عضو هیات علمی گروه داروسازی بالینی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با بیان اینکه ویتامینهای گروه B از پرمصرفترین مکملها هستند، مهمترین نکاتی که لازم است در مورد مصرف این گروه از ویتامینها رعایت شود را مطرح کرد. «امید مرادی» در این زمینه اظهار کرد: بسیاری از افراد برای رفع خستگی، افزایش انرژی، تقویت سیستم عصبی یا حفظ سلامت پوست و مو به سراغ این گروه از مکملها میروند؛ با این حال، یکی از پرسشهای رایج این است که آیا مصرف بکمپلکس بهترین انتخاب است یا بهتر است هر یک از ویتامینهای گروه B به صورت جداگانه مصرف شوند؟
او ادامه داد: ویتامینهای گروه B شامل چندین ویتامین مختلف از جمله B۱، B۲، B۳، B۵، B۶، B۷ (بیوتین)، B۹ (فولیک اسید) و B۱۲ است که هر یک از این ویتامینها نقش ویژهای در بدن دارد و در فرآیندهایی مانند تولید انرژی، ساخت سلولهای خونی، عملکرد سیستم عصبی و متابولیسم مواد غذایی نقش دارد.
به گفته این متخصص داروسازی بالینی، مکملهای بکمپلکس ترکیبی از چندین ویتامین گروه B را در یک فرآورده ارائه میدهد؛ این محصولات برای افرادی که احتمال کمبود چند ویتامین از این گروه را دارند یا به دنبال یک مکمل عمومی هستند، میتواند گزینه مناسبی باشد، اما این موضوع به معنای آن نیست که همه افراد باید بکمپلکس مصرف کنند.
دکتر مرادی با بیان اینکه در برخی از موارد، مشکل فرد به کمبود یک ویتامین خاص مربوط میشود، توضیح داد: برای مثال، کمبود ویتامین B۱۲ در سالمندان، افراد گیاهخوار، بیماران مبتلا به برخی بیماریهای گوارشی و افرادی که برای مدت طولانی داروهایی مانند متفورمین مصرف میکنند، بیشتر دیده میشود که در چنین شرایطی ممکن است مصرف مکمل اختصاصی B۱۲ منطقیتر از مصرف بکمپلکس باشد.
این عضو هیات علمی گروه داروسازی بالینی افزود: افراد با کمبود مشخص ویتامین، نیازمند به دوز بالاتری از ویتامین موردنظر هستند و مصرف فرآورده ویتامین چندگانه اغلب مناسب نیست؛ همچنین زنان در سنین باروری یا دوران بارداری ممکن است بیش از سایر افراد به اسید فولیک نیاز داشته باشند. در این موارد نیز استفاده از مکمل اختصاصی فولیک اسید اغلب بر مصرف یک فرآورده عمومی بکمپلکس ارجحیت دارد.
او اضافه کرد: یکی از باورهای رایج این است که هر فردی که احساس خستگی میکند به بکمپلکس نیاز دارد، در حالی که خستگی میتواند علتهای متعددی از جمله کمخوابی، استرس، کمخونی، مشکلات غده تیروئید، بیماریهای مزمن یا کمبود سایر مواد مغذی داشته باشد؛ بنابراین مصرف خودسرانه مکملها همیشه راهحل مناسبی نیست.
مرادی موضوع قابل توجه دیگر در این زمینه را مصرف بیش از نیاز برخی ویتامینهای گروه B عنوان کرد و گفت: اگرچه این ویتامینها محلول در آب هستند و مقادیر اضافی بسیاری از آنها از طریق ادرار دفع میشود، اما مصرف طولانیمدت و دوزهای بالای برخی ویتامینها، بهویژه ویتامین B۶، میتواند با عوارضی همراه باشد.
او زرد شدن رنگ ادرار در برخی افراد پس از مصرف بکمپلکس را از جمله عوارض مصرف این فرآورده دانست که میتواند موجب نگرانی از آسیب به کلیهها یا کبد شود و افزود: در اغلب موارد این تغییر رنگ ناشی از دفع ویتامین B۲ اضافی است و یک پدیده طبیعی محسوب میشود؛ موضوع دیگری که گاهی باعث سردرگمی میشود، تمایل به مصرف آمپولهای حاوی ویتامینهای گروه B به جای قرص یا کپسول است، در حالی که در بسیاری از افراد، مصرف فرآوردههای خوراکی میتواند نیاز بدن را به خوبی تأمین کند و تزریق تنها در شرایط خاص و با نظر پزشک ضرورت پیدا میکند.
به گفته مرادی، از نگاه داروسازی، انتخاب میان بکمپلکس و یک ویتامین اختصاصی باید بر اساس نیاز واقعی فرد و نه تنها بر اساس تبلیغات یا توصیه اطرافیان انجام شود؛ چرا که مصرف هدفمند مکملها علاوه بر اثربخشی بیشتر، از دریافت غیرضروری برخی ترکیبات نیز جلوگیری میکند.
او ویتامینهای گروه B را مفید و پرکاربرد برشمرد و اضافه کرد: بهترین انتخاب همواره برای همه افراد مناسب نیست، گاهی بدن تنها به یک ویتامین خاص نیاز دارد و تشخیص این موضوع با بررسی شرایط فرد، رژیم غذایی، داروهای مصرفی و در برخی موارد انجام آزمایشهای لازم امکانپذیر است؛ در این زمینه مشورت با داروساز میتواند به انتخاب آگاهانهتر و مصرف منطقیتر این مکملها کمک کند.
