سوءاستفاده از خیابان

حمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، دیروز در نطق پیش از دستور خود از خیابان شروع کرد و به رسانه ملی و بنزین رسید؛ سه نقطه‌ای که به روایت او، اگر درست مدیریت نشوند، می‌توانند به شکاف و نارضایتی در جامعه دامن بزنند. او خطاب به تریبون‌داران و صحنه‌گردانان هشدار داد: «خیابان، محل میتینگ‌های انتخاباتی نیست بلکه میدان‌های اتحاد مقدسی است که باید هسته سخت ۹۰‌ میلیونی را در خود جای دهد». قالیباف سپس سراغ صداوسیما رفت؛ رسانه‌ای که به گفته او، در میانه «جنگ‌ شناختی» نقشی تعیین‌کننده دارد اما «متأسفانه تاکنون موفقیت‌های لازم را نداشته است» و باید به «کانون انسجام‌بخشی و امیدآفرینی برای ۹۰‌میلیون ایرانی وطن‌دوست با سلیقه‌های مختلف سیاسی و تفاوت‌های اجتماعی» تبدیل شود. در ضلع دیگر این هشدارها، بنزین قرار داشت؛ رئیس مجلس ضمن تأکید بر ضرورت کاهش مصرف، صریح گفت «افزایش قیمت بنزین توسط دولت، آن تدبیر حساب‌شده نیست» و راه‌حل را تصمیمی دانست که «بیشترین عدالت و کمترین نارضایتی» را برای مردم به همراه داشته باشد.

نقطه آغاز سخنان قالیباف، وضعیت داخلی جامعه بود؛ او میان «اعتراض و انتقاد» با «تضعیف انسجام» مرز گذاشت و تأکید کرد که گلایه‌های اقتصادی مردم را به‌حق می‌داند و برای انتقادهای سیاسی و اجتماعی آنها احترام قائل است اما در شرایط فعلی، فعالان سیاسی و رسانه‌ای نباید امر ملی را وارد مناسبات رقابت انتخاباتی کنند.

رئیس مجلس، خطاب به فعالان سیاسی و رسانه‌ای همه طیف‌ها گفت: «امر ملی جنگ، صحنه رقابت‌های سیاسی و انتخاباتی نیست». به گفته قالیباف، تجربه روزهای جنگ ۴۰‌ روزه نشان داد که مردم با وجود تفاوت‌های سیاسی و اجتماعی می‌توانند در یک نقطه مشترک کنار هم بایستند. او از این تجربه با تعبیر «اتحاد مقدس» یاد کرد و گفت برای مقابله با دشمن، کشور به «هسته سخت ۹۰‌میلیونی» نیاز دارد.

در همین چارچوب، خیابان به تعبیر رئیس مجلس، نباید محل صف‌آرایی‌های سیاسی و انتخاباتی باشد بلکه باید امکان حضور همه گروه‌ها و سلایق را در کنار یکدیگر فراهم کند. او مسئولیت حفظ این انسجام را تنها متوجه مردم ندانست و مستقیماً سراغ کسانی رفت که از تریبون‌های رسمی و عمومی استفاده می‌کنند و خطاب به فعالان سیاسی و رسانه‌ای از همه طیف‌ها، گفت: «تریبون‌داران و صحنه‌گردانان باید امر رهبری مبنی بر صیانت از وحدت و پرهیز از تفرقه و تنازع و اختلافات سیاسی و تفاوت‌های اجتماعی را از اصولی‌ترین محورهای عمل خود قرار دهند تا باعث طرد مردم با سلیقه‌های دیگر نشوند».

بخش دیگری از نطق قالیباف به صداوسیما رسید؛ رسانه‌ای که از نگاه او در میانه جنگ‌ شناختی، بیش از همیشه مسئولیت دارد. رئیس مجلس معتقد است در شرایطی که شکل مواجهه دشمن تغییر کرده و «جنگ‌ شناختی» به میدان اصلی تقابل تبدیل شده، رسانه ملی، دیگر نمی‌تواند با همان الگوهای گذشته به میدان بیاید. او گفت: «در توطئه جدید دشمن، جنگ‌ شناختی کلیدی‌ترین نقش را بازی می‌کند و نقش رسانه ملی بیش از هر زمان دیگر است اما متأسفانه تاکنون موفقیت‌های لازم را نداشته است». این انتقاد، در ادامه با اشاره مستقیم به مشکلات ساختاری صداوسیما همراه شد که نشان می‌داد، انتقاد او صرفاً متوجه یک برنامه یا یک تصمیم رسانه‌ای نیست و مسئله را در سطحی کلان‌تر می‌بیند. قالیباف گفت: «تبیین ناکارآمدی‌های ساختاری، رویکردی و عملکردی صداوسیما، فرصتی مبسوط می‌طلبد».

رئیس مجلس، البته فقط از آنچه صداوسیما «نیست» نگفت؛ تصویری هم از آنچه باید باشد، ترسیم کرد. رسانه ملی، به تعبیر او، باید بتواند از مرزهای سلیقه‌های سیاسی عبور کند و مخاطب متنوع ایرانی را دوباره پای یک تریبون جمع کند. او تأکید کرد: «رسانه ملی باید به کانون انسجام‌بخشی و امیدآفرینی برای ۹۰‌ میلیون ایرانی وطن‌دوست با سلیقه‌های مختلف سیاسی و تفاوت‌های اجتماعی تبدیل شود».

این نگاه قالیباف در نهایت به یک هشدار درباره نقش تصمیم‌ها و رفتارهای داخلی در افزایش شکاف اجتماعی رسید. رئیس مجلس معتقد است در شرایطی که دشمن به‌دنبال ایجاد نارضایتی و شکاف در جامعه است، هر رفتار یا تصمیمی که سرمایه اجتماعی را فرسوده کند، می‌تواند به همان نقطه‌ای منتهی شود که دشمن دنبال آن است. او در همین زمینه تصریح کرد: «هر فرد یا دستگاهی که با گفتار، رفتار یا تصمیمات خود، باعث نارضایتی مردم شود، یا انسجام ملی کشور را تضعیف کند، خواسته یا ناخواسته در زمین دشمن بازی می‌کند».

سومین ضلع سخنان قالیباف، اقتصاد بود؛ مشخص‌تر از همه، بنزین. او معتقد است، تصمیم‌گیری درباره مصرف بنزین دیگر قابل عقب انداختن نیست اما حل آن نیز نباید به افزایش ناگهانی فشار بر مردم منجر شود. قالیباف گفت: «اگر در گذشته کاهش مصرف بنزین ضرورتی اقتصادی بود، امروز دیگر امری اجتناب‌ناپذیر است و نمی‌توان با حرف‌های کلی به‌ظاهر جذاب و طرح‌های غیر‌اجرایی، تصمیم‌گیری درباره آن را به تعویق انداخت».

اما در عین‌‌حال موضع او درباره افزایش قیمت روشن بود: «افزایش قیمت بنزین توسط دولت، آن تدبیر حساب‌شده نیست». راه‌حل از نگاه رئیس مجلس باید به شکلی طراحی شود که هم مصرف کنترل شود و هم هزینه اجتماعی تصمیم پایین بماند. او گفت: «کاهش مصرف بنزین باید با شیوه‌هایی صورت گیرد که بیشترین عدالت و کمترین نارضایتی را در مردم ایجاد کند و با اقناع افکار عمومی فرصت سوءاستفاده را از دشمن بگیرد».

قالیباف هشدار داد، دشمن در انتظار چنین فرصت‌هایی است و براساس اطلاعاتی که به گفته او، در اختیار مسئولان قرار دارد، به‌دنبال ترکیب فشار اقتصادی با عملیات‌های نظامی، ترور، اقدامات تجزیه‌طلبانه و جنگ‌ شناختی است. بنابراین تصمیم‌گیری درباره بنزین از نظر او فقط یک تصمیم اقتصادی نیست و مستقیماً با وضعیت اجتماعی و امنیتی کشور گره خورده است.

قالیباف در ادامه، مسئولیت اصلی مدیریت این وضعیت را متوجه دولت دانست و گفت، مدیران اجرایی باید «وسط میدان حل مشکلات اقتصادی و معیشتی مردم» باشند. او تأکید کرد در شرایط جنگی، هدف باید این باشد که فشارهای ناشی از جنگ تا حد امکان از دوش مردم برداشته شود و اقداماتی که نارضایتی عمومی ایجاد می‌کنند برای مدیران ملی، منطقه‌ای و بخشی ممنوع باشد. او در عین‌ حال از نمایندگان، کارشناسان و فعالان رسانه‌ای خواست در تصمیم‌سازی و اجرای تصمیم‌های نهایی ‌شده با دولت همراه باشند و گفت، دولت نیز «بیش از هر زمان دیگر» باید به شنیدن و ترتیب اثر دادن به نظرات کارشناسان و منتقدان، اهمیت دهد.

قالیباف همچنین به تحولات جنگ و مذاکرات پرداخت و بر هماهنگی میان میدان دیپلماسی و نظامی تأکید کرد. او با اشاره به تعهدات آمریکا در تفاهم‌نامه گفت: «تا زمانی‌ که تعهدات آمریکا در تفاهم‌نامه از‌جمله رفع محاصره، آزادی اموال بلوکه‌ شده، رفع تحریم نفت، پایان تهدید و عملیات نظامی در همه جبهه‌ها و دیگر شروطی که در تفاهم‌نامه، آمریکا به آنها متعهد شده است، اجرایی نشود، تنگه باز نخواهد شد».