وقتی «حدیث انتظار» ساختارشکنی کرد؛ آغازی برای تحول با یک آلبوم!

خبرگزاری مهر-گروه هنر؛ در هم‌آمیختگی «موسیقی» و «مناجات» مسیری ارزشمند و مشخص در ساحت موسیقی کشورمان است که طی دهه‌های گذشته به واسطه حضور هنرمندان و ذاکران اهل بیت (ع) در قالب‌های مختلفی پیش روی مخاطبان قرار گرفته و توانسته است در گونه‌های تعریف‌شده‌ای جایگاه ویژه‌ای برای خود کسب کند. فرآیندی به شدت قابل اتکا که از دیرباز محل رفت و آمد هنرمندان ارزنده‌ای بوده که هر کدام با توسل به داشته‌های تجربی یا علمی خود از موسیقی، ارادت خود را به پیشگاه حضرت پروردگار اعلام کرده‌اند. عرض ارادتی موسیقایی که طبیعتاً اوج آن را می‌توان در ایام ماه مبارک رمضان دید و شنید که چگونه هنرمندان پیشگام موسیقی ایرانی، توانستند آثاری را خلق کنند که با الهام از نیایش‌ها، ادعیه و حتی آیات قرآن مجید هرکدام تبدیل به آثاری ماندگار در تاریخ موسیقی این سرزمین شدند.

آثاری که اگرچه در چهار پنج سال اخیر از تولید کیفی و کمی آنها کاسته شده اما همچنان در حوزه توجه و عنایت تعدادی از هنرمندان قرار دارد و می‌تواند در روزگار دعواها، تلخی‌ها، ناملایمات و گلایه‌های متعدد انسان امروزی، برای آنهایی که گوشه چشمی به موسیقی جدی و موسیقی ایرانی دارند، پناهگاهی مستحکم در دریافت آرامش و پرواز به سوی معبود باشند؛ آثاری که شنیدن آنها به ویژه در ایام ماه مبارک رمضان طعم شیرین‌تر و جذاب‌تری دارد که ای کاش برای همه ما فرصتی پدید آید تا بتوانیم در چند دقیقه کوتاه، یک تجربه موسیقایی ناب را در ضیافت «مناجات» و الحان موسیقی از سر بگذرانیم.

طی سال‌های اخیر هم برخی از هنرمندان، مجموعه‌ها و مراکزی که در حوزه موسیقی آئینی فعالیت‌های مستمری دارند، تلاش خود را انجام داده‌اند تا به واسطه بهره مندی از ویژگی‌ها و گنجینه‌های نهفته در موسیقی ردیف دستگاهی و موسیقی نواحی ایران دست به تولید و یا بازسازی آثاری بزنند که طی سال‌های اخیر و حتی دهه‌های گذشته با حضور هنرمندان صاحب نام این عرصه به ویژه آواز پیش روی مخاطبان قرار گرفته‌اند. آثاری که با اتکا به گونه‌های آئینی چون «مناجات خوانی» که از گذشته‌های دور رسمی ارزشمند در ماه مبارک رمضان تلقی می شده و در جغرافیای ایران عزیز از تنوع زیادی هم برخوردار است، توانسته‌اند لحظات نابی را برای روزه داران فراهم کنند.

جمع آوری و تدوین چنین مجموعه‌هایی که دربرگیرنده ابعاد بسیار گوناگونی در حوزه‌های مختلف موسیقی بوده، امری دشوار و البته اجتناب ناپذیر است که باید برای حفظ و نگهبانی این میراث گرانبها تلاش‌های مضاعفی به خرج داد، شرایطی که اگرچه طی سال‌های اخیر به واسطه حضور مجموعه‌هایی چون مرکز موسیقی حوزه هنری، دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مرکز موسیقی انقلاب اسلامی (مأوا)، دفتر موسیقی و سرود سازمان صداوسیما، مرکز هنری رسانه‌ای نهضت و برخی دیگر از نهادها سعی در احیای موسیقی آئینی و مذهبی ما داشته، اما به لحظ فنی قطعاً دربرگیرنده مؤلفه‌های گوناگونی است که از درون آنها می‌توان پی به ارزش‌های والاتر و ارجمندتر موسیقی ردیف دستگاهی ایران برد. حتی اگر بدانیم چنین آثاری شاید مشتمل بر تعداد کمتری از مخاطبانی باشند که در این سال‌ها به شدت ذائقه خود را خواسته یا ناخواسته در حال تغییر می‌بینند.

باید پذیرفت که تولید، بازسازی و تدوین آثار موسیقایی که ریشه در باورها، آئین‌ها و اعتقاد الهی ما ایرانیان دارد امری لازم و جدی به ویژه در روزگار پربحران فرآیند تولید و عرضه موسیقایی است که می‌بایست با اتکا و دانش هنرمندان پیشگام این عرصه هم در قالب به روز و هم قالب تاریخی‌اش در دسترس مخاطبان و پژوهشگران قرار گیرد. شرایطی که بی تردید لازمه شناخت هویت فرهنگی هر یک ما از ایرانی‌هایی است که بدجور خودمان را به شرایط فعلی روزگار بدون توجه به آنچه میراث‌دار آن هستیم، سپردیم و لازم است با شنیدن آثاری که می‌توانند به سهم خود بخشی از شناسه هویتی و اعتقادی ما ایرانیان باشد، رجعتی موسیقایی به این میراث داشته باشیم؛ رجعتی که می‌تواند دربرگیرنده انتقال آرامشی باشد که انسان امروزی از پس اتفاقات، مشکلات و بحران‌های ریز و درشت روزگار خود می تواتند از آن به عنوان پناهگاهی ملهم از آموزه‌های اعتقادی و الهی بهره گیرد.

آنچه در سلسه گزارش‌های «مناجات‌هایی که با موسیقی شنیدنی شدند» گروه هنر خبرگزاری مهر پیش روی مخاطبان قرار می‌گیرد، تلاش برای رجعت دوباره به بخشی از آثار مهم موسیقایی در حوزه مناجات خوانی و موارد مشابهی است که در ایام ماه مبارک رمضان به واسطه آثاری در قالب آلبوم، تک آهنگ و یا یک اثر موسیقایی- مذهبی پیش روی مخاطبان قرار گرفته‌اند.

در سیزدهمین شماره از این گزارش به سراغ پروژه موسیقایی «حدیث انتظار» رفتیم که سال ۱۳۸۱ با هنرمندانی گروه هم سرایی «لیله القدر» آن دوران متشکل از صالح دریایی‌فرد (سرپرست گروه)، سعید باقری، صادق دریایی‌فرد، سعید طلایی و صابر دریایی‌فرد توسط مرکز موسیقی حوزه هنری انقلاب اسلامی با موسیقی و تنظیم امید فتح الهی منتشر و در همان سال ها به دلیل حال و هوای متفاوتی که داشت تبدیل به یکی از آثار متفاوت آن روزگار شد.

«دعا»، «علی امامی»، «صاحب الزمان (عج)»، «آخرین حجت خدا»، «بیابان طلب»، «طلب»، «طلب مغرفت»، «رمضان»، «شهید»، «مقصود هستی»، «سبحان الله» با اشعاری از آیت الله شیخ محمد حسین اصفهانی، نزار محمد علوی، شیخ احمد عباسی الازهری، ادیب سلام الدین، حبیب چایچیان، عباس ترجمان، صالح دریایی‌فرد، سعید باقری، مهدی فلاح از جمله قطعاتی بودند که در این آلبوم گنجانده شده بود.

در توضیح این پروژه موسیقایی آمده است:

«هم خوانی در آوازهای مذهبی، سنتی فرهنگی و آئینی است، که ریشه و سابقه ای کهن دارد. این آئین، در قالب اجرای اشعار مذهبی، در مدح و منقبت خاندان عصمت و طهارت (ع)، همراه با نغمه های گوش نواز به صورت فردی و جمعی انجام می گیرد. این نغمه ها ساختی ساده دارند و براساس تکرار و قرینه سازی های گاه به گاه شکل می گیرند که دو صفت بارز در نغمه خوانی این نوع آئین های موسیقایی است.

در این اثر برای اولین بار، از تلفیق سازهای الکترونیک و سازهای آکوستیک، تلفیق کلام فارسی با کلام عربی و از ملودی های معروف کشورهای جهان اسلام استفاده شده تا برداشت های نوین و روزآمدی از این سنت قدیمی را به پیشگاه دوستداران اهل بیت (ع) تقدیم کند مسیری که مرکز موسیقی حوزه هنری آماده پذیرش این نوع آثار است.

گروه تواشیح لیله القدر با سرپرستی امید فتح اللهی و سرپرست همسرایان صالح دریایی‌فرد یکی از اولین گروه های مبدع «تواشیح (همسرایی)» همراه با موسیقی در ایران است که فرصت انتشار اولین کارشان در مرکز موسیقی حوزه هنری فراهم می شود. این مرکز در کنار دیگر فعالیت های خود آغاز کننده حرکت تحول موسیقی مذهبی در ایران است.»

گروه هم خوانی «لیله القدر» از جمله گروه های فعال موسیقی مذهبی است که از دو دهه پیش فعالیت خود را در حوزه اجرای آثار موسیقایی مرتبط با قرآن و اهل بیت آغاز کرده است. این گروه که در ابتدا به عنوان یک مجموعه فعال در حوزه تواشیح مورد توجه مخاطبان قرار گرفت علاوه بر اجرای چند زبانه آثارشان سبک جدیدی از هم خوانی آثار مذهبی را شکل داده و با به کار گرفتن موسیقی تلاش کردند فضای متفاوتی از اجراهای این چنینی را ارایه دهند.

شیوه ای که گروه هم خوانی «لیله القدر» طی سال های اخیر پیش گرفته، شیوه ای رایج در کشورهایی چون لبنان، سوریه، ترکیه و برخی دیگر از کشورهای اسلامی است. ضمن اینکه در سال های اخیر و پس از فعالیت مجموعه هایی چون «لیله القدر» گروه های نوظهور دیگری نیز در ایران مشغول به فعالیت شده اند.

صالح دریایی‌فرد مدیرعامل موسسه «لیله القدر» و سرپرست این مجموعه خرداد ماه سال ۱۳۹۷ بود که در نشست خبری اعضای این گروه که در خبرگزاری مهر برگزار شده بود، درباره فعالیت های این گروه توضیح داد: گروه هم خوانی «لیله القدر» بیش از ربع قرن است که فعالیت خود را در حوزه موسیقی مذهبی آغاز کرده و تلاش دارد در تبلیغ دین اسلام و مذهب شیعه آثاری را تولید کند. ما در این مدت ضمن توجه به چنین مضامینی همواره به این موضوع نیز توجه داشتیم که کارهای تولید شده حتما متناسب با سلیقه مخاطبان باشد و در این راه ضمن تولید کارهایی با موضوعات قرآن کریم و اهل بیت (ع) آثاری با موضوعات اجتماعی هم تولید کردیم.

وی ادامه داد: آنچه گروه هم خوانی «لیله القدر» در این سال ها به آن توجه داشته، جذب جوانان بوده و در این راه نوآوری یکی از مهم ترین اولویت های ما است و تلاش داریم مانند کشورهایی چون لبنان و سوریه به فضای جدیدی دست پیدا کنیم.

این فعال هنرهای مذهبی عنوان کرد: بعد از انتشار آلبوم های «حدیث انتظار» و «آرام دلها» با حمایت سازمان تبلیغات اسلامی مخاطبان از آثار ما استقبال و ما را ترغیب کردند که گام های بلندی برای حضور بین المللی نیز برداریم. در این راه سفرهای متعددی را برای اجرای چند برنامه به کشورهای مختلف داشتیم که به تبع آن آثاری هم با زبان های مختلف به مخاطبان ارایه شد.

دریایی‌فرد افزود: گروه هم‌خوانی «لیله القدر» برای حضور بین المللی کارهای مطالعاتی بسیار قوی را انجام داده که در راستای این فعالیت اثر مکتوبی را با موضوع موسیقی آسمانی کشورهای اسلامی منتشر کردیم. در ضمیمه این اثر نیز استفتائات مقام معظم رهبری و هفت تن از علمای ارجمند دیگر پیرامون این موضوع به مخاطبان ارایه شده و تصور می کنم اقدام موثری برای آشنایی هرچه بیشتر مخاطبان کشورهای دیگر از فعالیت های ماست. ما بسیار مفتخریم از اینکه وقتی در یکی از اکسپوهای کشور چین برای اجرای برنامه رفتیم توانستیم اثری را به زبان چینی اجرا کنیم.

این مدرس دانشگاه در بخش دیگری از صحبت های خود در پاسخ به پرسشی مبنی بر تاکید گروه بر عنوان «موسیقی الهی» توضیح داد: پس از اینکه مقام معظم رهبری در فرمایشات خود تاکید داشتند که به جای استفاده از کلمه «تواشیح» از کلیدواژه هایی چون «توحیدیات»، «هم سرایی» یا «هم خوانی» استفاده شود ما هم فعالیت های گروه را در قالب گروه هم خوانی «لیله القدر» ادامه دادیم ضمن اینکه در این مدت تلاش کردیم به عنوان «موسیقی الهی» نیز توجه کنیم زیرا دوست داریم آثارمان مخاطب را به یاد خداوند، ائمه اطهار و پیام های اخلاقی سوق دهد.

صابر دریایی‌فرد یکی از اعضای گروه «لیله القدر» نیز در این نشست بود که درباره این پروژه موسیقایی بیان کرد: اولین آلبوم گروه سال ۷۸ با حمایت حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی با عنوان «حدیث انتظار» در قالب نوار کاست منتشر شد و خوشبختانه استقبال مخاطبان به حدی بود که حوزه هنری برای سومین بار آن را به صورت سی دی توزیع کرد و این نشان دهنده تلاش گروه برای جلب مخاطب در راستای تولید آثاری با مضامین مذهبی بوده است. ما بسیار خوشحالیم که از همان دوران آلبوم های گروه اعم از «نگین آفرینش» و «بوی گل یاس» تبدیل به آثار پرفروشی شدند.

به هر ترتیب آنچه از این پروژه موسیقایی پیش روی مخاطبان قرار گرفت، تلاش برای ارائه اثری متفاوت و کمتر تجربه در آن دوران بود که توانست به عنوان یکی از گروه های پیشگام عرصه موسیقی آئینی و مذهبی کارهای جدیدی را برای شنوندگان این نوع ملودی ها ارائه دهد.

برای شنیدن تک آهنگ «رمضان» اینجا و برای شنیدن تک آهنگ «سبحان الله» از آلبوم «حدیث انتظار» اینجا را کلیک کنید.