زنگنه: تصویرسازی نادرست از اقتصاد و انرژی کشور، منشأ تصمیمات غلط است

به گزارش خبرنگار مهر، محسن زنگنه اقتصاددان و نماینده مجلس در همایش حق مردم که به همت جبهه شریان و با حضور چهره‌های سیاسی در مجموعه سرچشمه برگزار شد، گفت: نکته اساسی این است که برای حل هر مسئله‌ای، ابتدا باید تصویر درستی از وضعیت موجود داشته باشیم. اگر تصویر ما ناقص یا مبهم باشد، راه‌حل‌هایی که ارائه می‌دهیم نیز قادر به حل مشکل نخواهد بود. درست مانند فرمانده‌ای در میدان جنگ که اگر از وضعیت نیروها، توانمندی‌ها و ضعف‌های خود آگاهی نداشته باشد، تصمیماتش به شکست منجر می‌شود.

وی ادامه داد: آنچه امروز به‌عنوان «راه‌حل» در جامعه مطرح می‌شود، مبتنی بر تصویری است که مدیران عالی اجرایی از اقتصاد کشور دارند. همه ما این گزاره‌ها را شنیده‌ایم: «پول نداریم»، «نمی‌توانیم»، «بودجه کسری دارد»، «بانک‌ها ورشکسته‌اند»، «انرژی کم داریم»، «برق تولیدی کافی نیست»، «صادرات نفت نداریم»، «پول‌مان برنمی‌گردد».

زنگنه بیان کرد: اجازه بدهید عرض کنم که من می‌خواهم همه این گزاره‌ها را به چالش بکشم و نقض کنم؛ البته در ادامه توضیح می‌دهم چرا بر اساس این تصویر نادرست، سیاست‌ها و راه‌حل‌های غلط طراحی می‌شود.

وی خاطرنشان کرد: در حوزه ارز، واقعیت این است که در طول سال‌های گذشته صادرات کشور همواره رشد داشته و تراز تجاری ما با احتساب نفت همواره مثبت بوده است. در هیچ سالی مجموع صادرات نفتی و غیرنفتی کشور کمتر از واردات نبوده است. همین امسال، در هشت‌ماهه نخست، ۳۷ میلیارد دلار صادرات و حدود ۳۹.۵ میلیارد دلار واردات داشته‌ایم؛ یعنی حدود ۲.۵ میلیارد دلار کسری. این در حالی است که در مدت مشابه سال گذشته، تراز تجاری ما حدود ۷.۸ میلیارد دلار منفی بود. یعنی تراز تجاری امسال نسبت به سال گذشته حدود ۵ میلیارد دلار بهبود داشته است.

زنگنه بیان کرد: مقاصد اصلی صادرات ما کشورهایی مانند چین، عراق، امارات، ترکیه و افغانستان هستند و واردات نیز عمدتاً از امارات، چین، ترکیه، هند و آلمان انجام می‌شود.

این نماینده مجلس گفت: در حوزه صادرات نفتی نیز تولید ما نسبت به سال گذشته حدود ۲۰۰ هزار بشکه در روز افزایش یافته است. سال گذشته به‌طور میانگین روزانه حدود یک‌میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه نفت صادر کرده‌ایم. در بودجه، قیمت نفت ۷۵ دلار پیش‌بینی شده بود اما در عمل قیمت حدود ۵۴ دلار محقق شد و همین موضوع باعث شد حدود ۱۰ میلیارد دلار کسری نسبت به پیش‌بینی بودجه ایجاد شود. این کسری نه ناشی از تحریم بود، نه اسنپ‌بک و نه آمریکا و اسرائیل؛ بلکه صرفاً نتیجه کاهش قیمت جهانی نفت بود.

زنگنه ادامه داد: در حوزه بودجه نیز باید تأکید کنم که کسری تراز عملیاتی مسئله‌ای تازه نیست. سال گذشته کسری تراز عملیاتی حدود ۱۲۰۰ همت بود. ما در همه سال‌ها، به‌ویژه در شش‌ماهه نخست، کسری داریم و همواره این کسری از محل نفت و اوراق جبران شده است.

وی خاطرنشان کرد: در حوزه انرژی و برق نیز تصویر نادرستی ارائه می‌شود. امروز با تولید حدود ۳۹۷ تراوات‌ساعت برق، رتبه شانزدهم دنیا را داریم. ظرفیت تولید برق کشور حدود ۹۴ هزار مگاوات است. این در حالی است که ترکیه با ۱۱۰ هزار مگاوات ظرفیت، تولیدی کمتر از ما دارد. تولید ناخالص داخلی ما حدود ۴۵۰ تا ۴۹۰ میلیارد دلار است، در حالی که ترکیه بیش از ۱۳۰۰ میلیارد دلار GDP دارد. بنابراین مسئله ما «کمبود تولید» نیست؛ مسئله، بهره‌وری و بهینه‌سازی است. صرفاً با اصلاح موتور کولرهای آبی می‌توانیم معادل چند نیروگاه بزرگ صرفه‌جویی ایجاد کنیم.

زنگنه بیان کرد: در حوزه تسهیلات قرض‌الحسنه نیز آمارها خلاف تصور رایج است. امروز بیش از ۴۵۰ هزار نفر در صف وام ازدواج و حدود ۳۷۰ هزار نفر در صف وام فرزندآوری هستند. گفته می‌شود بانک‌ها ورشکسته‌اند، اما طبق آمار بانک مرکزی، مجموع سپرده‌های قرض‌الحسنه شبکه بانکی بیش از ۳۸۰ همت است، در حالی که کل تکالیف بودجه‌ای برای ازدواج، فرزندآوری، مسکن محرومان، ودیعه مسکن و اشتغال حدود ۳۰۰ همت است. مسئله کمبود منابع نیست؛ مسئله جای دیگری است.

وی افزود: چرا این منابع به‌درستی تخصیص داده نمی‌شود؟ به‌طور خلاصه سه علت دارد اول، تفکر حاکم بر تصمیم‌سازی اقتصادی؛ تفکری که به رهاسازی، آزادسازی و تضعیف نقش حاکمیت در اقتصاد معتقد است و قیمت‌ها را به «دست نامرئی بازار» می‌سپارد. این تفکر حتی افزایش نرخ ارز تا ۱۵۰، ۲۰۰ و ۲۵۰ هزار تومان را توجیه‌پذیر جلوه می‌دهد.

زنگنه ناکارآمدی اجرایی را عامل دوم خواند و گفت: عامل سوم، وجود ذی‌نفعان بزرگ. تورم در کشور ما نهادینه شده چون ذی‌نفع دارد. بانک‌ها، صادرکنندگان بزرگ و حتی خود دولت از افزایش نرخ ارز منتفع می‌شوند. طبق آمار بانک مرکزی، تنها بانک ملت در شش‌ماهه نخست سال گذشته از محل تسعیر ارز ۳۶ هزار میلیارد تومان سود شناسایی کرده است.

زنگنه ادامه داد: در کنار این، معافیت‌های گسترده مالیاتی حدود ۲۰۰ هزار میلیارد تومان وجود دارد که عملاً حیاط خلوت‌هایی هستند که کسی به آنها دست نمی‌زند. بودجه شرکت‌های دولتی نیز نمونه‌ای دیگر است؛ سال گذشته منابع آنها ۶۵۰۰ همت پیش‌بینی شد اما عملکرد واقعی به ۱۳۵۰۰ همت رسید.

وی افزود: اما آیا راه‌حل وجود دارد؟ بله، راه‌حل وجود دارد. اصلاح نظام تصمیم‌سازی، عبور از ذهنیت «نداریم و نمی‌توانیم»، طراحی مدل‌های بومی مبتنی بر جامعه ایرانی، به‌کارگیری مدیران کارآمد، متخصص و جهادی و تلاش شبانه‌روزی. در حوزه ارز نیز نکته‌ای بسیار مهم وجود دارد: ما با بیش از ۱۵۰ کشور مراودات ارزی داریم و با ۱۰۶ کشور هم‌زمان صادرات و واردات انجام می‌دهیم. حجم این مبادلات بیش از ۱۱۵ میلیارد دلار است؛ مبادلاتی که بخش عمده آن می‌تواند بدون دلار و درهم و از طریق سازوکارهای پایاپای انجام شود. اما به‌دلیل همان تفکر حاکم و ذی‌نفعان، واردکننده مجبور می‌شود مسیرهای پرهزینه و غیرضروری را طی کند.

زنگنه گفت: تأکید می‌کنم که دلار فیزیکی وارد کشور نمی‌شود؛ آنچه داریم حواله‌ها و تسویه‌های غیرمستقیم است. با این حال، اگر هزینه‌های ما دلاری است، درآمدها نیز باید متناسب با آن دیده شود.