با افزایش دمای هوا، توصیههای مختلفی درباره پیشگیری از گرمازدگی در فضای مجازی و میان مردم منتشر میشود؛ اما همه این توصیهها پایه علمی ندارند. سه متخصص دانشگاه علوم پزشکی تبریز در گفتوگو با ایسنا، برخی باورهای نادرست درباره مصرف مایعات، تغذیه، گرمازدگی و محافظت از ریه در روزهای گرم و غبارآلود را بررسی کردند. نوشیدن آب مانع ورود ریزگردها به ریه نمیشود
اکبر شریفی، متخصص بیماریهای داخلی، فوقتخصص بیماریهای ریوی و استاد دانشگاه علوم پزشکی تبریز، گفت: نوشیدن آب برای پیشگیری از کمآبی بدن و کاهش خطر گرمازدگی ضروری است، اما از ورود ریزگردها به ریه یا آسیب ناشی از آلودگی هوا جلوگیری نمیکند.
به گفته وی، کاهش مواجهه با هوای آلوده، حضور در محیطهای بسته با هوای سالم و استفاده از ماسکهای استاندارد مانند N95 هنگام ضرورت خروج از منزل، مؤثرترین راههای محافظت از ریه در روزهای غبارآلود هستند.
شریفی تأکید کرد نداشتن علائمی مانند سرفه یا تنگی نفس به معنای بیخطر بودن آلودگی هوا نیست. اثرات ریزگردها ممکن است بهصورت خاموش و تدریجی ایجاد شود و حتی در افراد سالم، التهاب ریه، کاهش عملکرد تنفسی و افزایش خطر بیماریهای قلبی و ریوی را به همراه داشته باشد.
وی افزود: شال، دستمال پارچهای و ماسکهای معمولی توانایی فیلتر کردن ذرات بسیار ریز معلق را ندارند و نمیتوانند جایگزین ماسکهای استاندارد شوند.
این متخصص بیماریهای ریوی همچنین انجام ورزش در هوای آلوده را توصیه نکرد؛ زیرا هنگام فعالیت بدنی، تعداد و عمق تنفس افزایش مییابد و حجم بیشتری از آلایندهها وارد ریه میشود.
به گفته شریفی، تاکنون هیچ ماده غذایی، شیر، دمنوش یا ویتامینی نتوانسته است اثر ریزگردها را خنثی کند. تغذیه سالم، مصرف میوه و سبزیجات و دریافت مایعات کافی به سلامت عمومی بدن کمک میکند، اما جایگزین کاهش مواجهه با آلودگی هوا نمیشود.
کودکان، سالمندان، زنان باردار، بیماران مبتلا به آسم، بیماری مزمن انسدادی ریه، بیماریهای قلبی، دیابت و افراد دارای ضعف سیستم ایمنی، از گروههای آسیبپذیرتر در روزهای گرم و غبارآلود هستند و باید تا حد امکان از حضور غیرضروری در فضای باز خودداری کنند. سایه خطر گرمازدگی را بهطور کامل از بین نمیبرد
علی ریاضی، متخصص بیماریهای داخلی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز، با اشاره به باورهای نادرست درباره گرمازدگی گفت: قرار گرفتن در سایه احتمال گرمازدگی را کاهش میدهد، اما خطر را بهطور کامل از بین نمیبرد.
وی توضیح داد: در شرایطی مانند دمای بالای هوا، رطوبت زیاد یا تهویه نامناسب، بدن همچنان برای دفع گرما با مشکل مواجه میشود. بنابراین افرادی که در فضای باز کار میکنند یا فعالیت بدنی دارند، حتی در سایه نیز ممکن است دچار کمآبی و گرمازدگی شوند.
ریاضی همچنین درباره توصیه به نوشیدن آب فراوان برای همه افراد هشدار داد و گفت: افراد سالم باید میزان مصرف مایعات خود را متناسب با میزان تعریق افزایش دهند؛ اما بیماران مبتلا به نارسایی قلبی، نارسایی پیشرفته کلیه و بیماران دیالیزی معمولاً محدودیت مصرف مایعات دارند.
به گفته وی، مصرف بیش از حد آب در این بیماران میتواند به تجمع مایع در بدن، تنگی نفس، ورم اندامها و حتی بستری شدن منجر شود. این افراد باید میزان مصرف مایعات را فقط بر اساس نظر پزشک معالج تنظیم کنند.
این متخصص، بیتوجهی به علائم اولیه گرمازدگی مانند تشنگی، ضعف و سرگیجه را یکی از اشتباهات شایع دانست و افزود: تغییر خودسرانه داروهای فشار خون، داروهای ادرارآور یا داروهای دیابت، مصرف بیرویه آب و نوشیدنیهای شیرین و حضور طولانیمدت در فضای باز، بهویژه از ساعت ۱۰ صبح تا پنج عصر، میتواند سلامت افراد را به خطر بیندازد. آب بهترین جایگزین برای جبران مایعات است
شیوا هوجقانی، متخصص تغذیه و رژیمدرمانی، با رد این باور که فقط هنگام تشنگی باید آب نوشید، گفت: آب بهترین گزینه برای جبران مایعات از دسترفته بدن است و نباید نوشابه را جایگزین آن دانست.
وی مصرف زیاد نوشابه، نوشیدنیهای انرژیزا، چای و قهوه را به دلیل قند یا کافئین بالا توصیه نکرد و افزود: دوغ کمنمک، شیر کمچرب، آبمیوه طبیعی رقیقشده و دمنوشهای بدون کافئین میتوانند گزینههای مناسبتری باشند.
هوجقانی تأکید کرد که حذف وعدههای غذایی از گرمازدگی جلوگیری نمیکند. در روزهای گرم بهتر است وعدههای غذایی سبک، متعادل و کمچرب مصرف شود. آب یخ و بستنی نیز تنها احساس خنکی موقتی ایجاد میکنند و تأثیر مؤثری بر کاهش دمای مرکزی بدن یا پیشگیری از گرمازدگی ندارند.
وی درباره محلولهای الکترولیتی و مکملها نیز گفت: این فرآوردهها بیشتر برای افرادی کاربرد دارند که تعریق شدید، فعالیت بدنی طولانی، اسهال یا استفراغ دارند. بیماران مبتلا به فشار خون، بیماریهای قلبی یا کلیوی نباید بدون تجویز پزشک از این محصولات استفاده کنند.
این متخصص تغذیه، نوشیدن منظم آب، مصرف میوهها و سبزیجات آبدار، انتخاب غذاهای سبک، محدود کردن نوشیدنیهای شیرین و کافئیندار و پرهیز از فعالیت شدید در ساعات اوج گرما را از مهمترین راهکارهای تغذیهای برای پیشگیری از گرمازدگی دانست.
متخصصان تأکید کردند که بهترین راه مقابله با گرمازدگی، کاهش حضور در گرمای شدید و هوای آلوده، رعایت توصیههای پزشکی و تنظیم مصرف مایعات بر اساس شرایط جسمی هر فرد است.
