ایرج توتونچیان که بود و چه نقشی در شکل‌گیری بانکداری بدون ربا داشت؟ | تجربه‌ای که هنوز یک پرسش بزرگ را بی‌پاسخ گذاشته است | چهار دهه پس از قانون عملیات بانکی بدون ربا، رؤیای توتونچیان چه شد؟

توتونچیان از اقتصاددانانی بود که به اقتصاد آزاد و نظام متعارف سرمایه‌داری نقد جدی داشت و بخش مهمی از زندگی علمی خود را صرف طراحی و دفاع از الگویی کرد که قرار بود، جایگزینی اسلامی برای بانکداری مبتنی بر بهره باشد. او همچنین از اعضای کمیته‌ای بود که در ابتدای دهه ۱۳۶۰ برای تدوین قانون عملیات بانکی بدون ربا تشکیل شد. قانونی که بیش از چهار دهه است یکی از پایه‌های حقوقی نظام بانکی ایران به‌شمار می‌رود. در طول دهه‌های گذشته، تصمیم‌هایی در اقتصاد ایران گرفته شده که تغییر آنها، حتی پس از آشکار شدن پیامدهایشان، بسیار دشوار بوده است. بعضی از این تصمیم‌ها ساختار مالکیت را تغییر دادند، برخی روابط اقتصادی ایران با جهان را محدود کردند و برخی قواعد فعالیت بنگاه‌ها و بانک‌ها را دگرگون ساختند. قانون عملیات بانکی بدون ربا را نیز می‌توان در همین دسته قرار داد. قانونی که با هدف حذف ربا و اسلامی کردن نظام بانکی تدوین شد اما منتقدان معتقدند، بانکداری ایران را از الگوی متعارف بانکداری دور کرد بی‌آنکه در عمل بتواند الگوی منسجمی از بانکداری اسلامی به وجود آورد. خود توتونچیان البته تا پایان عمر این داوری را قبول نداشت و مشکل را نه در اصل قانون بلکه در اجرا نشدن آن می‌دید. از تگزاس تا اقتصاد اسلامی …