۷۶ درصد از موارد کودک‌آزاری در فرآیند درمان با مشکل اقتصادی مواجه نبودند؛ غفلت و بی‌توجهی در صدر بدرفتاری‌ها

سید محمد حسین جوادی، رئیس اداره مددکاری اجتماعی معاونت درمان وزارت بهداشت در خصوص برنامه وزارت بهداشت برای مقابله با کودک آزاری در بیمارستان‌ها به خبرنگار ایلنا گفت: بر اساس قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب ۱۳۹۹ و آیین‌نامه اجرایی آن برای سال ۱۴۰۰، تکالیفی بر عهده سازمان‌ها و نهاد‌های دولتی گذاشته شده است. ما نیز بر اساس این تکالیف، پروتکلی تحت عنوان «راهنمای عمل مداخلات مددکاری اجتماعی در حیطه کودک آزاری در بیمارستان‌ها» تدوین کرده‌ایم و آن را به مراکز درمانی سراسر کشور ابلاغ کرده‌ایم.

وی افزود: پس از آن، به منظور ظرفیت‌سازی برای اجرایی شدن این پروتکل، به صورت آبشاری، مددکاران اجتماعی را در این حوزه، به ویژه در بیمارستان‌های فوق تخصصی کودکان و بیمارستان‌های عمومی ارایه دهنده خدمات درمانی به کودکان، آموزش دادیم. در مجموع ۳۰۰ مددکار اجتماعی به صورت سوپروایزری، در طول شش ماه در این برنامه آموزشی مشارکت داشتند و این افراد پس از گذراندن این این دوره آموزشی، خدمات پیش بینی شده را در بیمارستان‌ها به گروه هدف ارایه می‌کنند.

جوادی در ادامه خاطرنشان کرد: در واقع مددکاران اجتماعی در بیمارستان به عنوان یک گذرگاه، برای شناسایی و غربالگری موارد بدرفتاری با کودکان عمل می‌کنند. موارد شناسایی شده می‌توانند شامل کودک‌آزاری جسمی، روانی-عاطفی، جنسی یا غفلت و بی‌توجهی باشند و بر اساس پروتکل پیش بینی شده ساماندهی می‌شوند. پس از اجرای پروتکل در بیمارستان‌ها شواهد نشان داد که به مددکاران اجتماعی، سایر ذینفعان نیز باید در بیمارستان‌ها درگیر فرایند شناسایی و خدمت رسانه یکپارچه شوند.

به گفته وی به همین دلیل دستورالعمل دیگری مبنی بر «راه‌اندازی کارگروه حمایت از کودکان» ذیل کمیته اخلاق بالینی تهیه شد و برای تمامی بیمارستان‌های تحت پوشش دانشگاه‌های علوم پزشکی ارسال گردید. در واقع، ما در تمام بیمارستان‌های دولتی یک کارگروه با حضور همه ذینفعان تحت عنوان کارگروه حمایت از کودکان تشکیل داده‌ایم. در این کارگروه، رئیس یا مدیر بیمارستان، مترون، مددکار اجتماعی و سایر عناصر مرتبط حضور دارند و براساس شرح وظایف پیش بینی شده با در نظرگرفتن مصلحت کودک و خانواده اقدام می‌کنند، مسئول مددکار اجتماعی بیمارستان نیز به عنوان دبیر این کارگروه جهت هماهنگی امور عمل می‌کند.

رئیس اداره مددکار اجتماعی وزارت بهداشت تصریح کرد: در ادامه به منظور هماهنگی درون بخشی و بین بخشی برای حمایت از کودکان کارگاه‌های آموزشی برای اعضای کارگروه اشاره شده به علاوه کارشناسان اوژانس اجتماعی بهزیستی برای ۲۲ بیمارستان فوق تخصصی کودکان در سراسر کشور برگزار شد. هدف از برگزاری این کارگاه‌ها، افزایش حساسیت و آگاهی نسبت به موضوع حمایت از کودکان برای همه ذی نفعان پیش بینی شده در قانون حمایت از اطفال ونوجوانان مصوب ۱۳۹۹ بود.

جوادی توضیح داد: همچنین، از هر بیمارستان خواسته شد که یک خط مشی و برنامه عمل در زمینه مواجهه با بدرفتاری با کودکان تهیه کنند. این اقدامات با مشارکت سایر ذینفعان نظیر اوژانس اجتماعی بهزیستی به منظور ایجاد یک سیستم یکپارچه و کارآمد در شناسایی و حمایت از کودکان طراحی شده است. این فرآیند برای مواجهه با موارد کودک‌آزاری، به ویژه در موارد پیچیده است. اکنون با همکاری‌های انجام شده، موارد بدرفتاری با کودکان در بیمارستان‌ها به طور مؤثری شناسایی و ساماندهی می‌شوند. رویکرد قالب در پروتکل مداخلات مددکاری اجتماعی در زمینه کودک آزاری «مدیریت مورد» است و در این رویکرد همه ذی نفعان بعلاوه خانواده بیمار حضور دارند.

به گفته وی متاسفانه بخش قابل توجهی از موارد کودک‌آزاری در داخل خانواده و توسط نزدیکان، از جمله مراقبین، محارم و خویشاوندان رخ می‌دهد. این واقعیت نشان‌دهنده این است که بسیاری از کودکان در معرض خطر در محیط‌هایی هستند که باید برای آن‌ها امن‌ترین مکان‌ها باشند. بیشتر این بدرفتاری‌ها به دست افرادی انجام می‌شود که به نوعی مسئولیت نگهداری و حمایت از کودک را دارند. همچنین، شرایط فرهنگی و اجتماعی نیز می‌تواند تأثیر زیادی بر بروز کودک‌آزاری داشته باشد. به عنوان مثال، در برخی مناطق، ممکن است خانواده، به شیوه‌های نادرستی از درمان‌های سنتی برای درمان بیماری‌های فرزندان خود اقدام کنند، نظیر استفاده از تریاک برای کاهش دردهای کودک و… که بعضا این اقدامات مشکلات جدی برای سلامت کودک ایجاد می‌کند.

وی در مورد تفاوت‌های کودک‌آزاری در تهران و شهرستان‌ها نیز خاطرنشان کرد: این موضوعات ممکن است تفاوت‌هایی داشته باشند. در برخی مناطق، به خصوص در شهرستان‌های دورافتاده، ممکن است موارد کودک‌آزاری به دلایل غفلت و ناآگاهی بیشتر باشد، البته تغییرات اجتماعی و مسایل کلان شهر‌ها نیز می‌تواند زمینه‌هایی برای بد رفتاری با کودکان فراهم کند. از جمله دلایل بی‌توجهی و غفلت از کودکان می‌تواند شامل دسترسی محدود به خدمات درمانی و آموزشی، فشارهای اقتصادی، و فرهنگ‌های محلی خاص باشد.

به گفته جوادی، داده‌ها نشان می‌دهد غفلت و بی‌توجهی به عنوان بالاترین فراوانی در بدرفتاری با کودکان است. در بسیاری از موارد، بی‌توجهی به نیازهای اساسی کودکان، مانند تغذیه، مراقبت‌های بهداشتی و آموزش، بیشترین سهم را در آمار کودک‌آزاری دارد.

وی با بیان اینکه گزارش‌دهی در مورد کودک‌آزاری جنسی کمتر است و درصد آن نسبت به دیگر انواع کودک‌آزاری، مانند غفلت و بی‌توجهی، پایین‌تر است. بالاترین فراوانی کودک‌آزاری، مربوط به غفلت و بی‌توجهی است. همچنین، کودک‌آزاری روانی و عاطفی نیز از دیگر موارد شایع است که می‌تواند تأثیرات منفی بر رشد و توسعه کودک داشته باشد. پس از آن غفلت و بی‌توجهی، کودک‌آزاری روانی و عاطفی، اعتیاد کودک و در نهایت کودک‌آزاری جسمی و موارد دیگر قرار دارد.

وی در ادامه افزود: در مورد اعتیاد کودک، دو دسته از کودکان وجود دارند: کودکانی که خودشان مصرف‌کننده مواد هستند و کودکانی که به دلیل اعتیاد مادر یا خانواده دچار مشکلاتی مانند سندروم پرهیز نوزادی می‌شوند. این موارد نیاز به توجه ویژه و مداخلات حمایتی دارند تا بتوان به بهبود وضعیت این کودکان کمک کرد.

جوادی یکی از نقاط قوت مداخلات بر مبنای پروتکل کودک آزاری را شناسایی تقریبا ۷۰ درصد موارد بدرفتاری با کودکان در بیمارستان‌ها در تریاژ و راند توسط مددکاران اجتماعی دانست و گفت: این موضوع نشان‌دهنده پیشرفت قابل توجهی در آگاهی و توانمندی این گروه است. از سوی دیگر، وجود نزدیک به ۵۰ درصد از موارد کودک‌آزاری که فاقد شبکه‌های حمایتی هستند، یک چالش بزرگ است.

وی با بیان اینکه آمارها نشان می‌دهد ۷۶ درصد موارد کودک آزاری در فرایند درمان با مشکل اقتصادی مواجه نبودند، گفت: این موضوع می‌تواند موید این باشد که بسیاری از خانواده‌ها، حتی اگر از نظر اقتصادی در وضعیت مناسبی باشند، ممکن است با مشکلاتی مانند غفلت و بی‌توجهی مواجه شوند که به بدرفتاری با کودکان منجر می‌شود و نشان‌دهنده این است که مسایل عاطفی و روانی در خانواده‌ها به اندازه مسائل اقتصادی اهمیت دارند. حتی خانواده‌های نرمال و به ظاهر سالم نیز ممکن است به دلایل مختلف مانند استرس‌های روزمره، مشکلات ارتباطی یاعدم آگاهی از نیازهای کودکان خود، دچار غفلت شوند.

رئیس اداره مددکاری اجتماعی وزارت بهداشت در پایان گفت: در مورد تفاوت‌های جنسیتی، ممکن است در برخی انواع کودک‌آزاری، مانند اعتیاد یا سوءاستفاده جنسی، تفاوت‌هایی بین پسران و دختران وجود داشته باشد. اما در زمینه‌های غفلت و بی‌توجهی، معمولاً این مسأله برای هر دو جنس یکسان است. بنابراین، برای مقابله با کودک‌آزاری، لازم است که نه تنها به خصوصیات خاص گروه‌های مختلف توجه کنیم، بلکه به ایجاد آگاهی و آموزش در تمام خانواده‌ها درباره نیازهای اساسی و عاطفی کودکان پرداخته شود.