شیر مادر فقط یک ماده غذایی نیست، مجموعهای از مواد مغذی و عوامل محافظتی است که متناسب با مراحل رشد نوزاد تغییر میکند. از نخستین قطرههای آغوز که سرشار از ترکیبات ایمنی است تا شیر روزهای بعد، هر مرحله پاسخی متناسب با نیازهای نوزاد دارد و میتواند در رشد، سلامت و تقویت سیستم ایمنی او نقش مهمی داشته باشد.
در کنار تمام این موارد، امروز خانوادهها با انتخابهای مختلفی برای تغذیه نوزاد روبهرو هستند و شیر خشک نیز در شرایطی میتواند نقش مهم و ضروری داشته باشد، اما مقایسه این دو، تنها مقایسه دو نوع غذا نیست، بلکه موضوعی است که پای سلامت نوزاد، شرایط جسمی و روانی مادر، سبک زندگی خانواده و توصیههای پزشکی را هم به میان میآورد.
شاید به همین دلیل است که موضوع تغذیه نوزاد همچنان یکی از مهمترین موضوعات سلامت خانواده به شمار میرود؛ انتخابی که باید با آگاهی، آرامش و توجه به شرایط هر مادر و نوزاد انجام شود و در این میان، شناخت فواید شیر مادر و آگاهی از تفاوتهای آن با شیر خشک میتواند به خانوادهها کمک کند تا در یکی از مهمترین تصمیمهای نخستین روزهای زندگی فرزندشان، انتخابی آگاهانهتر داشته باشند.
چالشهای اولیه شیردهی؛ از آموزش صحیح تا حمایت خانواده
زهره بدیعی، فوق تخصص نوزادان و عضو هیئت علمی دانشگاه علومپزشکی اصفهان با بیان اینکه یکی از دغدغههای رایج مادران در روزهای نخست پس از تولد نوزاد، دشواری در آغاز صحیح شیردهی است، به خبرنگار ایمنا میگوید: این مسئله بهویژه در مادرانی که نخستین تجربه مادر شدن را دارند، بیشتر دیده میشود و به طور معمول به دلیل ناآشنایی با تکنیکهای صحیح شیردهی و وضعیت مناسب قرارگیری نوزاد ایجاد میشود.
وی با بیان اینکه مادرانی که تجربه شیردهی به فرزندان قبلی را دارند، با گذشت زمان مهارتهای لازم را کسب کردهاند، اما برای مادران تازهکار، دریافت آموزشهای تخصصی در دوران بارداری اهمیت زیادی دارد، میافزاید: شرکت در کلاسهای آمادگی شیردهی که در بیمارستانها و مراکز درمانی برگزار میشود، میتواند مادر را با اصول صحیح در آغوش گرفتن نوزاد، وضعیت مناسب شیردهی و روش صحیح قرار گرفتن نوزاد هنگام تغذیه آشنا کند.
فوق تخصص نوزادان و عضو هیئت علمی دانشگاه علومپزشکی اصفهان با بیان اینکه پس از تولد نیز حضور کارشناسان آموزش شیردهی در مراکز درمانی میتواند نقش مهمی در آغاز موفق این فرایند داشته باشد، تصریح میکند: قرارگیری صحیح نوزاد هنگام شیر خوردن اهمیت زیادی دارد، بهگونهای که سر، گردن و بدن نوزاد باید در یک راستا قرار گیرد، بدن او به بدن مادر نزدیک باشد و چانه نوزاد با سینه تماس داشته باشد.
بدیعی ادامه میدهد: در برخی موارد، حتی با رعایت وضعیت مناسب شیردهی، نوزاد ممکن است در تغذیه با شیر مادر با مشکل مواجه شود و در صورتی که علت این شرایط احتقان باشد، شیردهی مکرر میتواند به کاهش احتقان کمک کند و با ادامه روند شیردهی، وضعیت بهبود پیدا میکند و نوزاد راحتتر میتواند تغذیه کند. نقش پدر خانواده در موفقیت مادر در شیردهی
وی با بیان اینکه در برخی موارد، عوامل دیگری مانند محدودیت حرکت زبان نوزاد به دلیل کوتاهی بند زبان، مشکلاتی مانند شکاف لب یا شکاف کام و همچنین برخی مسائل مربوط به وضعیت شیردهی میتوانند در دشواری تغذیه نقش داشته باشند، ادامه میدهد: به همین دلیل بررسی شرایط نوزاد توسط پزشک یا کارشناس شیردهی برای تشخیص علت و انتخاب راهکار مناسب ضروری است.
فوق تخصص نوزادان و عضو هیئت علمی دانشگاه علومپزشکی اصفهان با بیان اینکه آموزش شیردهی بهتر است از دوران بارداری آغاز شود و تنها به مادر محدود نباشد، میگوید: حضور پدران در برنامههای آموزشی نیز میتواند تأثیر مثبتی در افزایش آگاهی خانواده و حمایت بهتر از مادر داشته باشد و آشنایی والدین با مراقبت از نوزاد، شرایط روزهای ابتدایی پس از تولد و اصول صحیح شیردهی، باعث میشود مادر با آرامش و اعتمادبهنفس بیشتری این مسیر را آغاز کند.
بدیعی با بیان اینکه پس از تولد نوزاد نیز کارشناسان آموزش شیردهی در بیمارستانها میتوانند با ارائه راهنماییهای لازم، مادران را در ایجاد یک تجربه موفق شیردهی همراهی کنند، اضافه میکند: نقش پدر در این مسیر نیز بسیار مهم است و حمایت عاطفی، ایجاد آرامش در محیط خانه، مشارکت در مراقبت از نوزاد و توجه به خستگیهای دوران پس از زایمان، میتواند به افزایش اعتمادبهنفس مادر و تداوم شیردهی کمک کند.
مهر مادر در نخستین جرعههای زندگی
مرجان جعفری، فوق تخصص نوزادان و عضو هیئت علمی دانشگاه علومپزشکی اصفهان با بیان اینکه یکی از توصیههای مهم در زمینه تغذیه با شیر مادر این است که در ماههای ابتدایی تولد، حتی اگر نوزاد از شیر مادر تغذیه میکند، تا حد امکان از شیشه شیر استفاده نشود و شیر با روشهای جایگزین مانند فنجان یا قاشق در اختیار نوزاد قرار گیرد، به خبرنگار ایمنا میگوید: توصیه میشود در این دوره از پستانک نیز استفاده نشود، مگر در شرایطی که پزشک تشخیص دهد.
وی با بیان اینکه دلیل این توصیه تنها به مسائل بهداشتی محدود نمیشود، میافزاید: اگرچه شیشه شیر و پستانک در صورت رعایت نکردن اصول بهداشتی میتوانند احتمال انتقال آلودگی و عفونت را افزایش دهند، اما مهمترین نگرانی، تأثیر آنها بر روند طبیعی شیردهی است؛ نوزاد برای دریافت شیر باید الگوی خاصی را انجام دهد و همین الگو، مهمترین عامل تحریک تولید و ترشح شیر در بدن مادر است و در مقابل، خروج شیر از شیشه شیر بسیار آسانتر انجام میشود و نوزاد برای دریافت شیر نیاز به تلاش کمتری دارد.
فوق تخصص نوزادان و عضو هیئت علمی دانشگاه علومپزشکی اصفهان با اشاره به اینکه استفاده زودهنگام از شیشه شیر یا پستانک ممکن است به طور غیرمستقیم بر موفقیت شیردهی اثر بگذارد، تصریح میکند: هر زمان که امکانپذیر باشد، اولویت با شیردهی مستقیم است و در صورت نیاز به روشهای غیرمستقیم بهتر است از روشهای جایگزین مانند فنجان یا قاشق استفاده شود. شیر مادر کاملترین، طبیعیترین و متناسبترین غذا برای نوزاد است
جعفری ادامه میدهد: شیر مادر کاملترین، طبیعیترین و متناسبترین غذا برای نوزاد است و هیچ فراورده صنعتی از جمله شیر خشک نمیتواند تمام ویژگیهای تغذیهای، ایمنی و عاطفی آن را به طور کامل جایگزین کند. گاهی این تصور وجود دارد که شیر خشک میتواند ارزش غذایی مشابهی داشته باشد یا حتی موجب رشد بهتر نوزاد شود، اما این باور پایه علمی ندارد.
وی با بیان اینکه شیر مادر ترکیبی زنده و منحصربهفرد است که متناسب با نیازهای نوزاد تولید میشود، میگوید: شیر مادر علاوه بر تأمین مواد مغذی، نقش بسیار مهمی در تقویت سیستم ایمنی، کاهش خطر ابتلا به بسیاری از بیماریها و ایجاد پیوند عاطفی میان مادر و فرزند دارد و باید توجه داشت که موفقیت در شیردهی تنها به توانایی جسمی مادر وابسته نیست.
فوق تخصص نوزادان و عضو هیئت علمی دانشگاه علومپزشکی اصفهان اضافه میکند: آگاهی مادر از اصول صحیح شیردهی، آغاز تغذیه با شیر مادر در ساعت طلایی پس از تولد، تماس پوست با پوست، شناخت علائم واقعی گرسنگی و سیر شدن نوزاد، شیردهی مکرر، آشنایی با روش صحیح نگهداری شیر، پرهیز از مصرف بیمورد شیشه شیر و پستانک و همچنین آگاهی از نحوه صحیح مصرف دارو در دوران شیردهی، همگی در موفقیت این مسیر نقش دارند.
شیر خوردن نوزاد، صحنهای ساده و روزمره به نظر میرسد، اما پشت همین لحظه آرام، مجموعهای از نیازهای تغذیهای، ایمنی و عاطفی نهفته است. شیر مادر میتواند در کنار تأمین بخش مهمی از نیازهای غذایی نوزاد، فرصتی برای شکلگیری پیوند عاطفی میان مادر و فرزند باشد؛ پیوندی که از همان روزهای نخست، آرامآرام جان میگیرد.
با این حال سخن گفتن از فواید شیر مادر نباید به معنای نادیده گرفتن شرایط مادران یا ایجاد احساس گناه در آنها باشد. گاهی شرایط پزشکی، مشکلات جسمی یا شرایط خاص زندگی باعث میشود تغذیه با شیر خشک یا ترکیبی از شیر مادر و شیر خشک مورد استفاده قرار گیرد و آنچه اهمیت دارد، سلامت نوزاد و تصمیم آگاهانه خانواده با نظر پزشک و متخصصان است.
تغذیه مناسب در واقع یکی از نخستین سرمایهگذاریها برای سلامت آینده کودک است؛ مسیری که از آغوش مادر آغاز میشود و با آگاهی، حمایت خانواده و دسترسی به توصیههای درست ادامه پیدا میکند. حمایت از مادران شیرده نیز تنها به توصیه و شعار محدود نمیشود و نیازمند همراهی خانواده، محیط کار و جامعه است تا مادر بتواند این مسیر را با آرامش بیشتری طی کند.
شاید در پایان، مهمترین نکته همین باشد که در نخستین فصل زندگی یک کودک، هر قطره شیر و هر لحظه مراقبت، معنایی فراتر از تغذیه دارد. قرار است نوزادی کوچک، آرامآرام رشد کند و قدم به دنیایی بزرگتر بگذارد و چه زیباست اگر این آغاز، با آگاهی، محبت و حمایت درست همراه باشد. کد مطلب 994422
