چرا زن مسلمان به الگوی سوم نیاز دارد؟ بررسی تعارض الگوهای سنتی و مدرن

به گزارش خبرگزاری مهر، نشست سوم بررسی «الگوی سوم زن» از سلسله نشست‌های هفته زن مجاهد مسلمان امروز با ارائه حجت‌الاسلام مهدی سنجرانی برگزار شد. رضیه کشتکاران، مسئول واحد خواهران حسینیه اندیشه قم و مدیرمسئول مؤسسه فرهنگی کریمه ولایت (س)، در این نشست به ارائه نکات خود در حوزه الگوی سوم زن پرداخت. این نشست با نقد دکتر علیرضا ملااحمدی، دانش‌آموخته دکترای فلسفه تطبیقی، و دکتر عاطفه خادمی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگی اجتماعی، با هدف ایجاد انسجام علمی، و مقایسه دقیق‌تر و شکل‌گیری گفت‌وگویی منسجم برگزار شد.

کشتکاران در این رویداد با اشاره به ساختار علمی این نشست افزود: به منظور افزایش دقت مباحث و بهره‌مندی بهتر مخاطبان و ناقدان، ارائه استادان در قالب سه محور مشخص و هر محور در بازه زمانی ۱۵ دقیقه طراحی شد. این سه محور شامل «ماهیت و کارکرد الگوی سوم»، «منابع و روش فهم الگوی سوم» و «شاخصه‌ها و ممیزی الگوی سوم نسبت به الگوهای رقیب» بود.

کشتکاران در تشریح محور نخست اظهار داشت: در محور اول، پیش از ورود به جزئیات، به این پرسش بنیادین پرداخته شد که اساساً چرا الگوی سوم زن مطرح شده و این مفهوم به چه پیشینه‌ای بازمی‌گردد. به باور ارائه‌دهندگان، الگوی سوم پاسخی به چالش تاریخی میان دو نگاه سنتی و مدرن به زن است؛ چالشی که پس از انقلاب اسلامی، به‌ویژه در مسئله کنشگری اجتماعی زنان مسلمان، به‌طور جدی خود را نشان داده است.

وی ادامه داد: در نگاه سنتی، زن عمدتاً به فضای خانه محدود می‌شود و در الگوی مدرن غربی نیز زن در چارچوب نظام سرمایه‌داری و تولید ثروت تعریف می‌شود. این دو نگاه، هر یک به‌تنهایی نتوانسته‌اند پاسخگوی نیازهای هویتی، فطری و اجتماعی زن مسلمان باشند و همین مسئله، ضرورت ارائه الگویی جدید و بومی را آشکار می‌سازد.

مدیرمسئول مؤسسه فرهنگی کریمه ولایت (س) با اشاره به محور دوم نشست گفت: در این بخش، منابع و روش فهم الگوی سوم مورد بررسی قرار گرفت. اینکه این الگو از چه منابع معرفتی استخراج شده، داده‌ها با چه منطقی صورت‌بندی می‌شوند و چگونه می‌توان آن‌ها را به یک الگوی عملی و قابل اجرا تبدیل کرد، از جمله مباحث اصلی این محور بود.

وی با تأکید بر نقش فرهنگ در شکل‌گیری هویت زن و خانواده افزود: یکی از نقاط مغفول در بسیاری از پژوهش‌ها، تأثیر فضای فرهنگی و ساختارهای حاکم بر جامعه در تربیت زن و مرد و انعکاس آن در خانواده است. الگوهای حکمرانی، چه در قالب سلطنت‌های پیش از رنسانس و چه در ساختارهای مدرن پس از آن، به‌طور مستقیم در نوع تربیت مردان و به تبع آن، در روابط خانوادگی اثرگذار بوده‌اند.

کشتکاران تصریح کرد: در ادامه نشست، به تحولات پس از رنسانس و شکل‌گیری الگوی مدرن غربی پرداخته شد؛ الگویی که مشارکت زن و مرد را عمدتاً در چارچوب تولید ثروت و اقتصادمحوری تعریف می‌کند و از همین‌جا، مفاهیمی چون رقابت، بهره‌وری و حتی تشدید تعارضات جنسیتی پدید می‌آید. این نگاه، پس از انقلاب اسلامی نیز به‌صورت ناخواسته وارد سبک زندگی زن مسلمان ایرانی شده و در کنار نگاه سنتی، نوعی دوگانگی و تعارض هویتی ایجاد کرده است.

وی افزود: زن مسلمان امروز در نظام جمهوری اسلامی، از یک‌سو می‌خواهد ارزش‌های دینی، نقش مادری و هویت خانوادگی خود را حفظ کند و از سوی دیگر، به‌دنبال کنشگری اجتماعی مؤثر است؛ کنشگری‌ای که نباید مبتنی بر الگوی غربی و صرفاً در خدمت تولید ثروت باشد. این تعارض، دقیقاً نقطه‌ای است که الگوی سوم برای پاسخ به آن شکل گرفته است.

مسئول واحد خواهران حسینیه اندیشه قم با اشاره به محور سوم نشست گفت: در این بخش، شاخصه‌های الگوی سوم و تمایز آن با الگوهای رقیب تبیین شد. الگوی سوم بر اساس ویژگی‌های طبیعی و فطری زن، به‌ویژه نقش مادری، طراحی می‌شود و تلاش دارد کنشگری اجتماعی زن را در امتداد هویت زنانه و دینی او تعریف کند؛ نه در تقابل با آن.

وی خاطرنشان کرد: در این نگاه، تفاوت‌های تکوینی زن و مرد به‌عنوان یک مزیت و نه یک تبعیض مورد توجه قرار می‌گیرد. عاطفه به‌عنوان وصف محوری زن و اقتدار به‌عنوان وصف محوری مرد تعریف می‌شود و ترکیب متعادل این دو، می‌تواند به تکامل خانواده، جامعه و تاریخ منجر شود. این تفاوت‌ها به‌صورت ضرایب متفاوت اما مکمل تبیین شد تا نشان دهد هر دو جنس، واجد هر دو ویژگی هستند، اما با اولویت‌ها و نقش‌های متفاوت.

کشتکاران در پایان تأکید کرد: اگر این مبانی تکوینی، تاریخی و اجتماعی به‌درستی تبیین نشوند، هرگونه تلاش برای عینی‌سازی الگوی سوم، ناخواسته به بازتولید الگوهای مردمحور منجر خواهد شد. الگوی سوم زمانی می‌تواند موفق باشد که هم هویت مادری زن را به رسمیت بشناسد و هم برای آن، نقش و کارکرد اجتماعی عینی، اثرگذار و متناسب با اقامه دین تعریف کند.

الگوی سوم زن؛ از هویت مادری تا کنشگری اجتماعی

رضیه کشتکاران، مسئول واحد خواهران حسینیه اندیشه و مدیرمسئول مؤسسه فرهنگی کریمه ولایت(س)، درباره جایگاه و نقش زن مسلمان گفت: خلقت بر اساس اختیار است و این اختیار شامل دو بعد هوا و تقوا می‌شود. تقابل میان واقع و ایمان در طول تاریخ همواره ملموس بوده و محور سرپرستی عاطفه، نقش زنان را در درگیری با نظام‌های کفر و نفاق و رشد نظام ایمانی مشخص می‌کند.

وی با اشاره به زنان نمونه تاریخ، افزود: عطوفت و سرپرستی تاریخی زن در الگوهایی چون حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها، حضرت آسیه و حضرت مریم، برای همه زنان الهام‌بخش است. این زنان در برابر طاغوت‌ها و نفاق، نقش کنشگری اجتماعی داشته‌اند و این مدل، الگویی برای زن مسلمان امروز است.

کشتکاران درباره گستره مشارکت زن در جامعه توضیح داد: امتداد مدیریت عاطفه در خانواده، اجتماع و تمدن‌سازی نباید قطع شود. زنان باید در سطوح مختلف تصمیم‌گیری، تصمیم‌سازی و اجرا نقش داشته باشند، البته با رعایت ویژگی فطری خود یعنی عاطفه، تا اثرگذاری اجتماعی متناسب با فطرتشان شکل بگیرد.

وی تأکید کرد: برای تحقق این نقش، سازمان‌های خاص زنانه ضروری است. این سازمان‌ها با جداسازی مناسب، فرصت تصمیم‌گیری و مسئولیت‌پذیری اجتماعی را برای زن فراهم می‌کنند و رشد روحی، ذهنی و عملی او را ممکن می‌سازند.

کشتکاران افزود:هویت اجتماعی زن باید از هویت مادری فراتر رود. زن مربی است؛ از دامن او مردان به معراج می‌روند و وظیفه تربیت، مقدمه مشارکت اجتماعی و حفظ ارزش‌های دینی است.

وی درباره ضرورت تعریف جایگاه زن در شرایط امروز گفت: اگر جایگاه اثباتی برای مادری، همسری و حجاب زن تعریف نشود، نقش او به انزوا کشیده می‌شود، زیرا در شرایط فعلی، اعتبار زن غالباً با تحصیل و اشتغال مادی سنجیده می‌شود.

کشتکاران در ادامه تأکید کرد: زن باید حافظ ارزش‌های درونی جامعه باشد، همان‌طور که مردان حافظ مرزهای بیرونی هستند. کنشگری اجتماعی زن، چه در خانواده و چه در عرصه اجتماع، نقش مؤثری در حمایت از انقلاب و مقابله با ظلم و طاغوت‌های امروز دارد.

او در پایان گفت: زن مسلمان امروز باید با فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی متناسب با ارزش‌های دینی، استمرار حرکت مثبت اجتماعی خود را در دفاع از انقلاب و مقابله با دشمنان خارجی و داخلی به دست آورد.