طرح جایگزینی تنگه هرمز؛ رویای ژئوپلیتیک روبیو یا سرابی پرهزینه برای بازار انرژی؟

اظهارات اخیر مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، درباره تنگه هرمز، بحث‌های داغی را درباره آینده ترانزیت جهانی انرژی برانگیخته است.

روبیو در گفت‌و‌گو با شبکه فاکس‌نیوز که روز شنبه پخش شد، ایده یک تغییر ژئوپلیتیکی دائمی به خارج از تنگه هرمز را مطرح کرد؛ آبراهی که پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، حدود یک‌پنجم تجارت دریایی نفت جهان از آن عبور می‌کرد.

او ادعا کرد که کشور‌های منطقه اکنون درک می‌کنند که ایران—که بر عدم واگذاری کنترل این آبراه استراتژیک تأکید دارد—یک تهدید فعال است و این امر نیازمند بازآرایی گسترده در نحوه جریان کالا‌های انرژی به بازار‌های جهانی است.

با این حال، کارشناسان اقتصادی و تحلیلگران ژئوپلیتیک هشدار می‌دهند که بازترسیم نقشه انرژی خاورمیانه با موانع لجستیکی و امنیتی غیرقابل‌عبوری مواجه است.

یک چشم‌انداز استراتژیک، نه یک راهکار سریع

برای درک ابعاد چشم‌انداز مطرح‌شده از سوی روبیو، باید به حجم عظیم تجارتی که از این آبراه می‌گذرد نگاه کرد. بر اساس داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، این تنگه باریک ۳۹ کیلومتری (۲۴ میلی) روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت را جابه‌جا می‌کند که معادل حدود ۲۰ درصد از مصرف جهانی میعانات نفتی است.

علاوه بر این، اداره اطلاعات انرژی آمریکا اشاره کرده که این تنگه نقطه ترانزیت یک‌پنجم تجارت گاز طبیعی مایع (LNG) جهان، عمدتاً از مبدأ قطر، است.

احمد ابو قمر، پژوهشگر اقتصادی، به الجزیره گفت که اظهارات روبیو بیشتر نشان‌دهنده یک چشم‌انداز استراتژیک بلندمدت است تا یک طرح اقتصادی فوراً قابل اجرا. وی افزود بازار‌های انرژی تحت حاکمیت واقعیت‌های سخت عرضه و تقاضا هستند و کاهش حتی بخشی از وابستگی به این تنگه به عنوان یکی از شاهراه‌های اصلی کالا در جهان، نیازمند ده‌ها سال زمان و میلیارد‌ها دلار سرمایه‌گذاری است.

ابو قمر گفت حیاتی‌ترین چالش در بخش گاز طبیعی نهفته است، زیرا کل اکوسیستم صادرات گاز طبیعی مایع—شامل تأسیسات مایع‌سازی، نفت‌کش‌های ویژه و بنادر دریافت‌کننده—به شدت به هرمز متکی است.

او هشدار داد که در صورت مسدود شدن این مسیر، اروپا و آسیا مجبور به رقابت شدید برای تصاحب منابع جایگزین گاز خواهند شد که این امر ناگزیر موجب جهش شدید قیمت‌ها، تورم جهانی و سردرگمی …