شاهچراغ(ع)؛ محور هویت معنوی و پایگاه تاریخی شیراز

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: حرم مطهر حضرت احمد بن موسی الکاظم (ع)، مشهور به شاهچراغ، تنها یک مکان زیارتی نیست؛ بلکه به تعبیر بسیاری از اندیشمندان دینی، کانونی برای تمرکز، صیانت و اشاعه نور ولایت در جغرافیای فرهنگی شیراز و استان فارس به شمار می‌آید.

حجت الاسلام و المسلمین امین کشاورزی، امام جمعه خرامه، در گفتگو با خبرنگار مهر، با تبیین مفهوم «مشکات الانوار» تلاش کرده است نسبت حرم شاهچراغ (ع) را با هویت معنوی، فرهنگی، اجتماعی و حتی اقتصادی شیراز بازخوانی کرده و الزامات عملی این نگاه راهبردی را تشریح کند؛ نگاهی که شاهچراغ (ع) را محور هم‌افزایی همه ظرفیت‌های نورانی این شهر تاریخی می‌داند.

شما در یادداشتی از تعبیر «شاهچراغ، مشکات‌الانوار و نورالاخیار شیراز» استفاده کرده‌اید، ابتدا بفرمائید مقصود شما از واژه «مشکات» در این عنوان چیست؟

برای فهم درست این تعبیر، خوب است ابتدا به معنای لغوی و کاربردی «مشکات» توجه کنیم، مشکات در گذشته به طاقچه یا محفظه‌ای شفاف گفته می‌شد که چراغ را در آن قرار می‌دادند؛ محفظه‌ای که هم شعله را از باد و آسیب حفظ می‌کرد و هم نور را سامان می‌داد تا روشنایی مطلوب و متمرکز ایجاد شود. بنابراین کارکرد اصلی مشکات، حراست، جهت‌دهی و تقویت نور است که در آیه شریفه «اللّه نور السموات و الارض… مثل نوره کمشکوة»، واژه مشکات به‌کار رفته و در روایات تفسیری، از جمله روایت منسوب به امام رضا (ع)، اهل‌بیت (ع) به عنوان «مشکات» معرفی شده‌اند؛ یعنی محفظه و واسطه‌ای که نور الهی را به شکل قابل درک و قابل بهره‌برداری به خلق می‌رسانند. اهل‌بیت (ع) خود نورند و در عین حال مظهر و محافظ نور الهی برای دیگران‌اند.

با این توضیح، این مفهوم چگونه بر وجود مبارک حضرت احمد بن موسی (ع) تطبیق پیدا می‌کند؟

حضرت شاهچراغ (ع) از مصادیق روشن «نورالاخیار» هستند؛ نوری که هم بنفسه روشن است و هم مایه روشنایی دیگران. وجود نورانی ایشان نه‌تنها خود منبع هدایت و معنویت است، بلکه باید به‌سان مشکاتی برای سایر انوار شهر شیراز عمل کند؛ یعنی کانون تمرکز، تقویت و جهت‌دهی به همه جلوه‌های معنوی، فرهنگی و حتی اجتماعی این شهر باشد. وقتی می‌گوئیم شاهچراغ (ع) مشکات الانوار شیراز است، یعنی باید عملاً کانون فوران نور، فرهنگ و معنویت در شهر باشد؛ تاج درخشان هویت شیراز. حرم مطهر ایشان باید به نقطه‌ای تبدیل شود که سایر ظرفیت‌های دینی، فرهنگی، علمی و اجتماعی شهر در شعاع آن معنا پیدا کنند و تقویت شوند.

این نگاه چه نسبتی با تعبیر «سومین حرم اهل‌بیت (ع)» دارد که رهبر معظم انقلاب مطرح کردند؟

این تعبیر دقیقاً ریشه در همین معنا دارد. مقام معظم رهبری در سفر سال ۱۳۸۷ به شیراز، با تأکید بر محوریت حرم مطهر شاهچراغ (ع)، شیراز را سومین حرم اهل‌بیت (ع) نامیدند. ایشان صراحتاً فرمودند که مرکزیت و محوریت این حرم مطهر باید در تبلیغات، خدمات، فعالیت‌های فرهنگی و حتی اقتصادی برجسته شود. دو تعبیر کلیدی «انتساب به ولایت» و «روح عالی ولایت» که ایشان درباره مردم فارس به‌کار بردند، ناظر به همین نقش محوری امامزادگان عظیم‌الشأن، به‌ویژه حضرت شاهچراغ (ع) است که یکی از مصادیق روشن آن، پیوند دادن زیارت شاهچراغ (ع) با سایر مفاخر دینی و فرهنگی شیراز است. برای مثال، دفن شهید محراب، آیت‌الله دستغیب (ره)، در جوار حرم شاهچراغ، جلوه‌ای از همین «مشکات الانوار» بودن است؛ به‌گونه‌ای که نورانیت آن شهید بزرگوار در پرتو این مضجع شریف، مضاعف شده و امروز کمتر زائری است که به زیارت شاهچراغ مشرف شود و از زیارت ایشان غافل بماند.

این نگاه درباره مفاخر ادبی و عرفانی مانند حافظ و سعدی چگونه قابل تبیین است؟

حافظ و سعدی سرمایه‌های بزرگ فرهنگی ما هستند، اما فهم درست آن‌ها باید در شعاع ولایت و نورانیت اهل‌بیت (ع) صورت گیرد. اشعار عرفانی حافظ اگر در نور شاهچراغ تفسیر نشوند، ممکن است دچار قرائت‌های نفسانی و سطحی شوند. چه خوب است که در حرم شاهچراغ (ع) جلسات حافظ‌شناسی با رویکرد ولایی برگزار شود و در حافظیه نیز شرح و تفسیر عرفانی متون معتبر، مانند آثار برخاسته از مکتب علامه طباطبایی، ارائه شود که در این زمینه می‌توان مواردی پیشنهاد داد مانند راه‌اندازی سرویس رایگان بین حرم شاهچراغ، حافظیه و سعدیه است تا این دادوستد معنوی و فرهنگی تقویت شود. همچنین می‌توان در آرامگاه سعدی، در کنار گلستان، متون دینی‌ای مانند «کتاب العشره» اصول کافی را که درباره آداب معاشرت است، تدریس کرد تا پیوند حکمت دینی و ادب فارسی عمیق‌تر شود.

در حوزه علمی و اجتماعی، حرم شاهچراغ چه ظرفیتی دارد؟

تأسیس دارالحکمه و دارالحدیث احمدی در جوار حرم، یا حتی برگزاری درس خارج فقه و اصول به‌صورت مشهود یا مسموع برای مردم، می‌تواند جایگاه علمی این حرم را ارتقا دهد. از سوی دیگر، با توجه به میزبانی شهدای حرم و سابقه جهادی این مکان مقدس، حرم شاهچراغ باید به کانونی فعال برای روایت سیره شهدا، جهاد تبیین و دفاع از فلسفه زیارت تبدیل شود. احیای موقوفات احمدی و ملموس کردن برکات آن برای مردم، و نیز تبدیل محصولات موقوفه مانند نان و فرآورده‌های احمدی به یک نشان معتبر، همانند برندهای رضوی، می‌تواند جلوه دیگری از «نورالاخیار» بودن شاهچراغ در زندگی روزمره مردم باشد که چنانچه با هم‌افزایی دستگاه‌ها، این مأموریت به‌درستی دنبال شود، شیراز می‌تواند در شعاع نور حضرت احمد بن موسی (ع) به جایگاه حقیقی خود به‌عنوان سومین حرم اهل‌بیت (ع) دست یابد.