از کوره‌های داغ تا بازارهای جهانی؛ چگونه ورامین به قطب آبگینه تبدیل شد

خبرگزاری مهر؛ گروه استانها: در حاشیه جنوب‌شرق استان تهران، جایی میان کارگاه‌های کوچک و کوره‌های همیشه روشن، هنری نفس می‌کشد که قدمتش به هزاران سال پیش بازمی‌گردد.

ورامین امروز نه‌تنها به‌عنوان یکی از مراکز مهم صنایع‌دستی کشور شناخته می‌شود، بلکه به گفته فعالان این حوزه، به یکی از قطب‌های صادرات شیشه و آبگینه در منطقه نیز تبدیل شده است.

طبق آمارهای محلی، بیش از شش هزار هنرمند شیشه‌گر در این شهرستان فعالیت می‌کنند؛ هنرمندانی که ترکیبی از مهارت‌های سنتی و دانش روز را به کار گرفته‌اند تا محصولاتی تولید کنند که هم در بازار داخلی مشتری دارد و هم در ویترین فروشگاه‌های خارجی دیده می‌شود.

در یکی از کارگاه‌های قدیمی شهر، صدای دمیدن هوا در لوله‌های فلزی و برخورد ابزار با شیشه داغ، فضای خاصی ایجاد کرده است.

استادکاری که بیش از دو دهه در این حرفه فعالیت دارد، به خبرنگار مهر می‌گوید: از سال ۱۳۸۱ وارد این کار شدم. از کارگری شروع کردم و امروز استادکار شده‌ام. سختی دارد، اما چون کار هنری است، لذت هم دارد؛ انگار شیشه با دست آدم انس می‌گیرد.

به گفته او، بسیاری از فعالان این حوزه از کودکی در این فضا رشد کرده‌اند و اصطلاحاً «خاک این کار را خورده‌اند». همین انتقال تجربه نسل‌به‌نسل باعث شده تکنیک‌های سنتی همچنان حفظ شود، در حالی که طراحی‌ها و روش‌های تولید با نیاز بازارهای جدید هماهنگ شده است.

هنر آبگینه ورامین شامل طیف گسترده‌ای از محصولات است؛ از ظروف تزئینی و کاربردی گرفته تا آثار هنری دست‌ساز که هرکدام مراحل تولیدی دقیق و زمان‌بری دارند. تولیدکنندگان می‌گویند کیفیت شفافیت شیشه و ظرافت فرم‌ها، مهم‌ترین عامل جذب مشتریان خارجی است.

تولید انبوه در دل کارگاه‌های سنتی

برخلاف تصور عمومی، بسیاری از کارگاه‌های شیشه‌گری ورامین توان تولید نیمه‌صنعتی دارند. برخی تولیدکنندگان اعلام می‌کنند روزانه تا هشت هزار قطعه محصول در مجموعه‌های مختلف این شهرستان ساخته می‌شود؛ رقمی که در بازه زمانی کوتاه می‌تواند به بارگیری یک کانتینر صادراتی منجر شود.

یکی از فعالان این صنعت در گفتگو با خبرنگار مهر توضیح می‌دهد: اگر تولید پیوسته باشد، هر ۱۰ روز تقریباً یک کانتینر آماده می‌شود. البته همه محصولات صادر نمی‌شود و بخشی در بازار داخلی توزیع می‌شود.

مدیر میراث فرهنگی و گردشگری ورامین در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: تنها در سال گذشته حدود ۴۲۲ کانتینر محصولات شیشه و آبگینه، توسط ۱۶ کارگاه دارای مجوز، به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم به بازارهای خارجی راه یافته است.

محمدرضا تاجیک گفت: این رقم نشان‌دهنده ظرفیت بالای این صنعت در ارزآوری است.

بازارهای صادراتی؛ از خلیج فارس تا آسیای میانه

وی گفت: محصولات شیشه‌ای ورامین اکنون مسیر خود را به کشورهای مختلف باز کرده‌اند و تولیدکنندگان از ارسال کالا به بازارهایی مانند دبی، ارمنستان، قرقیزستان و عراق خبر می‌دهن و در این بازارها نیز استقبال خوبی از محصولات دست‌ساز ایرانی شده است.

مدیر میراث فرهنگی و گردشگری ورامین گفت: صادرات اغلب به‌صورت کانتینری انجام می‌شود و بسته به شرایط بازار، تعداد محموله‌ها در طول سال تغییر می‌کند. برخی کارگاه‌ها سالانه بین ۳۵ تا ۴۰ کانتینر صادرات مستقیم دارند، در حالی که بخش قابل‌توجهی از محصولات نیز از طریق واسطه‌ها یا شرکت‌های بازرگانی به خارج از کشور ارسال می‌شود.

کارشناسان معتقدند مزیت اصلی آبگینه ورامین، ترکیب قیمت رقابتی با کیفیت هنری است؛ موضوعی که باعث شده محصولات دست‌ساز در برابر تولیدات کارخانه‌ای کشورهای دیگر همچنان جایگاه خود را حفظ کنند.

برای ورامین، صنعت شیشه‌گری تنها یک فعالیت اقتصادی نیست؛ بلکه بخشی از هویت اجتماعی شهر محسوب می‌شود. بسیاری از خانواده‌ها به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم از این صنعت ارتزاق می‌کنند؛ از تولیدکنندگان و طراحان گرفته تا فروشندگان، حمل‌ونقل و حتی فعالان حوزه گردشگری.

فعالان صنایع‌دستی می‌گویند توسعه این صنعت می‌تواند نقش مهمی در جلوگیری از مهاجرت نیروی کار و ایجاد اشتغال پایدار داشته باشد. به‌ویژه در شرایطی که صنایع سنتی در بسیاری از مناطق کشور رو به افول رفته‌اند، تجربه ورامین نمونه‌ای از احیای موفق یک هنر بومی تلقی می‌شود.

چالش بزرگ؛ بسته‌بندی و هزینه‌های جانبی

با وجود رشد صادرات، تولیدکنندگان از مشکلات جدی نیز سخن می‌گویند. مهم‌ترین چالش، بسته‌بندی محصولات شیشه‌ای است؛ بخشی که نقش حیاتی در صادرات دارد.

یکی از تولیدکنندگان در این خصوص به خبرنگار مهر می‌گوید: محصول شیشه‌ای بسیار حساس است و نیاز به جعبه و کارتن استاندارد دارد. اما بازار کاغذ و مقوا دائماً در نوسان است و همین موضوع هزینه‌ها را بالا می‌برد.

به گفته فعالان این حوزه، نبود زیرساخت‌های تخصصی بسته‌بندی باعث افزایش ضایعات و کاهش حاشیه سود می‌شود. برخی معتقدند اگر حمایت‌های هدفمند در این بخش صورت گیرد، صادرات می‌تواند چند برابر شود.

چشم‌انداز آینده؛ پایانه صادراتی ۷۰ هکتاری

در همین راستا، فرماندار ورامین در گفتگو با خبرنگار مهر از برنامه‌ای برای احداث پایانه صادراتی محصولات شیشه و آبگینه خبر داد و افزود: این پروژه‌ قرار است در زمینی به وسعت ۷۰ هکتار اجرا شود.

حسین عباسی گفت: هدف از ایجاد این پایانه، تجمیع خدماتی مانند بسته‌بندی استاندارد، انبارداری، لجستیک و امور گمرکی در یک مجموعه واحد عنوان شده است؛ اقدامی که می‌تواند هزینه‌های صادرات را کاهش داده و رقابت‌پذیری تولیدکنندگان را افزایش دهد.

کارشناسان اقتصادی معتقدند اگر این طرح به‌طور کامل اجرا شود، ورامین می‌تواند به مرکز اصلی تجارت آبگینه در منطقه تبدیل شود و سهم بیشتری از بازار جهانی صنایع‌دستی را به دست آورد.

آینده‌ای میان سنت و فناوری

امروز کوره‌های شیشه‌گری ورامین همچنان روشن‌اند؛ کوره‌هایی که روایتگر پیوند گذشته و آینده‌اند. هنرمندانی که روزگاری تنها برای بازارهای محلی تولید می‌کردند، حالا محصولاتشان را در ویترین شهرهای دور می‌بینند.

داستان آبگینه ورامین، روایت شهری است که با تکیه بر میراث فرهنگی خود، مسیر توسعه اقتصادی را جست‌وجو کرده است؛ مسیری که اگر با حمایت زیرساختی و برنامه‌ریزی دقیق همراه شود، می‌تواند این هنر چهار هزار ساله را به یکی از برندهای جهانی صنایع‌دستی ایران تبدیل کند.