روبیو؛ نایب‌السلطنه ونزوئلا

اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

مارکو روبیو پس از سال‌ها فشار برای تغییر رژیم در ونزوئلا، اکنون به چهره محوری سیاست آمریکا در این کشور آمریکای لاتین بدل شده است.

 مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، بیش از یک دهه برای تغییر رژیم در ونزوئلا فشار آورده است. اکنون بخش سخت ماجرا آغاز شده‌است. او در دوران ریاست‌جمهوری ترامپ عناوین بسیاری داشته و شاید اکنون دشوارترین آن‌ها را به دست آورده باشد: نایب‌السلطنه ونزوئلا. وزیر خارجه این کشور که هم‌زمان مشاور امنیت ملی و سرپرست بایگانی ملی است، نقش محوری در طراحی برکناری نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهوری ونزوئلا، در روز شنبه ایفا کرد. نبود جانشین فوری برای اداره کشوری با حدود ۲۹ میلیون نفر جمعیت، سبب شد تا ترامپ برای کمک به اداره ونزوئلا، تقسیم دارایی‌های نفتی آن و هموار کردن راه تشکیل دولتی جدید، بر روبیو تکیه کند؛ مأموریتی پرخطر و دلهره‌آور برای فردی که همین حالا هم مسئولیت‌های فراوانی بر دوش دارد. یک مقام ارشد آمریکایی با اشاره به انبوه تصمیم‌های سیاستی در حوزه‌های انرژی، انتخابات، تحریم‌ها و امنیت گفت: «کاری که پیش روی اوست، سرسام‌آور است.»

 روبیو مرد این روزهای سیاست خارجه آمریکا
به نوشته واشنگتن پست، این لحظه‌ی تحقق هدفی دیرینه برای روبیو است؛ کسی که بیش از یک دهه انتقادهای تندی از مادورو داشته و خواهان تغییر در ونزوئلا بوده است. کسانی که از نزدیک با روبیو کار کرده‌اند، می‌گویند مسائل منطقه برای او جنبه‌ای عمیقاً شخصی دارد چراکه والدینش پیش از به قدرت رسیدن کمونیست‌ها در سال ۱۹۵۹ از کوبا مهاجرت کردند. سزار کوندا، استراتژیست جمهوری‌خواه که بین سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۴ رئیس دفتر روبیو بود، گفت: «تجربه والدین مارکو در وجود او نهادینه شده است»؛ مقام‌های آمریکایی می‌گویند که روبیو نقشی فراتر از معمول در هدایت سیاست آمریکا ایفا خواهد کرد، آن هم در حالی‌که دولت ترامپ می‌کوشد ونزوئلا را تثبیت کند.

به گفته یک مقام ارشد دیگر، تسلط روبیو به زبان اسپانیایی، آشنایی‌اش با رهبران آمریکای لاتین و اپوزیسیون ونزوئلا، او را به گزینه‌ای طبیعی برای ترامپ تبدیل کرده است. با این حال، این مقام آمریکایی تأکید کرد که با توجه به گستره عظیم تصمیمات و مسئولیت‌ها، دولت ناچار است فرستاده‌ای تمام‌وقت برای کمک به روبیو منصوب کند. ترامپ پس از عملیات ونزوئلا، در پاسخ به پرسش‌ها درباره اینکه آیا دولتش توان اداره این کشور آمریکای لاتین را دارد یا نه، مبهم سخن گفت و اظهار داشت افرادی که همین حالا پشت سر من ایستاده‌اند، این کار را برای مدتی انجام خواهند داد.

انجام عملیاتی که کسی باور نمی کرد!
رئیس‌جمهوری آمریکا از گفت‌وگوهای اولیه روبیو با دلسی رودریگز، معاون مادورو، تمجید کرد. ترامپ گفت: «او همین الان با او صحبت کرده و اساساً حاضر است کاری را انجام دهد که ما فکر می‌کنیم برای عظمت دوباره ونزوئلا لازم است»؛ اندکی بعد، رودریگز برنامه‌های ترامپ برای کشورش را رد کرد و گفت ونزوئلا هرگز دوباره مستعمره امپراتوری دیگری نخواهد شد.  بازداشت مادورو نه‌تنها هدف دیرینه روبیو را محقق می‌کند، بلکه پیروزی بوروکراتیک او را نیز در دولتی رقم می‌زند که در آن بدبینان جدی تغییر رژیم به‌ویژه جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، حضور دارند.

جف رمزی، پژوهشگر ارشد شورای آتلانتیک، گفت: «بسیاری تردید داشتند که چنین عملیاتی بتواند بی‌نقص انجام شود. ترامپ این را موفقیتی قاطع برای راهبرد سیاست خارجی خود خواهد دید»؛ جاستین لوگان، مدیر مطالعات دفاعی و سیاست خارجی در مؤسسه کیتو، گفت اگرچه برکناری مادورو به‌تنهایی احتمالاً تبعیدیان سیاسی را راضی نمی‌کند، اما می‌تواند به دولت ترامپ کمک کند از باتلاقی شبیه عراق یا افغانستان که به جمهوری‌خواهان در انتخابات بعدی ضربه می‌زند، اجتناب کند. لوگان گفت: «تنها زمانی به یک مسئله بزرگ سیاسی تبدیل می‌شود که گسترده‌تر و پرهزینه‌تر شود. تا وقتی هزینه خون و سرمایه پایین بماند، تقریباً هر کاری می‌توانید بکنید.»

 روبیو و تلاش برای جلب اعتماد در آمریکا
علاوه بر عبور از میدان مین ملت‌سازی که در پیش است، روبیو باید اعتماد قانون‌گذاران آمریکایی را نیز بازسازی کند؛ بسیاری از آنان او را متهم کرده‌اند که وقتی گفت دولت ترامپ پیش از اقدام نظامی علیه ونزوئلا از کنگره مجوز خواهد گرفت، به کنگره دروغ گفته است. سناتور اندی کیم از دموکرات های نیوجرسی اظهار داشت: «روبیو و پیت هگست، وزیر دفاع، هر سناتوری را چند هفته پیش می‌دیدند به او می‌گفتند مسئله در ونزوئلا تغییر رژیم نیست. آن زمان به آن‌ها اعتماد نکردم و حالا می‌بینیم آشکارا به کنگره دروغ گفتند.»

روبیو در گفت‌وگویی با واشنگتن‌پست، این اتهام را رد کرد و گفت تنها در صورتی وعده اخذ مجوز کنگره را داده بود که ایالات متحده قصد انجام حملات نظامی برای اهداف نظامی را داشته باشد. او با اشاره به کیفرخواست مادورو در دادگاه ناحیه جنوبی نیویورک به اتهام‌های مرتبط با مواد مخدر گفت: «این چنین نبود. این یک عملیات اجرای قانون بود».

وقتی از وزیر خارجه آمریکا پرسیده شد که بمباران ونزوئلا توسط نیروهای آمریکایی، بازداشت رهبر آن و ادعای اداره کشور، به‌طور گسترده به‌عنوان عملیات نظامی تفسیر خواهد شد، روبیو کوتاه نیامد و گفت: «مأموریت ونزوئلا در حمایت از وزارت دادگستری بود»؛ با این حال، این استدلال برخی کارشناسان را قانع نکرد. جنیفر کاونا، مدیر تحلیل‌های نظامی گفت: «توجیه اجرای قانون بهانه‌ای مناسب برای تصمیم دولت به عدم اطلاع‌رسانی به کنگره نیست. عملیات دستگیری مادورو بسیار عظیم و پیچیده بود. به نظر من شبیه یک عملیات اجرای قانون نمی‌آید.»

مسئله روبیو کوبا است!
پیش از پیوستن به وزارت خارجه، روبیو بارها نشان داده بود از استفاده نیروی نظامی آمریکا برای برکناری مادورو حمایت می‌کند؛ او در مصاحبه‌ای به زبان اسپانیایی در سال ۲۰۱۸ اظهار داشت استدلال محکمی وجود دارد که ایالات متحده باید چنین کاری را انجام دهد. سال بعد، در اوج تنش‌های تازه با مادورو، روبیو عکس‌هایی از رهبران خارجی برکنار شده از جمله معمر قذافی در لیبی، اندکی پیش از کشته‌شدنش به دست شورشیان در سال ۲۰۱۱ را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد. هرچند ترامپ در اوایل سال گذشته ایده گفت‌وگو با مادورو را بررسی کرده بود، از جمله مذاکراتی که اوایل دوره او با میانجی‌گری فرستاده‌اش ریچارد گرنل انجام شد و به آزادی چند شهروند بازداشت‌شده آمریکایی انجامید، افراد نزدیک به دولت ترامپ می‌گویند غرایز او عمدتاً با رویکرد سخت‌گیرانه  روبیو هم‌راستا بوده است.

یک فرد نزدیک به دولت ترامپ که سال‌هاست روبیو را می‌شناسد معتقد است: «روبیو و رئیس‌جمهور ترامپ شانه‌به‌شانه کار می‌کنند و آن دو واقعاً این ماجرا را پیش می‌بردند». روبیو در یک کنفرانس خبری روز شنبه تلویحاً گفت کوبا هم می‌تواند با اقدام نظامی آمریکا مواجه شود. او در پاسخ به پرسش خبرنگاری اعلام کرد: «اگر من در هاوانا زندگی می‌کردم و در دولت بودم، دست‌کم کمی نگران می‌شدم.»

اگرچه مقامات پیشین و تحلیل‌گران انتظار اقدام نظامی فوری علیه کوبا را ندارند، احتمال می‌دهند با حذف مادورو از ونزوئلا، فشار اقتصادی بر این کشور افزایش یابد. کوین ویتاکر، سفیر پیشین آمریکا در کلمبیا در دولت اول ترامپ، بیان داشت: «تصور می‌کنم یکی از نخستین مطالبات ما از هر کسی که اکنون امور را در ونزوئلا در دست دارد این باشد که هرگونه حمایت از کوبا متوقف شود؛ با این منطق که این کار آن رژیم را بی‌ثبات می‌کند و به نتیجه بهتری می‌انجامد». اینکه اکنون دقیقاً چه کسی امور ونزوئلا را اداره می‌کند روشن نیست. برخی کارشناسان آمریکای لاتین گفتند ایالات متحده احتمالاً چالش اداره ونزوئلا با حضور محدود نیروهای آمریکایی را دست‌کم گرفته است.

ونزوئلا به سرنوشت عراق دچار می‌شود؟
با باقی گذاشتن دلسی رودریگز، معاون مادورو در قدرت، ترامپ می‌کوشد از وضعیتی مانند عراق پرهیز کند؛ جایی که پاکسازی تقریباً کامل دولت و ارتش فاجعه‌بار بود. یک دستیار پیشین سنا که همچنان با روبیو در تماس است، اعلام داشت که تصور نمی‌کند مقامات آمریکایی اشغال رسمی مانند آنچه پل برمر و سازمان موقت ائتلاف در عراق انجام دادند، در پیش بگیرند. او افزود: «ما به آن‌ها خواهیم گفت این کارهایی است که باید انجام دهید تا ضربه دیگری در کار نباشد. از نظر ترامپ این یعنی اداره کشور.»

جان فیلی، مقام ارشد پیشین وزارت خارجه و سفیر سابق آمریکا در پاناما که دهه‌ها روی آمریکای لاتین کار کرده، اظهار داشت که به نظر می‌رسد دولت در ابتدا امیدوار است نفوذ خود بر ونزوئلا را از طریق رودریگز اعمال کند؛ جان فیلی او را «کمونیستی ایدئولوژیک» توصیف کرد که «در قلب چاویسمو» قرار داشته است. فیلی گفت اگر رودریگز پشت صحنه در حال تعامل باشد، او در حال مذاکره با ترامپ برای نجات جان خود است و مشخص نیست تا چه حد می‌تواند بر سایر رهبران نظامی و سیاسی اثر بگذارد. او افزود: «امید دولت ترامپ این است که پس از دیدن رویدادهای امروز، همه فرماندهان نظامی ونزوئلا آن‌قدر بترسند که جز پیروی از دستورات دلسی کاری نکنند. اما بدون نیرو روی زمین، این فقط سر و صدا است.»