فرصت مغتنم برای بازسازی تهران؛ لزوم یکپارچه‌سازی استانداردهای مقاومت در برابر زلزله و انفجار

 فریبرز ناطقی الهی، استاد پژوهشکده زلزله شناسی در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا درباره اهمیت مقاوم‌سازی ساختمان‌های تخریب شده پس از پایان جنگ و آغاز   بازسازی گفت: هنگامی که در شهرها، ساختمان ها دچار تخریب می‌شوند و سپس بازسازی آن‌ها آغاز می‌گردد، به‌ویژه زمانی که در پی یکی از سوانح دچار آسیب شده‌اند، توصیه بر این است که بازسازی به شیوه‌ای مقاوم انجام گیرد. اما یک مشکل  اساسی وجود دارد و آن موضوع گستردگی شهر تهران است. همچنین مقاوم کردن تمام تأسیسات زیربنایی و ساختمان‌ها، حجم زیادی از منابع مالی را نیاز دارد. 

وی افزود: در این میان، نکته‌ای که بسیار حائز اهمیت است، این است که مسائل پدافندی در برابر انفجار و زلزله، اگرچه برخی وجوه مشترک دارند، اما در برخی موارد نیز تفاوت‌های اساسی بین آن‌ها وجود دارد. در حال حاضر، آیین‌نامه‌های موجود برای مقاوم‌سازی ساختمان‌ها در برابر انفجار، عمدتاً از منابع خارجی اقتباس شده‌اند و برای مصالح و نوع سازه‌های بومی ما نیازمند بازنگری و تطبیق هستند. 

این استاد زلزله‌شناسی در ادامه تأکید کرد: بنابراین توصیه جدی من به تمامی شهرداری‌های کشور و به‌ ویژه وزارت مسکن و شهرسازی این است که پیش از آغاز هرگونه کار مقاوم‌سازی، ضوابط جدید و متناسب با شرایط ملی را به‌طور کامل لحاظ کنند؛ در غیر این صورت، هزینه‌های صرف‌نظر شده و بی‌فایده‌ای به‌وجود می‌آید. به همین دلیل، کارآمدترین راه‌حل ممکن، ارتقاء و مقاوم‌سازی ساختمان‌های آسیب‌دیده بر اساس قوانین و دستورالعمل‌های جدید است. 

 ناطقی الهی در ادامه توضیح داد: به هر حال، این سازه‌ها، ساختمان‌ها و تأسیسات باید طراحی و بازسازی شوند. بهترین راه این است که تمام آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های لازم برای مقاومت در برابر زلزله و انفجار به‌صورت جامع و یکپارچه در برنامه‌ریزی گنجانده شوند. در صورت‌ عدم توجه به این موارد،  فرصت‌های موجود برای بهبود زیرساخت‌ها از دست می‌روند. 

به گفته وی متأسفانه مدیریت شهرهای ما تا کنون به‌دقت کافی عمل نکرده و بیشتر به مسائل حاشیه‌ای مانند فروش تراکم یا عدم فروش پرداخته‌اند، در حالی که مسأله‌ی اصلی—مقاوم‌سازی سازه‌ها—به‌طور جدی باید مورد بازنگری قرار گیرد. امیدوارم که شرایط نامطلوب کنونی، روزنه‌ای را باز کند تا مسئولان شهری از فرصت غنیمتی که پیش رو داریم، برای پایداری زیرساخت‌ها و ساختمان‌ها و امنیت مردم استفاده کنند.  به‌نظر می‌رسد که پس از این جنگ و تخریب‌های گسترده، می‌توانیم مسیر اصلاحات شهری را به‌درستی پیش ببریم. 

این زلزله‌شناس با اشاره به اینکه پس از جنگ و خسارات ناشی از آن، بازسازی شهر تهران فرصتی مناسب برای اصلاح حریم شهری فراهم می‌کند، گفت: با اتخاذ رویکردهای یکپارچه‌سازی بین آیین‌نامه‌های مقاوم‌سازی در برابر زلزله و انفجار، به‌کارگیری استانداردهای بومی برای مصالح و سازه‌ها، و ایجاد کارگروه‌های تخصصی شامل مهندسان زلزله‌شناسی، مهندسان پدافند و نمایندگان شهرداری، می‌توان حریم شهری را به‌صورت علمی و کارآمد بازطراحی کرد. 

به گفته وی این اقدامات نه تنها به بهبود کیفیت ساخت و ایمنی ساکنان منجر می‌شود، بلکه از هدر رفت منابع مالی جلوگیری می‌کند. تجارب ناخواسته‌ای که در طول این دوره به‌دست آمده‌اند، می‌توانند به‌عنوان یک پارامتر یا ضریب مشخص در تحلیل حریم شهری به‌کار روند. لذا لازم است دقت کنیم که شهرهای کوچک، نسبت به شهرهای بزرگ، مزایای بیشتری در زمینه‌ی پایداری و مقاومت در برابر حوادث دارند، زیرا در شهرهای وسیع مانند تهران، هر حادثه‌ای می‌تواند به‌سرعت تمام نظام شهری را آسیب‌پذیر کند. 

 ناطقی الهی در پایان گفت: امید است که این تجارب به‌صورت مستند گردآوری شوند و بر پایه‌ی آن‌ها دستورالعملی جامع تدوین گردد؛ دستوری که بتواند در برنامه‌ریزی و بازسازی شهرهای ما، به‌ویژه شهرهای بزرگ، مورد استفاده قرار گیرد و موجب بهبود حریم شهری، افزایش پایداری زیرساخت‌ها و ارتقای امنیت شهروندان شود.