کارگران، زمینه گفتوگویی فراگیر و سازنده را فراهم میکنند. پوشش عادلانه مسائل این گروهها، از انزوا و طرد اجتماعی میکاهد و احساس تعلق جمعی را تقویت میکند. رسانهای که تنها صدای گروههای مسلط را بازتاب دهد، ساختار فرهنگی را تکبعدی و شکننده میسازد. در مقابل، روایتهای انسانی و متوازن، سرمایه اجتماعی را افزایش میدهد و فضای همزیستی مسالمتآمیز را گسترش میدهد.
خود حرفه خبرنگاری نیز در سالهای اخیر دستخوش تحولات ژرفی شده است. سازگاری این حرفه با فناوریهای نوین ارتباطی، خود الگویی روشن از تابآوری است. خبرنگاران امروز با بهرهگیری از پادکست، محتوای ویدئویی، شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای نوین، امکان تازهای برای انتقال مفاهیم عمیق، ارزشهای هویتی و روایتهای فرهنگی به نسل جوان یافتهاند. ثبت قصههای محلی، اشعار کهن، ضربالمثلها، روایتهای شفاهی و آیینهای فراموششده در قالبهای دیجیتال، به این میراث حیاتی تازه میبخشد و آن را از حاشیه به متن زندگی مردم بازمیگرداند. این رویکرد نشان میدهد که میتوان با خلاقیت و نوآوری، اصالت فرهنگی را در قالبهای امروزی عرضه کرد و از رخوت و فراموشی دور نگه داشت.
از سوی دیگر، نحوه قاببندی و روایت رویدادها نیز در تابآوری فرهنگی نقش تعیینکننده دارد. انتخاب زاویه دید، واژهها، تصاویر و لحن خبر، بر ادراک مخاطب از بحران اثر مستقیم میگذارد. روایتهایی که تنها بر جنبههای فاجعهبار رویدادها تمرکز دارند، حس درماندگی و یأس را در جامعه تقویت میکنند. در برابر، خبرنگاران مسئول با ارائه تصویری واقعگرایانه و متوازن، همراه با برجستهسازی راهکارهای محلی، تجربههای موفق همیاری و نمونههای مقاومت مردمی، امید و انگیزه را در جامعه زنده نگه میدارند. این رویکرد راهحلمحور، مخاطب را از حالت انفعال بیرون میآورد و به کنشگری اجتماعی سوق میدهد.
در جمعبندی میتوان گفت تابآوری فرهنگی پروژهای جمعی، چندلایه و مستمر است که خبرنگاران در مرکز آن جای دارند. آنان با حفظ حافظه تاریخی، مقابله با اطلاعات نادرست، گسترش شمول اجتماعی، بهرهگیری هوشمندانه از فناوریهای نوین و پایبندی دقیق به اصول اخلاق حرفهای، از هویت جمعی پاسداری میکنند و آن را پویاتر، غنیتر و مقاومتر میسازند. جامعهای که خبرنگاران آن از استقلال فکری، امنیت شغلی، پشتوانه قانونی و تعهد حرفهای برخوردار باشند، در برابر بحرانهای سیاسی، اقتصادی، زیستمحیطی و اجتماعی از استحکام بیشتری بهرهمند خواهد بود.
گفتنی است دانشگاه حکیم سبزواری با درک ضرورتهای عصر معاصر، پیشگامی در «تابآوری فرهنگی هویتمحور» را بهعنوان مأموریت ملی خود برگزیده است. این دانشگاه با راه اندازی دبیرخانه ماموریت ملی تاب آوری فرهنگی هویت محور و میزبانی رویدادهایی نظیر «هفته ملی تابآوری ایران»، فراتر از آموزشهای آکادمیک، به دنبال احیای سرمایههای فرهنگی و تقویت پیوندهای هویتی جامعه است. راهبرد این نهاد علمی، پیوند میان میراث کهن و دانش نوین برای گذار ایمن از بحرانهای اجتماعی است. حکیم سبزواری با بازتعریف تابآوری از رویکردی منفعل به کنشگری آگاهانه، میکوشد تا با مدلسازی علمی، بستری فراهم کند که هویت ملی در میان طوفانهای تغییرات جهانی، استوار، پویا و مقتدر باقی بماند.
