ماهیگیری سازمان اوقاف از صنعتی جدید در خلیج فارس؛ صید طلای آبی در قفس

خبرگزاری مهر، گروه دین، حوزه و اندیشه-سیده فاطمه سادات کیایی؛ صحبت از داشته های این سرزمین، حرف از بدیهیاتی است که تقریبا همه از آن آگاهند، چه کسی است که نداند در طول قرن هااین منابع عظیم و داشته های کم نظیر ایران چشم طمع بیگانگان را برای دست درازی و غارت بر خود دیده، منابع و معادن و ظرفیت هایی که در هر گوشه و کنار همچون گوهری نایاب قرار گرفته، چه کسی است که نداند بخشی از آنچه نام ایران را به عنوان خاستگاه تمدنی در تاریخ ثبت کرده، همین داشته هایی است که در انتظار کشف و استخراج و استفاده مانده‌اند و دست هایی لازم است که آستین های همت را بالا بزنند و این گنج نهفته در زمین و آسمان و دریای این وطن را بیرون بکشند همچون آنانی که نامشان در تاریخ افتخار مردمان ماست، ابن سیناها و خواجه نصیرها و شیخ بهایی ها و دانشمندانی که آوازه شان تا خارج از مرزها فراتر رفته و در کنار تعالی علم و دانش نشسته است.

از جنوب و آدم‌هایش، از گرمی هوا و خونگرمی مردمش زیاد گفته شده و شنیده‌ایم، از پارس و عسلویه ای که قلب انرژی ایران است و چراغ های روشن صنعت و منابع نفتی‌اش تا دوردست‌ها از جغرافیای جنوبی کشور را روشن می‌کند. شنیده بودیم نخلستان های جنوب چه قندستانی برای خوراک مردمان سرزمین ایران ساخته اند، می دانستیم دریا با آن منبع عظیم انرژی و سرمایه های دیگرش چه ظرفیتی از تامین زنجیره غذایی، کار و درامدزایی دارد. ما اگرچه همه اینها را شنیده بودیم ولی شنیدن کی بود مانند دیدن؟ درست وقتی همه چیز را لمس کردیم و خلیج فارس را با آنچه در عمق خود جای داده است دیدیم که پایمان را از تهران بیرون گذاشتیم و روی پله‌های هواپیما، شرجی خلیج فارس به مشاممان خورد. در انتظار تجربه‌ای شیرین برای دیدن دستاوردی از بچه‌های همین سرزمین با تکیه بر تولید و توان داخلی تا بندر رستمی حرکت کردیم تا از نزدیک شاهد باشیم اگر حمایت و امید و تکیه بر توانمندی ها کنار هم قرار بگیرند چطور می توانند گرهی از مشکلات کشور را حل و زمینه را برای توسعه اقتصادی فراهم کنند

چرا صنعت آبزی پروری مهم است؟

همه چیز از یک ایده بر مبنای نیاز غذای جهان امروز شروع شد، ایده ای‌ که اگرچه در دنیا تازه نیست و کشوری مثل نروژ ۳۰ سال پیش آن را بومی سازی کرده اما تنها یک دهه است که وارد کشور ما شده. پرورش آبزیان در قفس آنهم در دریاها پرژوه ایست که فقط از جنبه اقتصادی به رفع چالش های اشتغالزایی، ارز آوری کمک نمی کند، بلکه این صنعت در بخش امنیت غذایی نیز حرف های زیادی برای گفتن دارد. در حالی که طبق اعلام فائو تا سال ۲۰۵۰ جمعیت جهان به حدود ۹ میلیارد و ۷۰۰ میلیون نفر می‌رسد و امنیت غذایی به یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های دولت‌ها و حاکمیت‌ها تبدیل می شود. با وجود بحران آب شیرین در جهان، بخش زیادی از مصرف آب در بخش کشاورزی و دام پروزی صرف می شود، تولید هر کیلوگرم گوشت گوساله حدود ۱۵ هزار لیتر آب مصرف می‌شود، اما در پرورش ماهی در دریا، این عدد به کمتر از ۱۰ لیتر می‌رسد که همین موضوع اهمیت پرورش ماهی در دریا را نشان می دهد.

بازار ماهی بازار پرسود و خوبیست، البته بخشی از هر صنعتی که در ارتباط با نیاز مردمی است باید راه فروش خودش را هم پیدا کند. در سال های اخیر مردم به خوبی از جایگاه و ارزش غذایی ماهی مطلع شدند و برخلاف دهه های قبل از غذاهای دریایی استقبال می کنند و این یعنی ماهی و مشتقاتش جای خوبی در سفره غذایی پیدا کرده، هرچند که ممکن است قیمت آن با توجه به شرایط معیشتی برای همه اقشار بالا باشد. با این حال این مهم را به ما یادآوری می کند که صنعت پرورش آبزیان چه در داخل و چه در خارج بازار خوب و قابل توجهی دارد که سرمایه گذاری اقتصادی در آن می تواند توجیه اقتصادی خوبی داشته باشد.

مهمتر آنکه امروز ظرفیت دریاها در تامین منابع غذایی به کمترین میزان رسیده است. طبق اعلام فائو و آنچه هادی پاژخ مدیرعامل شرکت آبزیستان صنعت می گوید بنابر آمارهای سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد سرانه مصرف آبزیان در جهان حدود ۲۱ کیلوگرم به ازای هر نفر است که برای حفظ همین سرانه باید تولید آبزیان افزایش یابد. هم اکنون صیادان در همه نقاط دریا با چالش کم شدن ماهیان دریایی رو به رو هستند. در یک متر مکعب دریا کمتر از ۵۰ گرم موجود زنده دریایی که شامل همه چیز هست صید می شود در حالی که پرورش ماهی در قفس به ازای هر متر مربع تا ۲۵ کیلو ماهی خالص می دهد. همین آمارها و تفاوت ها نشان از این دارد که پرورش ماهی در قفس، آنهم در دریا چه سهم مهمی در تامین زنجیره غذایی کشور می تواند داشته باشد.

ورود سازمان اوقاف و امور خیریه به صنعت پرورش آبزیان دریایی

تقریبا یک دهه است که صنعت پرورش آبزیان در دریا وارد ایران شده، با این حال از لحاظ آماری شاید توفیق چندانی در صنعت غذایی کشور نداشته است، چالش های بی شمار، هزینه های زیاد، عدم حمایت های لازم و چالش های دیگر باعث شده است که سرمایه گذاران کمتر وارد این صنعت شوند، به علاوه اینکه جدید بودن ریسک راه اندازی و حیات این صنعت را افزایش می دهد. با این وجود جمعی از با سابقه های صنعت شیلات در استان بوشهر به همت علم و دانش جوانانی که همت کرده اند تا طرحی نو در حوزه صنعت دراندازند عزم خود را برای رشد این صنعت با حمایت سازمان اوقاف و امور خیریه گرفتند.

پروژه ای که پیش از این در چند نقطه دیگر اجرا شده و البته با شکست‌هایی هم رو به بوده به جهت اهمیت و نیاز کشور، نظر سازمان اوقاف و امور خیریه را برای سرمایه گذاری مالی و قانونی جلب کرد و این سازمان از طریق بخش موقوفات مبین بخش اعظم سرمایه های اولیه کار را تقبل کرد. طی دستورالعمل ۱۸ ماده ای رهبر انقلاب به سازمان اوقاف مبنی بر استفاده از ظرفیت های وقف برای حل چالش های کشور، سازمان به بحث امنیت غذایی و سرمایه گذاری در این حوزه ورود کرد که پروژه پرورش ماهی در قفس از جمله آن است.

کار از سال ۱۴۰۱ با افتتاح فاز اول نخست و پرورش یک نوع ماهی به نام سی‌بس آغاز و در فاز اول هزار تن ماهی تولید شد. با وجودی که هنوز این نوع ماهی جای خود را در بازار پیدا نکرده بود، فاز دوم در سال ۱۴۰۲ با ۲ هزار تن ماهی ادامه پیدا کرد، همچنان بحث فروش محصول از چالش های این شرکت بود که رفته رفته بازار داخلی و خارجی تمایل به خرید نشان داد و ظرفیت تولید تا سال ۱۴۰۳ به سه هزار تن رسید و هم اکنون در سال ۱۴۰۴ این ظرفیت به چهارهزار تن رسیده است. غزنوی از مدیران شرکت می گوید که «ماهی سی‌بس هم ارزش غذایی بالایی دارد و هم از جمله ماهیان با طبع گرم است، هم آنکه طعم غالب ماهی های آزاد کمتر در آن حس می شود.» برای همین سی بس امروزه جدای از اینکه خیلی سریع در بازار داخلی فروش می رود با استقبال زیاد از سوی بازارهای خارجی رو به رو شده.

اشتغال ۵۰۰ نفره از شوتی ها و صیادان تا دکتر متخصص در کارخانه خلیج فارس!

هوای ملایم پیش از ظهر بندر رستمی در چند کیلومتری بوشهر ما را آماده یک بازدید جذاب از خلیج فارس و صنعت نوپای پرورش ماهیان در قفس می کند. جایی که مجموعه ای از اقدامات شامل تولید و نگهداری غذای ماهیان، ساخت و آماده سازی قفس ها، پشتیبانی و تجهیزات و صید و بهره برداری قرار گرفته و علاوه بر توسعه این صنعت باعث اشتغالزایی مستقیم و غیر مستقیم ۵۰۰ نفر از مردم شده است که اغلب آنان از نیروهای بومی منطقه هستند و در میانشان ۱۵ نفر با دکترای تخصصی در رشته های مختلف هم حضور دارند. این یعنی استفاده از تمام ظرفیت های استان به ویژه در بحث نیروی کار جوان و متخصص.

در بین راه و در گفتگو با مدیران شرکت صحبت از وضعیت اشتغال جوانان منطقه حرف ها را سمت شوتی ها و قاچاق کالا کشاند. اتفاقی که در نبود شغل و درآمدزایی جوانان این دیار، آنان را به سوی کاری پر خطر و غیر قانونی سوق داده بی آنکه میل قلبی به آن داشته باشند. نمی شود چرخه جوانان مستعد، بی کاری، ظرفیت ها و پتانسیل های موجود منطقه را دید و دلمان برای اینهمه سرمایه ای که به سمت کار غیر قانونی می رود نسوزد و در مقابلش کار بزرگی که سازمان اوقاف به همت همین مردم در حمایت از یک طرح دانش بنیان ملی انجام داده و باعث اشتغال به کار صدها نفر شده را ندید.

جای خوشحالی دارد که وجود صنایعی از این دست ضمن اشتغالزایی برای مردم منطقه سرمایه های بزرگ و دیده نشده ای را به کار می گیرد، مثل همینکه به گفته «کامبیز دریک‌وند» از مدیران شرکت آبزیستان صنعت، تعدادی از شوتی هایی که در جاده های استان پیش از این مشغول به قاچاق بودند همین حالا در شرکت مشغول به کار هستند.

آبزی‌پروری در خلیج فارس، صنعتی همساز با زیست‌بوم جنوب

تصویر قایق ها و لنج های آبی رنگ ساحل رستمی، قایقرانانی که در هوای بی نظیر اسفندماه منطقه در آرامش وام گرفته از دریا مشغول به فعالیت اند مثل یک داروی آرامبخش عمل می کند. اینجا برخلاف شهرهای بزرگ خبری از دویدن ها و دستپاچگی و هر آنچه بر دغدغه های ذهن و فکر انسان بیافزاید نیست. همه کارهای و فعالیت ها در اوج آرامش انجام می شود هر چند که دل به دریا زدن و امرار معاش از دریا هم کار راحتی نیست. در سال های اخیر افزایش تعداد صیادان و کمی منابع دریا باعث شده که صیادان منطقه با مشکلاتی دست و پنجه نرم کنند. همین موضوع یکی از دلایلی است که اهمیت بحث پرورش آبزیان در دریا را بیشتر می کند. در حالی که شرایط هر روزه برای صید از دریا سخت می شود، صنعت پرورش ماهی می تواند جایگزینی برای صید سنتی باشد و صیادان را مشغول به کار در این حوزه کند.

نباید از این نکته مهم هم چشم پوشید که پرورش آبزیان در میانه خلیج فارس، متناسب با زیست بوم و داشته های منطقه است، از آب دریا که مهمترین نیاز این صنعت است گرفته تا نیروی متخصص و کارگرانی که آشنا به ماهیگیری و دریا هستند. نه مثل صنعتی چون فولاد با نیاز زیاد به آب که در دوره ای ساخت آن در شهرهای کم آب کشور بحران های جدی به وجود آورد. صفر تا صد نیازهای این صنعت نیز در داخل تامین می شود و شرکت بنا را بر استفاده از تولید داخلی گذاشته، اگرچه نمونه مشابه خارجی هم وجود دارد اما به نظر می رسد تولیدات داخلی ضمن کم کردن هزینه ها، سازگاری بیشتری با آب و هوای منطقه دارند و عمر تجهیزات را بیشتر می کنند. البته کار به همین آسانی نیست و در بسیاری از موارد آنچه نیاز شرکت بوده در ارتباط با دیگر شرکت های دانش بنیان بهینه سازی شده، برای مثال در بحث تولید تورهای ماهیگیری در صحبتی که مدیران با یکی از شرکت های ساخت تور داشتند توانستند تور با کیفیت تری تولید کنند که عمر بیشتری در خلیج فارس داشته باشد.

در ابتدای ورودمان به بندر رستمی، ابتدا سری به محل انبار غذای ماهی ها میزنیم. غذای ماهی ها در شرکت های داخلی تامین و در دستگاهی شبیه به دستگاه خمیرگیری نان باهم مخلوط می شوند. بسته های غذایی روی هم در انتظار رفتن به میانه دریا و خوراک شدن ماهی ها هستند که این کار در طول روز توسط کارگرانی که بر روی عرشه شناور مستقر در نزدیکی قفس ها قرار دارند انجام می گیرد.

آماده می شویم تا با قایق های موتوری صیادان و مسئولان سازمان اوقاف بوشهر و تعدادی از مدیران شرکت دل به عمق آب های خلیج فارس بزنیم، جایی که ماهی ها در قفس های پرورشی در انتظار مهمانان تازه وارد خود هستند.

ادامه دارد...