عنایت بخشی: تماشاگر نمی‌توانست روی من مُهر بزند

چهار سال قبل موزه سینما یکی از مصاحبه‌های تاریخ شفاهی خود را منتشر کرد که به گفت‌وگو با عنایت بخشی اختصاص داشت. این مصاحبه در سال ۱۳۸۶ با حضور عزت‌الله انتظامی همراه بود که این بازیگر با اشاره به اینکه عنایت بخشی از جمله بازیگرانی بوده که روز به روز در کارش رشد کرده و خوب دیده شده گفته بود:‌ با عنایت بخشی در فیلم «ستارخان» ساخته زنده یاد علی حاتمی همکاری کردیم که بازی درخشانی داشت و بعد از آن در فیلم «آقای هالو» بودیم که بازی ماندگاری را ارائه داد. در تئاتر و تلویزیون بازی‌های زیادی از او دیدیم «عنایت بخشی» از جمله بازیگرانی است که همیشه به کارش وفادار بوده است.

در ادامه عنایت بخشی با اشاره به اینکه در یکی از روستاهای طالقان به دنیا آمده است، گفته بود: در دوران نوجوانی علاقه به نمایش دادن در من بسیار وجود داشت و یکی از مشتاقان تعزیه بودم. در مدرسه و دبیرستان همکلاسی‌هایم را دور هم جمع می‌کردم و نمایش (ابومسلم خراسانی) اجرا می‌کردیم که اسماعیل خلج و فریدون نوری در دبیرستان جزء بازیگران من برای اجرای نمایش‌ها بودند. در نوجوانی به کلاس زنده یاد حمید سمندریان رفتم و اولین بار که روی صحنه حاضر شدم نمایشی از آقای انتظامی بود، زمانی که هنرهای دراماتیک هر چهارشنبه یک تئاتر داشت.

وی با بیان اینکه گروه هنر ملی خانه دومش بوده است، گفته بود: در گروه هنر ملی به شکلی برادر کوچک آقای جوانمرد محسوب می‌شدم و در آن زمان نمایشنامه‌های زیادی را در تلویزیون و در روی صحنه تئاتر کار کردیم؛ سال‌هایی که برای سینما و تئاتر کشور زحمت زیادی کشیدیم. یادم می‌آید در آن سال‌ها یک جگرکی نزدیک وزارتخانه بود گه‌گاهی دنبه‌ها را به داخل منقل می‌انداخت و بوی آن به همه محله می‌رسید. من و محمود دولت آبادی که عضو گروه هنر ملی بودیم وقتی پول‌هایمان را روی هم گذاشتیم پول ۵ سیخ جگر نداشتیم اما هیچ چیزی جز هدفمان برایمان مهم نبود و نمی‌توانست جلوی ما را بگیرد.

بخشی با بیان اینکه «برای شخصیت‌هایی که می‌خواستیم کار کنیم بیوگرافی می‌نوشتیم»، افزود: اکثر آدم‌هایی که هنوز بار هنری کشور را به دوش می کشند کسانی بودند که در گروه هنر ملی حضور داشتند؛ مانند رقیه چهره آزاد، خسرو شکیبایی، محمود دولت آبادی، پرویز فنی زاده، بهرام بیضایی، بهمن مفید، منوچهر انور و ... در آن زمان تنها گروهی که توانست به خارج از کشور برود و تئاتر اجرا کند، گروه هنر ملی بود.

با وجود کارگردان‌هایی مثل مسعود کیمیایی و داریوش مهرجویی بازیگرها متوجه شدند که با آنها می‌شود کار کرد زیرا آن‌ها موقعیت و کارشان با کارگردان‌هایی که هر ۱۰ روز یک فیلممی‌ساختند فرق داشت و اغلب بازیگرها دوست داشتند با آنها کار کنند و به این شکل بود که بازیگران تئاتر وارد سینما شدند.

با فیلم «آقای هالو» وارد سینما شدم

بخشی درباره حضورش در فیلم «آقای هالو» ساخته داریوش مهرجویی نیز گفته بود: این فیلم داستان جالبی دارد، داریوش مهرجویی با خصوصیات اخلاقی ما آشنا بود. یادم می‌آید به من گفت فیلمنامه را بخوان، نقش جاهل را برای تو در نظر گرفته‌ام و من از او پرسیدم این جاهل کلاس چندم است و مهرجویی به من گفت مگر جاهل هم کلاس چندم دارد؟ و من پاسخ دادم بله و مهرجویی گفت برایم جالب است درباره آن به من توضیح بده. درواقع شروع کار من در سینما با فیلم «آقای هالو» بود که نقشی خوبی هم شد و فیلم مورد استقبال زیادی قرار گرفت و همه بازیگران فیلم درخشان بودند.

من معتقدم بازیگر دائما باید از آدم‌های اطرافش ایده بگیرد، اتوبوس و تاکسی سوار شود، به قهوه‌ خانه و جنوب شهر برود آدم‌ها را ببیند، با آنها هم صحبت شود، مشکلشان را بداند، زندگی‌شان را تجزیه و تحلیل کند در اینصورت وقتی نقشی را بازی می‌کند نقش برایش پوست، گوشت واستخوان دارد.

بخشی با بیان اینکه هرگز برای نقش خاصی مونوپل نشده است، گفت: تماشاگر نمی‌توانست روی من مُهر بزند که فقط نقش خاصی را بازی می کنم زیرا نقش‌هایم کاملا متفاوت بودند. بهرام بیضایی جمله‌ای درباره من گفته بود که برایم بسیار ارزنده است؛ اینکه عنایت بخشی بعد از ۲۵ سال در پیله یک موفقیت نپوسیده است و همچنان باطراوت و تازه است.

بهترین بازی بازیگرها در فیلم‌های مسعود کیمیایی

وی درباره مسعود کیمیایی نیز گفته بود: کیمیایی سینما را با کارگردان به مردم شناساند یعنی زمانی در ایران هیچ کَسی نمی گفت برویم فیلم فلان کارگردان را ببینیم بلکه می‌گفتند برویم فیلم فردین، ناصر ملک مطیعی، بیک ایمانوردیرا ببینیم اما مسعود کیمیایی با ساختن فیلم «قیصر» به مردم یاد داد که باید بروند فیلم کارگردان ها را ببینند. از نظر من هنوز هم بازیگرها بهترین بازی‌هایشان را در فیلم‌های مسعود کیمیایی ارائه دادند.

بخشی در پایان این مصاحبه که حدود پنج ساعت زمان برده و با اجرای غلام حیدری و سیمون سیمونیان در سال ۱۳۸۶ ضبط شده است و بخش اصلی آن جهت ثبت در تاریخ در موزه سینمای ایران آرشیو شده است، گفته بود: مسوولان کشور باید توجه بیشتری به هنرمندان داشته باشند زیرا این قشر زحمتکش هستند، نان مفت نمی‌خورند. در جامعه هنری هیچ آدمی وجود ندارد که بدون انجام دادن کار پول بگیرد (در همه صنوف) واقعا طبقه زحمت‌کشی هستند و متاسفانه هرگز به اندازه زحمتی که کشیدند، مزدی دریافت نکردند.

عنایت بخشی صبح امروز، ۲۶ بهمن‌ماه بر اثر بیماری و عفونت و بعد از اینکه حدود دو ماه در بیمارستان بستری بود، در سن ۸۰ سالگی از دنیا رفت.

او آخرین بار در جشنواره فیلم فجر سال قبل با فیلم «شاه‌نقش» حضور داشت که همچنان روی پرده است و برای بازی در این فیلم دیپلم افتخار بازیگری نقش مکمل را دریافت کرد.

این بازیگر متولد سال ۱۳۲۴ بازی در فیلم‌های سینمایی «سگ‌کشی»، «روز واقعه»، «ساحره»، «فریاد»، «مسافران»، «شکار»، «ترن»، «سناتور»، «سردار جنگل» و «آقای هالو» و سریال‌هایی چون «امام علی (ع)»، «پهلوانان نمی‌میرند»، «ولایت عشق»، «پلیس جوان»، «زیر تیغ» و «کلانتر» را در کارنامه کاری خود داشت.