چاه‌های بی‌شمار و سیلاب‌های ویرانگر؛ زنگ خطر منابع آبی لرستان

باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - سیل‌های ویرانگر سال‌های اخیر، به‌ویژه در فروردین ۱۳۹۸، نشان داد که این پدیده طبیعی در صورت نبود برنامه‌ریزی و مدیریت اصولی، می‌تواند به بحرانی انسانی، اقتصادی و زیست‌محیطی تبدیل شود. از این‌رو، مهار و مدیریت سیل در لرستان نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ جان مردم، زیرساخت‌ها و آینده توسعه استان است. 

لرستان سرچشمه و گذرگاه رودخانه‌های مهمی، چون کشکان، سزار، سیمره و دز است. این رودخانه‌ها در کنار نعمت تأمین آب، در زمان بارندگی‌های شدید به عامل تهدید تبدیل می‌شوند. شیب تند اراضی، فرسایش خاک، تخریب پوشش گیاهی و تجاوز به حریم رودخانه‌ها، شدت و سرعت سیلاب را افزایش داده و خسارات آن را چند برابر می‌کند. 

۳ همت برای مهار سیل؛ آیا لرستان از بحران عبور می‌کند؟ 

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان لرستان با اشاره به چالش‌های مهم حوزه منابع طبیعی و آبخیزداری در استان گفت: رودخانه «خرم‌رود» خرم‌آباد طی سال‌های گذشته یکی از کانون‌های اصلی بروز مشکلات و خسارات ناشی از طغیان بوده است، اما خوشبختانه با اجرای طرح‌های اصولی آبخیزداری در مناطق شمالی و شرقی شهر خرم‌آباد، میزان طغیان این رودخانه به حداقل ممکن کاهش یافته است. 

نجفی با بیان اینکه اقدامات آبخیزداری نقش مؤثری در کنترل روان‌آب‌ها و کاهش خسارات سیلابی داشته است، افزود: این طرح‌ها علاوه بر کنترل سیلاب، در حوزه تولید علوفه، کاهش فرسایش خاک و تقویت سفره‌های آب زیرزمینی نیز اثرگذار هستند، با این حال وضعیت بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی همچنان نگران‌کننده است. 

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان در بخش دیگری از سخنان خود از انعقاد تفاهم‌نامه‌ای به ارزش سه همت با بسیج سازندگی استان خبر داد و گفت: این تفاهم‌نامه با هدف اجرای پروژه‌های آبخیزداری، کنترل سیلاب، حفظ خاک و تقویت پوشش گیاهی منعقد شده و می‌تواند نقش مهمی در کاهش مخاطرات طبیعی و توسعه پایدار استان ایفا کند. 

۱.۱ میلیون چاه مجاز؛ زنگ خطر جدی برای آب‌های زیرزمینی استان 

وی ادامه داد: در حال حاضر حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار حلقه چاه دارای پروانه در سطح استان وجود دارد که این موضوع زنگ خطری جدی برای منابع آب زیرزمینی محسوب می‌شود و نیازمند مدیریت و نظارت دقیق‌تری است. 

نجفی همچنین بر مشارکت مردم در حفاظت از منابع طبیعی تأکید کرد و اظهار داشت: از هم‌استانی‌های عزیز درخواست می‌کنیم در صورت مشاهده هرگونه تخریب منابع طبیعی، قطع غیرمجاز درختان و یا قاچاق چوب، مراتب را از طریق تماس با شماره ۱۵۰۴ به یگان حفاظت منابع طبیعی اطلاع دهند. در این زمینه، برخورد با متخلفان و قاچاقچیان چوب به‌صورت جدی و قضایی در دستور کار قرار دارد. 

وی در پایان با اشاره به نقاط بحرانی سیل در استان تصریح کرد: شهر‌های خرم‌آباد و پلدختر به‌عنوان دو کانون مهم سیل‌خیز لرستان شناخته می‌شوند و احداث بند‌های خاکی و سازه‌های آبخیزداری در بالادست این مناطق امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر است که باید با جدیت دنبال شود. 

خسارات گسترده سیل؛ زنگ خطری جدی 

سیل در لرستان بار‌ها منجر به تخریب منازل مسکونی، اراضی کشاورزی، راه‌ها، پل‌ها و تأسیسات زیربنایی شده است. علاوه بر خسارات مالی، آسیب‌های اجتماعی و روانی ناشی از آوارگی، از دست رفتن معیشت روستاییان و مهاجرت اجباری، آثار بلندمدتی بر پیکره جامعه برجای می‌گذارد. این خسارات نشان می‌دهد که هزینه پیشگیری و مهار سیل، به‌مراتب کمتر از هزینه جبران پیامد‌های آن است. 

اگرچه سیل پدیده‌ای طبیعی است، اما عملکرد نادرست انسان در سال‌های اخیر آن را به بحرانی بزرگ‌تر تبدیل کرده است. تخریب جنگل‌ها و مراتع زاگرس، ساخت‌وساز‌های غیرمجاز در بستر و حریم رودخانه‌ها، عدم لایروبی رود‌ها و ضعف در مدیریت منابع آب، همگی از عواملی هستند که شدت سیلاب‌ها را افزایش داده‌اند؛ بنابراین مهار سیل تنها به اقدامات سازه‌ای محدود نمی‌شود و نیازمند اصلاح رفتار‌های انسانی و مدیریتی است. 

کنترل سیلاب‌ها نه‌تنها از خسارت جلوگیری می‌کند، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز توسعه پایدار در لرستان باشد. مدیریت صحیح آب‌های سطحی، امکان استفاده از آنها در کشاورزی، صنعت و تغذیه سفره‌های زیرزمینی را فراهم می‌کند. همچنین کاهش ریسک سیل، امنیت سرمایه‌گذاری و رونق اقتصادی استان را افزایش می‌دهد. 

سیل در لرستان واقعیتی غیرقابل انکار است، اما تبدیل آن به فاجعه، نتیجه غفلت و نبود برنامه‌ریزی است. مهار سیل نیازمند عزم جدی مدیران، مشارکت مردم، سرمایه‌گذاری پایدار و نگاه علمی به مدیریت منابع طبیعی است. آینده لرستان در گرو آن است که به‌جای مقابله پس از بحران، به پیشگیری و مدیریت هوشمندانه این پدیده طبیعی روی آوریم؛ رویکردی که هم جان مردم را حفظ می‌کند و هم مسیر توسعه استان را هموار می‌سازد.