مدیریت پسماند‌های تیز و برنده؛ ضرورت نادیده‌گرفته‌شده برای سلامت عمومی

باشگاه خبرنگاران جوان - زهره بهمنی کارشناس مدیریت مطالعات خدمات شهری و محیط زیست در مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران گفت:  پسماند‌هایی نظیر سوزن، تیغ و شیشه‌های شکسته می‌توانند با کوچک‌ترین تماس، سبب ایجاد جراحات و انتقال بیماری‌هایی همچون هپاتیت B، هپاتیت C و HIV شوند. ناآگاهی عمومی، کمبود زیرساخت‌های ایمن و ضعف نظارت، از عوامل گسترش این خطرات است.

وی افزود: بر اساس گزارش‌های جهانی، سالانه بیش از ۱۶ میلیارد تزریق در جهان انجام می‌شود، اما بخش زیادی از سوزن‌ها و سرنگ‌های مصرف‌شده به‌صورت اصولی دفع نمی‌شوند. پیامد این بی‌توجهی، افزایش جراحات ناشی از سوزن و خطر انتقال بیماری‌ها در میان کارکنان بهداشتی، کارگران پسماند و حتی افراد عادی است. آمار‌های بین‌المللی نشان می‌دهد سالانه حدود ۵.۲ میلیون نفر بر اثر عفونت‌های ناشی از مدیریت نادرست این پسماند‌ها جان خود را از دست می‌دهند. تنها تزریق‌های ناایمن موجب بیش از ۳۳ هزار مورد جدید HIV، حدود ۱.۷ میلیون مورد هپاتیت B و بیش از ۳۱۵ هزار مورد هپاتیت C شده‌اند.

بهمنی احتمال ابتلا در صورت جراحت با سوزن آلوده را برای هپاتیت B تا ۳۰ درصد، هپاتیت C حدود ۱.۸ درصد و HIV حدود ۰.۳ درصد اعلام کرد و گفت: اگرچه برخی ارقام پایین به نظر می‌رسند، اما خطر بالقوه و پیامد‌های روحی این حوادث، از جمله ترس و اضطراب طولانی‌مدت، بسیار جدی است. 

وی با اشاره به خطرات خانگی افزود: در بسیاری از خانه‌ها، به‌ویژه آنهایی که یکی از اعضا نیاز به مراقبت پزشکی دارد، پسماند‌های تیز تولید می‌شود و افراد بدون آگاهی از خطرات، آنها را در زباله‌های عادی می‌اندازند. این رفتار، اعضای خانواده – به‌ویژه کودکان – و کارگران جمع‌آوری پسماند را در معرض خطر قرار می‌دهد. طبق آمار، از میان ۴۲۲ میلیون بیمار دیابتی در جهان، تنها ۱۰ درصد پسماند‌های تیز را در خانه به‌طور ایمن دفع می‌کنند؛ در کشور‌های کم‌درآمد این عدد به کمتر از ۱۰ درصد می‌رسد.

بهمنی همچنین به وضعیت آرایشگاه‌ها و سالن‌های زیبایی اشاره کرد و گفت: تیغ‌ها، سوزن‌های تتو و ابزار‌های نوک‌تیز از جمله پسماند‌های رایج در این محیط‌ها هستند. مطالعات نشان می‌دهد تنها ۴۴ درصد کارکنان سالن‌های زیبایی این پسماند‌ها را به‌درستی دفع می‌کنند، در حالی که بیش از نیمی از آنها تیغ‌ها را در سطل زباله معمولی می‌اندازند. این امر خطر انتقال بیماری را برای کارکنان، مشتریان و کارگران خدمات شهری تشدید می‌کند.

در ادامه، وی با اشاره به مراکز درمانی گفت: خطر مواجهه با پسماند‌های تیز در مراکز درمانی چندین برابر است. تخمین‌ها نشان می‌دهد در سال ۲۰۰۰ بیش از ۳۵ میلیون نفر از کارکنان بهداشتی جهان دچار جراحات ناشی از وسایل نوک‌تیز شده‌اند. تحقیقات داخلی نیز نشان می‌دهد در ایران، ۴۲.۵ درصد کارکنان حداقل یک‌بار دچار جراحت سوزنی شده‌اند که ۵۸ درصد آن به سوزن‌ها مربوط است. بیشترین آسیب‌ها در اتاق عمل، جراحی، اورژانس و بخش‌های داخلی گزارش شده‌اند.

او راهکار‌های مناسب در صورت جراحت با سوزن آلوده را شامل شست‌وشوی فوری محل زخم با آب و صابون، خودداری از استفاده مواد تحریک‌کننده، مراجعه فوری به مراکز درمانی ظرف دو ساعت، گزارش حادثه در محل کار و انجام آزمایش‌های پیگیری دانست.

بهمنی در پایان تأکید کرد: برای کاهش خطرات، آموزش خانواده‌ها و کارکنان، استفاده از ظروف استاندارد و مقاوم برای پسماند‌های تیز، تفکیک این پسماند‌ها از سایر زباله‌ها، الزام مراکز بهداشتی و سالن‌های زیبایی به همکاری با شرکت‌های معتبر جمع‌آوری پسماند، ایجاد سامانه‌های گزارش‌دهی و نظارت جدی بر اجرای استاندارد‌های بهداشتی از اولویت‌های ضروری هستند. 

وی افزود: مدیریت صحیح پسماند‌های تیز و برنده، ضرورتی انکارناپذیر در حفظ سلامت عمومی است و اجرای سیاست‌های جامع و هماهنگ تنها راه تضمین سلامت جامعه خواهد بود.