سعید فانیان-مدرس و فعال رسانه: در دو، سه دهه اخیر کارکرد صداوسیما هیچگاه به اندازه امروز غیر همراه و منتقد یکسویه رئیسجمهور نبوده است.
بیشترین رفاقت، همراهی و توجه البته با خواست و پیگیری همراهان و مسئولان دولتهای نهم و دهم و شخص رئیسجمهور وقت، آقای احمدینژاد و در زمان ریاست آقای ضرغامی بر صداوسیما بود. در این دوره، کاملا مراقبت میشد تا گلایه یا انتقادی از دولت نشود.
در زمان دولت اصلاحات در کنار نقد و نظر بعضا تند نسبت به مواضع دولت، اخبار رئیسجمهور در حد قابل قبولی منعکس و نقد و گفتوگو درباره رویدادها و عملکردها نیز گاهی با حضور نمایندگان فکری دولت انجام میشد. البته دولت آقای خاتمی با همراهی جمعی از فعالان جوان و باانگیزه اشراف و حضور خوبی در مطبوعات پیدا و در این برهه بهطور کلی منظومه رسانهای کشور تغییر عمدهای کرد؛ در حدی که برخی از روزنامهها مرجعیت قابل توجهی در تأثیرگذاری و بازتاب افکار عمومی یافتند، به نحوی که صداوسیمای در حال توسعه و با شبکههای متعدد و متنوع رادیو و تلویزیونی برای انتشار روزنامه احساس نیاز کرد. در این دوران اصولا روزنامهها میداندار اصلی بحث، نقد، تبلیغ قضایا و تحولات روز شده بودند. آن زمان با اینکه هیچ رسانهای به اندازه صداوسیما فراگیری جغرافیایی و دربرگیری مخاطب نداشت، با درنظرگرفتن تأثیرگذاری روزنامهها، مدیریت صداوسیما برای حضور بیشتر مطبوعاتی و رقابت نزدیکتر در این عرصه، دست به انتشار روزنامه جامجم زد.
در دوران دولت آقای روحانی، شخص رئیسجمهور و بعضی از همراهان در مقابل کمتوجهی صداوسیما علاوه بر همراهی برخی نشریات، از فضای مجازی نیز بهره خوبی میبردند و جو مناسبی برای حمایت دولت در این میدان رقابت ایجاد شده بود. این همراهیها بخشی به دلیل هواداری و همراهی دولت و بخشی با انگیزه مقابله با انحصار صداوسیما بود که مجموعا تا حدی دولتهای یازدهم و دوازدهم از پس مقابله و رقابت با صداوسیمای یکسونگر برمیآمدند. البته زبان تند و تیز و نقدها و کنایههای مکرر شخص رئیسجمهور هم در فضاسازی های ممکن تأثیرگذار بود.
صداوسیما با دولت مرحوم رئیسی کاملا همراه بود و حتی قبل از رئیسجمهورشدن ایشان و در زمانی که تولیت آستان مقدس امام رضا(ع) را برعهده داشت، بارها به سراغ او رفتند؛ امری که در زمان تولیت قبل از آقای رئیسی در این حجم و مرتبه سابقه نداشت. همراهان شهید رئیسی در دولت سیزدهم با گذشت زمان نیز همچنان از سهم خوبی در شرکت و حضور و نقد و نظر و تحلیل از منظر دیدگاههای سیاسی خود در برنامههای صداوسیما برخوردارند و دیدگاههای سیاسی خود را تحت مدیریت فعلی سازمان بدون محدودیت و حتی بدون حضور نمایندهای از تفکر و جریان مورد نقد مطرح میکنند. این میزان سهم حضور در صداوسیما نهتنها برای مجموعه همکاران سابق آقای روحانی در دولتهای یازدهم و دوازدهم فراهم نبود، بلکه تقریبا هر روز در برنامهای از مجموعه صداوسیما از سهم نقد مستقیم و کوبیدن غیرمستقیم، نقد در لفافه و بعضا شفاف بهرهمند میشوند.
اما در قبال شخص رئیسجمهور پزشکیان و دولت چهاردهم که به تمام معنا گرفتارترین و تحت فشارترین دولت چند دهه اخیر به لحاظ اعمال سختتر تحریمها، محاصره همهجانبه کشور، فشارهای مضاعف بینالمللی و شرایط جنگی است، اوضاع نامتناسبتر و یکسویهتر از همیشه است. جالب است که همه جناحهای رقیب و دیدگاههای منتقدانه نسبت به رئیسجمهور و مجموعه دولت در صداوسیما اجازه طرح نظراتشان را دارند، بهجز خود دولت که به بهانههایی از قبیل صلاحدیدهای امنیتی، جلوگیری از ناامیدشدن مردم، شادنشدن دشمن و دلایل و توجیهات وارد و ناوارد مشابه. رئیسجمهور و همکاران او نمیتوانند از سختیهای کار دولت و مشکلات عدیده اداره کشور، در شرایط فعلی سخن بگویند؟
حتی اگر رئیسجمهور در نشست رودررو با مدیران و مسئولان صداوسیما مواردی را مطرح و آزردگی و نقدش را از صداوسیما بیان کند، مدیریت صداوسیما به دلیل ملی دانستن مجموعه و برای حفظ وحدت و انسجام ملی از انعکاس نظر رئیسجمهور به ویژه در نقد و گلایههای نسبت به خود دستگاه صداوسیما پرهیز میکند.
البته در موارد متعددی برخی از نمایندگان و کارشناسان بدون ذکر تنگناها و مشکلات ملموس فعلی پیش پای دولت که بعضا اشاره شد، نهتنها از پاسخگویی سخت به دشمنان متجاوز خارجی بهویژه دولت متجاوز آمریکا و اسرائیل غاصب متجاوز سخن میگویند که البته خواست غایی دولت و ملت است، بلکه تحلیلگران غیرنظامی و غیرمسئول نحوه پاسخ، جغرافیا و محدوده پاسخ و نام کشورهایی که باید تنبیه شوند و هرآنچه را به نظرشان میرسد فارغ از همه محدودیتها مطرح میکنند. البته از دید این گویندگان وظیفه دولت بدون ذکر موانع بدون کوچکترین اهمال و در اسرع وقت فراهمکردن شرایط مناسب برای پیاده و دنبالکردن همین نظرات و رهنمودهاست. درعینحال تحت هیچ شرایطی نباید از محاصره دریایی توسط دشمن و تبعات آن، دسترسیهای سخت زمینی و غیراستاندارد و بعضا ناایمنبودن بعضی دسترسیها، خسارتهای پیدرپی واردشده بر امکانات زیربنایی در گوشه و کنار کشور علاوه بر شهید و مجروحشدن جمعی از هموطنان که از همه مهمتر است، هزینههای بازسازی، مشکلاتی از قبیل تعطیلی بعضی کارخانهها در اثر نرسیدن مواد اولیه، بیکاری بسیاری بهویژه در قشر جوان مشغول فعالیت در عرصه فناوریهای نوین و فعال در بستر فضای مجازی و البته حوزه تولیدات هنری و... سخن گفت، دولت تا حدی محترم باید همه این موانع را برطرف کند. هرکس وظیفه خود را به نحو مطلوب انجام دهد. تحلیلگر صداوسیما کارش نقد و بررسی و ایرادگیری است. میزان دست بازبودن منتقد را نیز در عمل نزدیک یا دوربودنشان به اندیشه و جهتگیری سازمان تعیین میکند. حتی گاهی میتواند حکم عزل یا نظر بر مشکوکبودن یا خدای ناکرده عاملبودن یا مرتبطبودن با محافل بیگانه را از زبان جاری کند و بعید است اتفاقی بیفتد. حداکثر در مواردی نادر گفته شده که مجری و کارشناس نظر شخصی خود را در رسانه ملی مطرح کرده و بررسی میشود یا تذکر داده خواهد شد. البته چندین بار اینچنین برخوردی با امثال مجری متخلف هم شده است ولی اندک زمانی بعد مجری یا کارشناسی قبراقتر و مدعیتر از قبل به همان برنامه یا برنامهای دیگر، برمیگردد، چون شأن رسانه نباید مخدوش شود. بنابراین پاسخی از فرد هتک حرمتشده یا نمایندگان تفکر سرکوبشده منعکس نمیشود؛ چون وهن یک رسانه ملی است که بخواهد به این مسائل جزئی ورود کند.
بدیهی است مواردی که گفته و نوشته شد، نماد و نشانهای است از آنچه در سالهای اخیر بهویژه چهار، پنج سال آخر روال پرتکرار رسانه رادیو و تلویزیون بوده است، شاید در آینده تغییر ایجاد شود اما اینکه تغییر در جهت تشدید، تعدیل یا تصحیح روند فعلی باشد، به قول کارشناسان، آینده معلوم خواهد کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
