رامین پرتو
تحولات تازه در سوریه نشان میدهد که این کشور پس از سقوط بشار اسد وارد مرحلهای شده که در آن مسئله اصلی، صرفاً جابهجایی قدرت نیست، بلکه بازتعریف ساختار دولت، توزیع قدرت و نسبت میان نیروهای نظامی و سیاسی است. اعلام انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه، موسوم به قسد، و ادغام نهادهای نظامی و غیرنظامی وابسته به اداره خودگردان کردی در ساختار رسمی سوریه، از این منظر رویدادی فراتر از پایان یک تشکیلات نظامی است. این تحول میتواند نشانه تلاش دمشق برای عبور از ساختارهای موازی و حرکت به سوی تمرکز دوباره اقتدار دولت باشد؛ موفقیت آن به تضمین حقوق کردها و تبدیل توافق امنیتی به قراردادی سیاسی فراگیر بستگی دارد.
انحلال قسد: بازتعریف دولت پس از اسد
توافق میان احمد الشرع و مظلوم عبدی، فرمانده قسد نشان میدهد دمشق تلاش میکند مسئله کردها را از یک پرونده امنیتی و نظامی به بخشی از ساختار رسمی دولت تبدیل کند. انحلال قسد به عنوان نیرویی مستقل و ادغام آن در ارتش سوریه، در ظاهر به معنای پایان وضعیت چندپارگی نظامی است؛ وضعیتی که طی سالهای جنگ، مناطق مختلف سوریه را تحت کنترل بازیگران مسلح متفاوت قرار داده بود. شعار «یک ارتش، یک دولت و یک سرزمین» که توماس باراک برای توصیف این روند به کار برده، دقیقاً همین هدف را نشان میدهد.
اما اهمیت انتصاب مظلوم عبدی به عنوان مشاور احمد الشرع در امور کردها، حتی بدون اختیارات مشخص، در سطح سیاسی از خود انحلال قسد کمتر نیست. این انتصاب نشان میدهد دمشق نمیخواهد رهبری کردی را حذف کند، بلکه میکوشد آن را از جایگاه یک قدرت مستقل به درون ساختار سیاسی جدید منتقل کند. عبدی از فرمانده یک نیروی مسلح خارج از ساختار دولت، به بازیگری تبدیل میشود که قرار است مطالبات جامعه کردی را در چارچوب دولت مرکزی پیگیری کند. حضور الهام احمد در پارلمان نیز میتواند همین منطق را تکمیل کند.
ادغام تنها زمانی پایدار خواهد بود که مسئله حقوق مدنی، آموزشی، فرهنگی و سیاسی کردها نیز حل شود. توافق پیشین میان دو طرف بر ادغام نهادهای اداره خودگردان، تثبیت وضعیت کارکنان غیرنظامی و حل حقوق مدنی و آموزشی کردها تأکید داشت. بنابراین، اگر ادغام نظامی بدون ترتیبات سیاسی و حقوقی …
