روز جمعه، رهبران عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه توافق دفاعی جدیدی را امضا کردند که در آن آمده است: «هرگونه حمله مسلحانه علیه هر یک از سه کشور، حملهای علیه همه آنها تلقی خواهد شد.»
این توافق ایران را دشمن معرفی نمیکند و نباید آن را پیشاپیش یک اتحاد ضدایرانی دانست؛ اما پیام مهمی برای تهران دارد. چرا این پیمان در این مقطع امضا شد؟
زمان امضای این توافق اتفاقی نیست. سه عامل اصلی دلیل «چرا اکنون؟» را توضیح میدهد.
این توافق که به نام شهر محل امضا، «توافق دفاعی مشترک مکه» نام گرفته، در شرایطی امضا شده که جنگ ایران تهدید به ازسرگیری دارد، حملات حوثیها از یمن دوباره آغاز شده و کشورهای خلیج فارس پس از حملات گسترده پهپادی و موشکی ایران، درباره نقش آمریکا بهعنوان تأمینکننده امنیت منطقه دچار تردید شدهاند.
عربستان در این توافق، وزنهای در برابر ایران میبیند و پاکستان نیز در برابر هند. اما برای آنکارا، اضافه شدن یک قدرت اقتصادی بزرگ و یک کشور دارای توان هستهای، بازدارندگی ترکیه را در برابر اسرائیل افزایش میدهد؛ کشوری که رهبرانش در ماههای اخیر بیشتر از دشمنی و احتمال درگیری با ترکیه سخن گفتهاند.
تحلیلگران میگویند این توافق تلاشی از سوی سه کشور برای بازتنظیم جایگاه خود پس از بحران جنگ ایران است. آیا پیمان مکه قابل مقایسه با ماده ۵ ناتو است؟
یکی از نخستین واکنشها پس از اعلام توافق، مقایسه آن با ماده ۵ پیمان ناتو بود؛ بندی که حمله به یک عضو را حمله به همه اعضا تلقی میکند.
هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، گفت توافق دفاعی مشترک مکه میان ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان از نظر فنی مشابه ماده ۵ ناتو درباره دفاع جمعی است و هدف آن کمک به ثبات پایدار منطقهای است.
او درباره فلسفه ماده ۵ ناتو گفت: بازدارندگی اصلی ناتو دفاعی است و پیام آن این است: اگر به من حمله کنید، من قدرت نظامی یک اتحاد بزرگ را در اختیار دارم.
با این حال، بسیاری از تحلیلگران معتقدند مقایسه مستقیم این دو پیمان دقیق نیست.
از سوی دیگر عربستان پیش از این نیز یک توافق دفاع متقابل با پاکستان از سپتامبر ۲۰۲۵ و یک توافق امنیتی با شش کشور شورای همکاری خلیج فارس از سال ۲۰۰۰ داشته است.
در عمل، هیچکدام از این توافقها به واکنشی مشابه ماده ۵ …
