قاچاق سوخت در ایران دیگر صرفاً به جابهجایی غیرقانونی چند هزار لیتر بنزین و گازوئیل در مناطق مرزی محدود نمیشود؛ پدیدهای که به گفته رسول محمدی، حقوقدان، در نقطه تلاقی اقتصاد یارانهای، اختلاف قیمت سوخت در ایران و کشورهای همسایه، ضعفهای نظارتی، شبکههای سازمانیافته قاچاق، مشکلات معیشتی مناطق مرزی و امنیت اقتصادی کشور قرار گرفته است. به اعتقاد این حقوقدان، مقابله مؤثر با قاچاق سوخت نیز نمیتواند تنها به افزایش کشفیات، توقیف خودروها و بازداشت رانندگان محدود شود، بلکه باید تمام زنجیره قاچاق، از مرحله تخصیص و توزیع سوخت تا انتقال، دپو، خروج از کشور و حتی تطهیر عواید حاصل از قاچاق، شناسایی و کنترل شود. چرا قاچاق سوخت در ایران جذاب است؟
رسول محمدی، حقوقدان، در تشریح دلایل جذابیت قاچاق سوخت گفت: مهمترین عامل اقتصادی قاچاق سوخت، وجود فاصله قابل توجه میان قیمت سوخت در داخل ایران و قیمت آن در کشورهای پیرامونی است. سوختی که در داخل کشور با حمایت و یارانه عرضه میشود، در بازارهای خارج از کشور میتواند ارزش بسیار بیشتری داشته باشد و همین مسئله برای قاچاقچی انگیزه اقتصادی ایجاد میکند.
وی افزود: در واقع قاچاقچی از یک شکاف قیمتی استفاده میکند و هرچه این شکاف بیشتر باشد، انگیزه اقتصادی برای قاچاق نیز افزایش پیدا میکند. با این حال، نباید تمام مسئله را صرفاً به ارزان بودن سوخت در ایران تقلیل داد. اگر تنها عامل، قیمت بود، با افزایش قیمت سوخت باید قاچاق به طور کامل متوقف میشد، در حالی که تجربه سالهای گذشته نشان میدهد موضوع پیچیدهتر از این است.
این حقوقدان ادامه میدهد: نظام توزیع، سهمیهبندی، امکان انحراف سوخت، نحوه نظارت بر مصرفکنندگان عمده، مسیرهای مرزی، اسناد حمل، کارتهای سوخت، جایگاهها، انبارها و شبکههای واسطهای، همگی میتوانند در شکلگیری قاچاق نقش داشته باشند؛ بنابراین برای فهم دقیق این پدیده باید کل زنجیره تأمین و توزیع سوخت مورد بررسی قرار گیرد.
محمدی با اشاره به اهمیت گلوگاههای توزیع در شکلگیری قاچاق میگوید: سالهاست مسئله قاچاق سوخت در چارچوب مدیریت مصرف و کنترل نظام توزیع سوخت مورد توجه قرار گرفته و شناسایی گلوگاههایی که امکان انحراف سوخت در آنها وجود دارد، اهمیت زیادی دارد. اگر نظارت فقط در نقطه مرزی انجام شود، در واقع بخش …
