فلزات سنگین، پشه‌های ناقل بیماری را در برابر سموم مقاوم می‌کنند

به گزارش ایسنا، حضور و فعالیت هفت گونه از پشه‌های ناقل بیماری مالاریا در مناطق مختلف ایران موجب شده است تا کشور ما همواره به عنوان یکی از مناطق بومی و درگیر با این بیماری شناخته شود. در سال‌های اخیر نیز پدیده نگران‌کننده دیگری رخ داده که بر حساسیت‌های بهداشتی افزوده است؛ ظهور و استقرار پشه آئدس اجیپتی به عنوان ناقل اصلی بیماری تب دانگ در نواحی جنوبی کشور، ضرورت برنامه‌ریزی برای مقابله با این حشرات را دوچندان کرده است. در کنار این موضوع، مصرف سالانه و گسترده هزاران تن سموم آفت‌کش در بخش‌های کشاورزی و بهداشتی باعث باقی ماندن طولانی‌مدت ترکیبات شیمیایی در طبیعت شده است. از آنجا که پشه‌ها دوران اولیه زندگی و تکثیر خود را در آب سپری می‌کنند، مواجهه مداوم با این سموم و کاربرد روش‌هایی چون سم‌پاشی‌های ابقایی و پشه‌بندهای آغشته به حشره‌کش، پدیده‌ای به نام فشار انتخابی را ایجاد کرده که موجب شده بیشتر ناقلین مالاریا و پشه‌های آئدس در برابر سموم رایج مقاوم شوند.

مقاومت حشرات در برابر سموم به طور کلی از دو طریق رخ می‌دهد؛ نخست مقاومت متابولیک یا سوخت‌وسازی که در آن سطح و فعالیت آنزیم‌های مسئول پاکسازی و سم‌زدایی در بدن پشه افزایش می‌یابد و سم را تجزیه می‌کند و دوم بروز جهش‌های ژنتیکی که موجب تغییر در ساختار هدف سم در بدن حشره می‌شود. از سوی دیگر، ورود عناصر سنگین نظیر سرب، جیوه، کادمیوم، مس و آرسنیک ناشی از فعالیت‌های انسانی به آب و خاک، آسیب‌های محیطی فراوانی ایجاد کرده است. بررسی‌ها نشان می‌دهند برخورد لارو پشه‌ها با این فلزات سنگین در آب، مانند یک عامل استرس‌زا عمل کرده و به طور شگفت‌آوری موجب افزایش تحمل حشرات بالغ در برابر حشره‌کش‌هایی مانند دلتامترین، مالاتیون، پرمترین، تمفوس و لمبداسیهالوترین می‌شود. همچنین چالش مقاومت متقاطع که در آن حشره پس از مقاوم شدن به یک نوع سم، در برابر سایر سموم هم‌خانواده نیز پایداری نشان می‌دهد، کارایی روش‌های کنترلی را شدیداً با بن‌بست مواجه کرده است. …