میانبُر دسترسپذیری (Availability Heuristic) نوعی خطای شناختی و قاعده سرانگشتی در ذهن انسان است که بر اساس آن، افراد احتمال وقوع، فراوانی یا درستی یک پدیده را با توجه به «سهولت یادآوری» نمونههای مشابه در حافظه تخمین میزنند.
این مفهوم در سال ۱۹۷۳ توسط دو روانشناس برجسته، آموس تورسکی (Amos Tversky) و دنیل کانمن (Daniel Kahneman) معرفی شد.
ذهن برای صرفهجویی در انرژی و سرعت بخشیدن به تصمیمگیریها، به جای بررسی جامع دادهها و احتمالات آماری، از اطلاعاتی استفاده میکند که:
۱. تازهترند (رویدادهایی که اخیراً رخ دادهاند).
۲. بار هیجانی و احساسی شدیدی دارند (مثل حوادث ترسناک، شوکهکننده یا بسیار دراماتیک).
۳. پرتکرارتر یا رسانهایتر بودهاند (اخباری که مکرراً به چشم خوردهاند).
تصمیمگیری مالی در دنیای امروز در بستری از دادههای پرشتاب، رسانههای تعاملی و تغییرات پیوسته اقتصادی شکل میگیرد. سرمایهگذاران هنگام ورود به بازارهای دارایی اعم از بورس، طلا، ارز، مسکن یا ابزارهای نوین مانند رمزارزها، نیازمند ارزیابی دقیق ریسک و بازده هستند. در الگوهای کلاسیک مالی فرض میشد معاملهگران تمام دادههای در دسترس را به شکلی کاملاً منطقی پردازش میکنند، ارزش ذاتی داراییها را میسنجند و بر اساس احتمالات ریاضی دست به انتخاب میزنند.
تحولات دانش مالی رفتاری و روانشناسی شناختی نشان داد ذهن انسان در مواجهه با انبوه دادهها، اضطراب و عدمقطعیت، به سمت میانبرهای پردازشی حرکت میکند. این میانبرها با وجود صرفهجویی در انرژی شناختی، خطاهای سامانمندی در ادراک سرمایهگذار پدید میآورند. تحلیل نسبت میان انتشار اخبار، سازوکار سوگیری دسترسپذیری و تمایز برجستگی رسانهای از احتمالات واقعی، یکی از مهمترین مباحث در درک رفتارهای مالی است.
به بیان الهه آل محمدی نویسنده وکارشناس سواد مالی ذهن ما در تصمیمگیریهای مالی تمایل دارد اتفاقاتی را که تازهتر، …
