کنگره مانع ترامپ می‌شود؟

دنیای اقتصاد/متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

 تحولات و آرایش‌های نظامی در خاورمیانه همچنان ادامه دارد و گمانه‌زنی‌ها درباره آینده خاورمیانه در سایه تهدیدهای ایالات متحده علیه ایران کماکان به قوت خود باقی است. رسانه‌های بین‌المللی طی گزارش‌هایی جداگانه به ماهیت حقوقی اقدام نظامی احتمالی آمریکا علیه ایران به‌ویژه نقش کنگره و سناریوهای پیش رو در این رابطه پرداختند.
 
فقدان کفایت قانونی
مجله تایم به تاریخ ۲۲ فوریه طی گزارشی عنوان کرد که احتمال اقدام نظامی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در منطقه با مخالفت‌هایی در داخل و خارج از حزب جمهوری‌خواه مواجه شده است. در همین رابطه، توماس مایس و رو کانا، نمایندگان جمهوری‌خواه مجلس نمایندگان آمریکا، در پی ارائه طرحی هستند که مانع از صدور دستور نظامی علیه ایران از سوی ترامپ بدون مجوز کنگره شود. مایس در این رابطه و طی پیامی در شبکه ایکس به تاریخ ۱۸ فوریه عنوان کرد: «براساس قانون اساسی، این کنگره است که باید در زمینه اقدام نظامی تصمیم بگیرد. من و کانا در سریع‌ترین زمان طرحی را در این رابطه ارائه می‌دهیم.» این نماینده جمهوری‌خواه افزود: «تمرکز اصلی ما باید بر آمریکا باشد و این به معنای جلوگیری از شروع یک جنگ دیگر در خاورمیانه است.»

در رابطه با تحولات فعلی، دیوید جانوفسکی، رئیس مرکز «پروژه نظارت بر دولت» مستقر در واشنگتن، در گفت‌وگو با مجله تایم عنوان کرد که به‌طور کلی ترامپ مجوز قانونی برای صدور دستور حمله علیه ایران بدون مجوز کنگره ایالات متحده را ندارد. وی در این رابطه گفت: «شرایط فعلی ادله‌ای مبنی بر ضرورت حمله ناگهانی به ایران از سوی آمریکا را توجیه نمی‌کند. رئیس‌جمهور آمریکا تنها در شرایط فوق اضطراری می‌تواند به صورت یک‌جانبه دستور حمله مستقیم را بدهد و این شرایط هم زمانی محقق می‌شود که یک وضعیت اضطراری وجود داشته باشد که آشکارا تهدیدی برای منافع آمریکا تلقی شود.» جانوفسکی در ادامه عنوان کرد: «وضعیت فعلی در چنین چارچوبی قرار نمی‌گیرد. بنابراین حتی اگر حمله‌ای محدود در وضعیت فعلی علیه ایران انجام شود، این اقدام در قاموس قانون اساسی آمریکا غیرقانونی تلقی می‌شود.»

این پژوهشگر در ادامه عنوان کرد: «برای پیشبرد طرح حمله احتمالی علیه ایران، کاخ سفید باید روندهایی قانونی و مشخص را طی کند. به طور خلاصه، ترامپ در این زمینه باید به کنگره ارجاع کند. به زبان ساده، اقدام نظامی علیه یک کشور مستقل معنایی جز اقدام جنگی ندارد. اعلان جنگ مساله‌ای است که در قانون اساسی آمریکا در حوزه اختیار کنگره است و نه رئیس‌جمهور. بنابراین، منطقا، هرگونه اقدام نظامی نیازمند تایید کنگره است.» وی در ادامه اظهار کرد: «در حملات ژوئن ۲۰۲۵نیز شاهد روند مشابهی بودیم. حملات آمریکا علیه تاسیسات ایران در آن سال از منظر قانونی قابل‌توجیه نبود و اقدام نظامی احتمالی پیش رو نیز معضل مشابهی دارد.»
 
جایگاه تعیین‌کننده کنگره
دیوید جانوفسکی در ادامه گفت‌وگو با مجله تایم عنوان کرد که ادعاهای کاخ سفید در زمان حمله به تاسیسات هسته‌ای ایران در ماه ژوئن گذشته نتوانست کسی را قانع کند. وی افزود: «در آن زمان، دولت توضیحی کوتاه درباره این اقدام داد مبنی بر اینکه رئیس‌جمهور ترامپ براساس مفهوم دفاع از خود، با اسرائیل می‌تواند مشترکا دست به چنین اقدامی بزند. اما نکته اینجاست که ایده دفاع از خود زمانی مطرح می‌شود که تهدیدی بسیار جدی و قریب‌الوقوع در کار باشد و بدیهی است که در آن زمان شاهد چنین چیزی نبودیم.»

وی در رابطه با نقش کنگره آمریکا برای جلوگیری از اقدام نظامی احتمالی ترامپ علیه ایران گفت: «نکته‌ای که باید در نظر گرفت این است که حتی اگر کنگره هیچ کاری نکند، همین عدم موافقت آشکار نیز می‌تواند به‌مثابه مخالفت این نهاد باشد، امری که صدور دستور جنگ را غیرقانونی جلوه می‌دهد. بنابراین اعلام مخالفت آشکار آنچنان هم ضروری نیست. با این همه، مهم‌ترین قدم زمانی شکل می‌گیرد که کنگره به شکلی صریح علیه اقدام نظامی موضع بگیرد. چنین کاری دو نتیجه در پی دارد: نخست آنکه چنین اقدامی یک مانع قانونی عینی را پیش پای رئیس‌جمهور قرار می‌دهد و همین امر سبب می‌شود کسانی که در پی پیشبرد اهداف نظامی هستند، دامنه فعالیت‌هایشان محدود شود.» رئیس مرکز غیرانتفاعی «پروژه نظارت بر دولت» در ادامه عنوان کرد که مخالفت آشکار کنگره همچنین سبب خواهد شد که دولت بالاجبار پیش از صدور دستور حمله به این نهاد قانون‌گذاری رجوع کند.

تاثیر مخرب بر آرایش کنگره
روزنامه ساندی تایمز از منظری دیگر به سناریوهای موجود در قبال تحولات خاورمیانه پرداخته است. این روزنامه گزارش داد که ترامپ، به‌رغم ادعاهای مداومش درباره اقدام نظامی، از محدودیت‌ها و خطرات چنین اقدامی به‌خوبی آگاه است. این روزنامه نوشت: ترامپ بنا به تجربه می‌داند که این امر چه مخاطراتی در پی دارد. وی در دهه ۱۹۸۰ شاهد بود که شکست عملیات جیمی کارتر، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، برای نجات گروگان‌های آمریکایی، چه تاثیر مخربی بر وی گذاشت. در آن زمان، طرح کارتر با سقوط بالگردهای آمریکایی در صحرای طبس به پایان رسید. شکی نیست که تصاویر بالگردهای آمریکایی که در آتش می‌سوزند در ذهن ترامپ ثبت شده است. پس از عملیات ربایش نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهور پیشین ونزوئلا، ترامپ از اینکه فاجعه‌ای مثل افتضاح کارتر در دهه ۸۰ میلادی به بار نیاورد، خیالش راحت شد. رئیس‌جمهور آمریکا در این رابطه طی مصاحبه‌ای به نیویورک تایمز گفت: «شکی نیست که کارتر پس از آن فاجعه دیگر شانسی برای بقای سیاسی نداشت.»

ساندی تایمز در ادامه نوشت: با نزدیک‌تر شدن موعد انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر، بسیاری نگران این هستند که شکست ترامپ در حمله احتمالی به ایران تاثیر مخربی بر کارزار جمهوری‌خواهان برای حفظ اکثریت خود در کنگره خواهد داشت. این در حالی است که ترامپ با شعار «اول آمریکا» بار دیگر قدم به کاخ سفید گذاشت و از نارضایتی مردم از جنگ‌های بی‌پایان در خاورمیانه برای پیروزی بهره برد. حال مشخص نیست که با در نظر گرفتن این پیشینه مردم آمریکا چه واکنشی به اقدام نظامی احتمالی این کشور در خاورمیانه نشان خواهند داد.

اشتباه محاسباتی
روزنامه نیویورک تایمز نیز طی گزارشی عنوان کرد که ترامپ به‌اشتباه روی ایده تضعیف نظام در ایران سرمایه‌گذاری کرده است و همین امر می‌تواند سبب شود که در پیشبرد سیاست‌هایش در خاورمیانه شکست بخورد. این روزنامه طی گزارشی عنوان کرد که دولت آمریکا خود را پیروز جنگ ۱۲روزه تلقی کرده و گمان می‌کند که تحولات چند هفته گذشته می‌تواند اهرم فشاری برای مذاکره با تهران به واشنگتن بدهد.

این روزنامه در ادامه عنوان کرد: اعزام شمار قابل‌توجهی از تجهیزات نظامی به خاورمیانه و خلیج فارس بخشی از همین استراتژی به حساب می‌آید. همچنین ترامپ طی دو دور مذاکرات اخیر عمان و سوئیس، گمان می‌کرد که می‌تواند تهران را به زانو درآورد. اما حال به نظر می‌رسد چنین نگاهی آنچنان هم مبتنی بر واقع‌گرایی نبوده است. به همین خاطر است که ترامپ در آخرین اظهارنظرها تاکید کرده که در صورت شکست مذاکرات به سراغ گزینه نظامی خواهد رفت. این در حالی است که توپ اکنون در زمین ترامپ است و او باید اهداف واقع‌بینانه‌ای در مذاکرات دنبال کند. هرچند که خاستگاه خواسته‌های حداکثری ترامپ و تیم سیاست خارجی و امنیت ملی آمریکا به ریاست روبیو، عملا مانع از آن شده و می‌شود که آمریکایی‌ها در این شرایط به‌راحتی امتیازات هسته‌ای و غیرهسته‌ای به ایران اعطا کنند. مشخص نیست طی روزها و هفته‌های آینده چه آینده‌ای انتظار منطقه را می‌کشد و باید منتظر ماند و دید که آیا دونالد ترامپ در آستانه عبور از مهم‌ترین ستون گفتمانی خود یعنی «پایان جنگ‌های بی‌پایان» و «اول آمریکا» قرار دارد، یا نمایش قدرت نظامی صرفا اهرمی برای چانه‌زنی در مذاکراتی تازه است؟