آمار نگران‌کننده خروج شرکت‌های دانش‌بنیان از چرخه نوآوری

به گزارش خبرنگار مهر، بهروز طهماسب کاظمی، معاون هماهنگی و خدمات پژوهشی مرکز پژوهش‌های مجلس در نخستین پیش‌نشست «فروم حکمرانی و قانون‌گذاری» در نمایشگاه اینوتکس ۲۰۲۶ که امروز در ساختمان مرکز نوآوری قوه مقننه برگزار شد، به تبیین ضرورت پیوند میان زیست‌بوم فناوری و فرآیندهای حکمرانی پرداخت.

کاظمی با اشاره به سابقه برگزاری نشست‌های دانشگاهی پیرامون فناوری‌های نوظهور گفت: حدود دو سال پیش در جلسه‌ای با حضور فعالان اکوسیستم نوآوری، تصمیماتی برای جهت‌دهی به این تعاملات گرفته شد که متأسفانه آن مسیر تداوم نیافت. امروز اما بار دیگر گرد هم آمده‌ایم تا با نگاهی عمیق‌تر، تأثیرات متقابل فناوری‌های نوظهور و محیط حکمرانی را ارزیابی کنیم.

وی با تأکید بر نارضایتی عمومی از وضعیت موجود در اکوسیستم فناوری کشور افزود: همه ما - چه آن‌هایی که در شرکت‌های فناور فعال‌اند و چه آنان که در عرصه حکمرانی مشغول به کارند - از خروجی‌ها راضی نیستیم. متأسفانه فضایی از سرزنش متقابل شکل گرفته است؛ از یک سو فعالان بخش خصوصی و کاربران فناوری معتقدند نیازهایشان درک نمی‌شود، و از سوی دیگر، حکمرانان شناخت عمیقی از فناوری‌های توسعه‌یافته ندارند.

معاون مرکز پژوهش‌های مجلس با اشاره به رویکرد تاریخی کشور در قبال فناوری گفت: متأسفانه فرهنگ خرید فناوری‌های آماده از خارج، جایگزین پرورش نوآوری‌های بومی شده است. ما نهال‌های کوچک فناوری را داریم اما برای تبدیل آن‌ها به درختانی تنومند، نیازمند مراقبت مستقیم و حمایت‌های هدفمند هستیم. حمایت‌های دستوری، بدون درک عمیق از زیست‌بوم، نتیجه مطلوب را به همراه نخواهد داشت.

کاظمی با اشاره به ارزیابی‌های صورت‌گرفته از رویدادهای سال‌های اخیر گفت: در گزارش‌های رسمی، معمولاً دستاوردهایی مانند تعداد قراردادها و فروش را برجسته می‌کنیم، اما وقتی کلان‌تری رویداد را بررسی می‌کنیم، می‌بینیم که به هدف اصلی‌مان نرسیده‌ایم. همین نگاه انتقادی باعث شد مجموعه ما به فکر راه‌اندازی «فروم حکمرانی» بیفتد.

وی در پایان با اشاره به ضرورت طراحی مشترک میان دو عرصه فناوری و قانون‌گذاری تصریح کرد: اگر می‌خواهیم تحولی اساسی رخ دهد، باید پیش از برگزاری رویدادها، این دو مجموعه به یکدیگر نزدیک شوند. تجارب جهانی مانند رویکرد ریورس پیچ را امتحان کرده‌ایم، اما بسیاری از این ایده‌ها به دلیل نبود زنجیره کامل اجرایی، به نتیجه نمی‌رسند. امیدواریم فروم حکمرانی بتواند این شکاف را پر کند.

معاون هماهنگی و خدمات پژوهشی مرکز پژوهش‌های مجلس، در ادامه سخنان خود با بیان اینکه در نقطه صفر این تعاملات قرار داریم، توضیح داد: نسلی از مدیران که با ادبیات و ابزارهای فناوری‌های نوظهور آشنا نیستند، همچنان سکان اداره کشور را در دست دارند و این ناآشنایی، شکاف عمیقی میان زیست‌بوم نوآوری و بدنه حکمرانی ایجاد کرده است.

کاظمی با اشاره به برگزاری سلسله پیش‌نشست‌هایی برای پر کردن این شکاف، گفت: قرار ما بر این شد که با برگزاری این جلسات، از دو وجه به موضوعات بنگریم و با مشارکت فعالان اکوسیستم و مرکز نوآوری، به طراحی مدلی برسیم که خروجی‌های ملموس برای حل مسائل کشور به همراه داشته باشد. هدف ما رسیدن به یک بازی برد-برد است که هم نیازهای فناوران را تأمین کند و هم ابزارهای مؤثری در اختیار حکمرانی قرار دهد.

معاون مرکز پژوهش‌های مجلس با اشاره به آمار نگران‌کننده خروج شرکت‌های دانش‌بنیان از چرخه نوآوری، به ویژه در حوزه‌هایی که با نوآوری بخش عمومی مرتبط است، گفت: از بیان رقم دقیق معذور هستم، اما باید گفت این آمار در ایران چند برابر میانگین جهانی است. این ریزش گسترده در قیف نوآوری، به معنای ناامید کردن نسل جوانی است که در این عرصه فعالیت می‌کنند.

وی تأکید کرد: باید به جای نگاه کلی، به صورت عملیاتی‌تر به مختصات شرکت‌های فعال در این حوزه بپردازیم، مأموریت‌ها و نوآوری‌های آن‌ها را بررسی کنیم و از سوی دیگر ببینیم در بدنه حکمرانی چه ظرفیت‌هایی برای همگرایی بیشتر وجود دارد. برنامه‌ای که برای فروم طراحی می‌کنیم، باید آنقدر عملیاتی و نزدیک به محیط واقعی باشد که بر اساس آن بتوانیم به خروجی‌های ملموس دست پیدا کنیم.

کاظمی با اشاره به شعار رئیس‌جمهور مبنی بر میدان دادن به صاحبان ایده برای حل مسائل کشور، گفت: ما در کشوری زندگی می‌کنیم که برخی مسائل ده‌ها سال است بدون تغییر باقی مانده‌اند، زیرا مدل اولیه طراحی اشتباه بوده و همچنان بدون بازنگری تکرار می‌شود. گاهی شرکتی دانش‌بنیان راه‌حل کامل و درستی برای یک مسئله ارائه می‌دهد، اما مدیر مربوطه تمایلی به تغییر پارادایم ندارد و همان رویه اشتباه را ادامه می‌دهد. اینها نکاتی است که باید در این جلسات به گفتگو بگذاریم.