اروپا بدون آمریکا؛ کابوس امنیتی یا تولد یک قدرت مستقل؟

باشگاه خبرنگاران جوان؛ مینا عظیمی - تنها در عرض چند ماه، وضعیتی که سال‌ها، حتی دهه‌ها، ثابت مانده بود، تغییر کرده است. بحث در محافل تصمیم‌گیری اروپایی دیگر به چگونگی بهبود روابط دفاعی با آمریکا محدود نمی‌شود، بلکه به یک سوال وجودی تبدیل شده است: آیا اروپا می‌تواند امنیت خود را بدون تکیه بر سلاح‌های آمریکایی تضمین کند؟

این سوال پس از بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، با اظهاراتی که تعهدات واشنگتن به متحدانش را زیر سوال می‌برد و به تلاش‌های او برای الحاق گرینلند اشاره دارد، مطرح شد و اروپایی‌ها آن را نشانه‌ای از تغییر عمیق‌تر در اولویت‌های سیاست آمریکا می‌دانند.

شصت و دومین کنفرانس امنیتی مونیخ که دیروز به پایان رسید، بحث استراتژیک عمیقی را در مورد آینده امنیت و نقش دفاعی اروپا، در بحبوحه تردید‌های فزاینده در مورد قابل اعتماد بودن تعهدات بلندمدت آمریکا، دوباره آغاز کرد.

اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، با بیان اینکه این قاره «از خطوط قرمز عبور کرده است»، به وضوح میزان تغییر در تفکر اروپایی را خلاصه کرد. این تفکر نشان دهنده اعتقاد فزاینده‌ی اروپایی‌ها بر این است که وابستگی تقریبا کامل به آمریکا در زمینه دفاع دیگر یک امر بدیهی نیست.

تنش‌های آتلانتیک

روابط بین دو سوی اقیانوس اطلس در طول سال گذشته به طور قابل توجهی سرد شده است، اما پیشنهاد الحاق گرینلند - قلمرو دانمارک در قطب شمال - ترس‌های اروپایی‌ها را مبنی بر اینکه اولویت‌های ژئوپلیتیکی واشنگتن می‌تواند به نقطه فشار مستقیمی بر امنیت این قاره و تعهدات آینده آن در ناتو تبدیل شود، تشدید کرده است.

در مقابل، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، تلاش کرد تا اطمینان خاطر دهد و نگرانی‌های اروپایی‌ها را مهار کند و در سخنرانی خود در کنفرانس بر تمایل کشورش برای ادامه همکاری با اروپا، با لحنی که نسبت به اظهارات قبلی سران آمریکا، ملایم‌تر به نظر می‌رسید، تاکید کرد.

با این حال، روبیو از مسیر سیاسی اروپا در ماه‌های اخیر انتقاد کرد و از پرداختن به مسائل حساسی مانند ناتو یا جنگ روسیه در اوکراین، مسائلی که نشان دهنده واگرایی عمیق در سراسر اقیانوس اطلس است، اجتناب کرد.

اما با نزدیک شدن جنگ اوکراین به پنجمین سال خود و با نگرانی فزاینده کشور‌های اروپای شرقی از آنچه که آنها به عنوان تهدید فزاینده روسیه توصیف می‌کنند، سران اروپا قصد خود را برای تسریع اقدامات برای تقویت قابلیت‌های دفاع از خود و کاهش وابستگی خود به حمایت نظامی آمریکا اعلام کرده‌اند.

بازدارندگی هسته‌ای

در این زمینه، فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه، و کر استارمر، نخست وزیر انگلیس، متعهد شدند که برای تقویت آنچه که آنها به عنوان یک «ستون اروپایی» قوی‌تر در ناتو توصیف کردند، تلاش کنند و به این قاره اجازه دهند سهم بیشتری از مسئولیت دفاع از خود را بر عهده بگیرد.

مرتس اظهار داشت: «این یک آغاز جدید درست در هر شرایطی است، چه آمریکا کاملا درگیر بماند و چه تصمیم به فاصله گرفتن بگیرد.»

مرتس در اشاره دیگری به میزان نگرانی اروپا، فاش کرد که مذاکرات با مکرون در مورد امکان توسعه یک «بازدارندگی هسته‌ای اروپایی» آغاز شده است. فرانسه در حال حاضر تنها نیروی هسته‌ای مستقل در اتحادیه اروپا را در اختیار دارد، در حالی که انگلیس به موشک‌های ترایدنت ساخت و نگهداری شده توسط آمریکا متکی است.

استقلال دفاعی

این تحولات اروپایی در چارچوب تحولات گسترده‌تر در سطح صنایع نظامی جهانی رخ می‌دهد، زیرا تحول فناوری منجر به مرحله جدیدی می‌شود که قدرت و بازدارندگی را از نو تعریف می‌کند.

در مواجهه با این تحولات و چالش‌های جهانی فزاینده، اروپا پس از دهه‌ها تکیه بر چتر هسته‌ای آمریکا و سلاح‌های وارداتی، با یک چالش استراتژیک آشکار رو‌به‌رو است. این قاره دریافته است که نمی‌تواند به طور نامحدود به آمریکا وابسته باشد و این امر باعث شده است که درخواست‌هایی برای «خوداتکایی استراتژیک» مطرح شود.

برای دستیابی به این هدف، کمیسیون اروپا ابتکاری را برای ایجاد یک صنعت دفاعی مستقل اروپایی در طول دهه آینده آغاز کرد. این ابتکار شامل جمع‌آوری تا یک تریلیون دلار بودجه، ایجاد یک «صندوق دفاع اروپایی» مشترک، صدور ۱۵۰ میلیارد یورو اوراق قرضه دفاعی و هماهنگی تلاش‌ها بین کشور‌های عضو برای توسعه قابلیت‌های فناوری و زیرساخت‌های صنعتی است.

این ابتکار با هدف افزایش ظرفیت اروپا برای تولید سلاح و تجهیزات دفاعی در داخل، کاهش وابستگی به سلاح‌های وارداتی و گشودن در‌های همکاری با شرکای تجاری، از جمله کشور‌های عربی، برای ایجاد مشارکت‌های مشترک صنعتی و سرمایه‌گذاری است که قابلیت‌های دفاعی و فناوری این قاره را تقویت می‌کند.

ادامه رویاپردازی

در بحبوحه این جنجال، موضع مارک روته، دبیرکل ناتو، قاطع بود و اظهار داشت که «اروپا نمی‌تواند بدون آمریکا از خود دفاع کند.»

او سه هفته پیش در پارلمان اروپا گفت: «اگر کسی فکر می‌کند اروپا می‌تواند بدون آمریکا از خود دفاع کند، بگذارید به رویاپردازی ادامه دهد.»

روته فاش کرد که او و ترامپ در مورد دو مسیر اقدام برای کاهش تنش‌ها بر سر گرینلند توافق کرده‌اند: یکی در چارچوب پذیرش مسئولیت بیشتر ناتو برای دفاع از قطب شمال، و دیگری از طریق گفتگوی مداوم بین آمریکا، دانمارک و گرینلند، با توجه به نگرانی‌های مشترک در مورد گسترش نفوذ روسیه و چین در منطقه.

منبع: الجزیره