جوانان و دانشجویان، دشمن این کشور نیستند/ برخورد خشن نتیجه‌ای نخواهد داشت

نجفقلی حبیبی عضو انجمن مدرسین دانشگاه‌ها در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، درباره ارزیابی‌اش از التهابات دانشگاه‌ها و در پاسخ به این سوال که آیا ضعف در نهادینه‌کردن گفت‌وگوی واقعی در دانشگاه‌ها موجب انتقال اعتراضات از فضای رسمی به دانشگاه شده است، عنوان کرد: بله، حتماً همین‌طور است. اگر گفت‌وگوها صورت می‌گرفت، آن هم با آزادی کامل و امنیت کامل؛ یعنی دانشجو هم آزاد باشد حرفش را بزند و هم اطمینان داشته باشد که با بیان دیدگاهش مشکلی پیش نمی‌آید، شاید این اتفاقات رخ نمی‌داد.

گفت‌وگو در دانشگاه باید امری جاری، پذیرفته‌شده و قابل قبول باشد

وی افزود: دانشجو فرزند خانواده است و ممکن است به‌راحتی اعتراض کند. پدر و مادر چه وظیفه‌ای دارند؟ این‌که آرام گوش کنند، ببینند مشکل کجاست و آن را حل کنند؛ تاکنون با خشونت مسئله‌ای حل نشده است. این موضوع از ابتدا در دانشگاه‌ها مطرح بوده، اما عملاً اتفاق نیفتاده است. همواره گفته شده که گفت‌وگو راه بیفتد و از سوی تمام نهادهای متولی دانشگاه هم پذیرفته شده بود، اما در عمل این کار صورت نگرفت. وقتی این مسائل انباشته می‌شود، مشکل ایجاد می‌کند.

این فعال سیاسی اصلاح‌طلب گفت: متولیان این امور باید همان موضوعی را که پیش‌تر هم مطرح شده بود، به‌صورت سازماندهی‌شده و منظم اجرا می‌کردند؛ هر ماه در هر دانشگاه و هر دانشکده، متناسب با ساختار رسمی دانشگاه‌ها، این بحث‌ها برگزار می‌شد. جامعه در حال تغییر و بسیار متحرک است و ساکن نیست. در این حرکت مدام با مسائل جدید روبه‌رو می‌شود و اگر خود را در حال حرکت بداند، قطعاً برای مسائل جدید راه‌حل هم پیدا می‌کند. اما وقتی این کار انجام نشود، ناگهان مانند فردی که غافلگیر شده باشد، گرفتار می‌شود و نمی‌تواند مسئله را حل کند. بنابراین گفت‌وگو در دانشگاه باید امری جاری، پذیرفته‌شده و قابل قبول باشد. در دانشگاه افراد مختلفی حضور دارند؛ استادان و دانشجویان با تفکرهای متفاوت. باید راه گفت‌وگو باز باشد تا افراد خیرخواه که از نظر فهم و عقل در محیط علمی حضور دارند، به‌تدریج با بحث، مشکلات را حل کنند.

برخورد خشن و چکشی نتیجه‌ای نخواهد داشت

جوانان و دانشجویان دشمن این کشور نیستند

وی افزود: وقتی این کار انجام نشود، مسائل انباشته می‌شود و اگر بخواهیم به‌جای نشستن و گفت‌وگو کردن، با برخورد چکشی و خشونت رفتار کنیم، نتیجه‌ای نخواهد داشت. تاکنون هم نداشته است. چند بار باید این تجربه تکرار شود؟ در سال‌های پس از انقلاب، هر چند وقت یک‌بار با شدت و ضعف با این مسئله روبه‌رو بوده‌ایم. بنابراین مسئله حل نشده و همچنان باقی است. راه‌حل آن هم بازگشت به گفت‌وگوست. استادان خردمند در همه دانشگاه‌ها حضور دارند، دانشجویان خردمند هم هستند و مدیریت دانشگاه‌ها هم اهل دانش و خردند. دانشگاه بهترین مکان برای حل مسائل از طریق گفت‌وگوست، اما سخت‌گیری کرده‌ایم و این مسیر را نرفته‌ایم.

حبیبی اضافه کرد: اگر جلسات گفت‌وگو با جریان‌های فکری دانشجویی به‌صورت مستمر برگزار می‌شد، بسیاری از مسائل انباشته نمی‌شد. دانشگاه جای خاصی است؛ از طریق کتاب‌های درسی و مباحث علمی، دروازه ورود همه اندیشه‌هاست و از هر جای عالم اندیشه‌ها، دیدگاه‌ها و نظریه‌ها، به‌ویژه در علوم انسانی، سیاسی و اجتماعی، وارد دانشگاه می‌شود. بنابراین باید فضاهایی دائمی برای گفت‌وگو وجود داشته باشد تا مسائل حالت عقده‌ای پیدا نکند و راه‌حل‌های آن هم پیدا شود. جوانان و دانشجویان دشمن این کشور نیستند؛ آرمان‌خواه‌اند و می‌خواهند اوضاع بهتر شود. با این نگاه که آنان خیرخواه‌اند، می‌توان با آن‌ها گفت‌وگو کرد و با کمک استادان متخصص علوم اجتماعی، علوم سیاسی و فرهنگی راه‌حل‌های مناسب‌تری یافت.

این فعال سیاسی اصلاح‌طلب گفت: مسئولان دانشگاهی و کشوری باید ارتباط خود را با دانشجویان بیشتر کنند. دانشجو اگر مشکلی دارد، باید بتواند آن را راحت بیان کند و مسئله‌اش حل شود، نه اینکه مشکلات انباشته شود و ناگهان به شکل انفجاری بروز کند. در این سال‌ها تجربه‌های خوبی هم داشته‌ایم و به‌واسطه همان تجربه‌ها با مشکلات جدی‌تری روبه‌رو نشده‌ایم. اما وقتی از این مسیر کوتاه می‌آییم، همین اتفاقات رخ می‌دهد. البته عوامل خارجی همواره وجود دارند و نباید از آن‌ها غافل شد.

کرسی‌های آزاداندیشی هیچ‌گاه به‌صورت واقعی تشکیل نشد

وی درباره تشکیل کرسی‌های آزاداندیش در دانشگاه و  عدم کارآمدی این کرسی‌ها در تخلیه و مدیریت مسالمت آمیز نارضایتی‌ها گفت: این کرسی‌ها تشکیل نشد. مسئله این است که درباره آن صحبت شد، اما هیچ‌گاه به‌صورت واقعی تشکیل نشد. اگر تشکیل شده بود و استمرار پیدا می‌کرد، خودبه‌خود در جریان بحث‌ها و گفت‌وگوها، راه‌حل‌های بهتر، مناسب‌تر و پخته‌تری مطرح و پذیرفته می‌شد. اصل قضیه اتفاق نیفتاد و فقط درباره آن سخن گفته شد.

همه طرف‌ها نیازمند تحمل و خویشتنداری هستند

اگر فضا برای گفت‌وگو فراهم شود، می‌توان تنش‌ها را کاهش داد

حبیبی در پاسخ به این سوال که بی‌توجهی یا مواجهه امنیتی با مطالبات دانشجویان چه تبعاتی برای اعتماد عمومی، به‌ویژه در دانشگاه‌ها دارد، گفت: وقتی فضا ملتهب می‌شود، دیگر کار چندانی نمی‌توان انجام داد. باید پیش از وقوع چنین اتفاقاتی و پیش از آنکه دانشگاه ملتهب شود، راهکارهای لازم اندیشیده شود. اکنون که فضا ملتهب شده، جمع‌وجور کردن آن بسیار دشوار است. البته همچنان باید کنترل و دقت شود که نیروهای بیرونی وارد دانشگاه نشوند و همه طرف‌ها نیازمند ایثار، تحمل و خویشتنداری هستند؛ چه مسئولان بیرون از دانشگاه و چه در داخل دانشگاه. باید از هر عامل تنش‌آفرین جلوگیری شود، از جمله ورود نیروهایی که حضورشان می‌تواند تحریک‌کننده‌تر باشد، زیرا وقتی فضا عصبی است، ورود چنین نیروهایی وضعیت را بدتر می‌کند.

وی اضافه کرد: مدیران و متولیان امور دانشگاه‌ها باید به تجربه‌های گذشته توجه کنند. دانشجو جوان است و ممکن است تحت تأثیر حرف‌ها یا برداشت‌های خود تند عمل کند. اگر فضا برای گفت‌وگو فراهم شود، می‌توان تنش‌ها را کاهش داد. من معتقدم که اگر گفت‌وگو میان مسئولان دانشگاه و دانشجویان یا حتی میان مسئولان حکومت و دانشجویان شکل بگیرد، بسیاری از مسائل حل می‌شود. ممکن است دانشجو عصبانی شود و فریاد بزند، اما مسئولان باید تحمل خود را بالا ببرند، سخنان را گوش کنند و متناسب با آن پاسخ دهند. برخورد خشن پاسخگو نیست و تاکنون نیز نتیجه‌ای نداشته است.

این فعال سیاسی اصلاح‌طلب در پاسخ به این سوال که نقش جریان‌های سیاسی و رسانه‌ای در جلوگیری از تحریک دانشجویان چیست، گفت: نقش این جریان‌ها بسیار مهم است. به‌ویژه در شرایط کنونی که ارتباطات جهانی بسیار نزدیک شده و اخبار به‌سرعت در همه‌جا منتشر می‌شود، عوامل خارجی هم می‌توانند در تحریک دانشجویان نقش داشته باشند. ما باید آن‌قدر با دانشجویان کار می‌کردیم که متوجه باشند عوامل خارجی دلسوز آنان نیستند و دشمن این کشورند و ممکن است بخواهند کشور را دچار آشوب کنند، دانشگاه‌ها تعطیل شود و زندگی دانشجویان مختل شود.

وی افزود: کشوری مانند ایران با موقعیت جغرافیایی و تاریخی خاص خود، دشمنانی دارد که ممکن است بخواهند در آن بی‌ثباتی ایجاد کنند. هم جوانان و هم متولیان امور باید به این نکته توجه داشته باشند و با خویشتنداری تلاش کنند مسائل را حل کنند.

الان اصلاً زمان مناسبی برای اقداماتی مانند استیضاح وزیر نیست

وی در پاسخ به این سوال که طرح استیضاح وزیر علوم در شرایط ملتهب فعلی چه تأثیری بر مدیریت بحران دارد، گفت: اتفاقاً بدترین اشتباه همین است. در شرایطی که مدیریت دانشگاه‌ها با مشکلاتی مواجه شده، اینکه بخواهند رئیس را عوض کنند یا او را محاکمه و بازخواست کنند، بدترین اقدام ممکن است. در این شرایط باید از وزیر علوم حمایت کرد و به او کمک داد.

حبیبی اضافه کرد: تا زمانی که ایشان بر سر کار است، باید از او پشتیبانی شود. حتی اگر طرح استیضاح مطرح شود که فوری به برکناری منجر نمی‌شود؛ اما فرض کنیم برکنار هم شد، فرد جدید چگونه می‌خواهد در فضای متشنج مدیریت خود را شروع کند؟ ابتدا باید به وزیر کمک کرد تا آرامش را به دانشگاه بازگرداند و سپس اگر لازم بود درباره استیضاح تصمیم گرفت.

این فعال سیاسی اصلاح‌طلب گفت: الان اصلاً زمان این اقدامات نیست. باید با وزیر گفت‌وگو کرد، به او کمک فکری و معنوی داد و او را دلگرم کرد تا بتواند در این فضای موجود مدیریت کند. در اوج بحران، استیضاح و برکناری وزیر، کار عاقلانه‌ای نیست. وزارتخانه‌ای که وزیر نداشته باشد یا وزیری متزلزل داشته باشد، دچار مشکل می‌شود. وقتی استیضاح مطرح می‌شود، یعنی وزیر تضعیف شده است. به نظر من اکنون زمان استیضاح نیست.

آماده کردن فضا برای سوءاستفاده دشمنان خارجی اقدام درستی نیست

دانشجویان شرایط را به‌گونه‌ای مدیریت کنند که آسیبی به حیثیت ملی وارد نشود

وی در پاسخ به این سوال که آیا مقصر دانستن وزیر علوم در حوادث دانشگاه و تقلیل مسائل به یک فرد تحلیل دقیقی است یا ساده‌سازی موضوع، گفت: من به‌شدت مخالف برخورد با وزیر هستم، زیرا وزیر عامل مؤثری در این اتفاقات نبوده است. این حوادث در جاهای دیگری شکل گرفته، چه ارتباطی به وزیر دارد؟ اکنون حمایت از مسئولان و مدیران بسیار ضروری‌تر است. هر عقل سلیمی می‌گوید در این شرایط باید از مدیر مسئول حمایت کرد. آیا اگر وزیر را استیضاح یا برکنار کنند، به آرامش دانشگاه‌ها کمک می‌کند؟ یا اینکه وضعیت را بدتر می‌کند و وزارتخانه را بدون ثبات می‌گذارد؟

حبیبی اضافه کرد: الان اصلاً زمان درگیر شدن با وزیر یا استیضاح او نیست. برخی تصور می‌کنند مشکل دانشجویان وزیر است و اگر او برکنار شود، فضا آرام می‌شود؛ در حالی که در هیچ‌یک از مطالبات دانشجویی گفته نشده که مسئله، وزیر است. اگر اعتراض مشخصاً متوجه وزیر بود، می‌شد درباره آن بحث کرد؛ اما موضوع چیزهای دیگری است. بنابراین تضعیف یا برکناری وزیر در این شرایط به مصلحت دانشگاه‌ها نیست. وزیر به‌عنوان مقام مسئول، به دلیل جایگاهش تلاش مضاعف خواهد کرد تا دانشگاه‌ها آرام شوند. اگر او را متزلزل کنید، چه کسی متولی این امور خواهد بود؟

این فعال سیاسی اصلاح‌طلب گفت: با برداشتن یک فرد، مسئله حل نخواهد شد. ممکن است عده‌ای خوشحال شوند که تغییری صورت گرفته، اما این تغییر به نفع هیچ‌کس نخواهد بود، حتی به نفع جریان‌هایی که اعتراض کرده‌اند. من نمی‌دانم کسانی که این پیشنهاد را مطرح کرده‌اند چگونه به این تشخیص رسیده‌اند که وزیر مقصر است و با برکناری او اوضاع آرام می‌شود.

وی در پایان گفت: در شرایطی که دشمنان ایران، به‌ویژه قدرت‌هایی مانند آمریکا، تلاش می‌کنند کشور را دچار آشوب کنند، ما باید در داخل کشور وحدت، امنیت و آرامش را حفظ کنیم. همه باید برای انسجام اجتماعی تلاش کنند. از دانشجویان هم باید خواست اگر اعتراضی دارند، آن را در فرصتی مناسب و از مسیرهایی بیان کنند که امکان یافتن راه‌حل وجود داشته باشد. آماده کردن فضا برای سوءاستفاده دشمنان خارجی که قدرتمند هم هستند، اقدام درستی نیست. دانشجویان قطعاً امنیت کشور و حیثیت ملی را مهم می‌دانند و امیدوارم با همان روحیه ملی، شرایط را به‌گونه‌ای مدیریت کنند که آسیبی به حیثیت ملی وارد نشود و طمع دشمنان تحریک نشود.