گزارشی از جشنواره بین‌المللی فیلم «سارایوو»+تصاویر - دیپلماسی ایرانی

دیپلماسی ایرانی: در سی‌ودو‌مین جشنواره بین‌المللی فیلم «سارایوو»، جایزه افتخاری «قلب سارایوو» به «اصغر فرهادی» اهدا ‌شد و این کارگردان برنده دو جایزه اسکار و دیگر جوایز معتبر جهانی گفت: لحظه‌ای بزرگ، برای من است.

به پاس مشارکت برجسته «اصغر فرهادی» در هنر سینما، در کنار بزرگداشت این فیلمساز برجسته سینما؛ جایزه افتخاری «قلب سارایوو»Heart of Sarajevo  در سی‎ودومین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم «سارایوو» در تالار تئاتر ملی سارایوو در کشور بوسنی و هرزگوین توسط «یوان ماریانوویچ» Jovan Marjanović  مدیر جشنواره فیلم «سارایوو» Sarajevo به به یکی از تحسین‌شده‌ترین فیلم‌سازان ایران اهدا شد. ادای احترامی به فیلم‌سازی مؤلف که آثارش طی دهه‌ها، نه دیکته‌کننده نوع تفکر به مخاطبان، بلکه آموزگارِ دقیق‌تر نگریستن به پیرامون بوده‌اند.

فرهادی کارنامه‌ای هنری و منحصر‌به‌فرد خلق کرده است

«یوان ماریانوویچ» با اشاره به این‌که فرهادی کارنامه‌ای هنری و منحصر‌به‌فرد خلق کرده است، گفت: «فیلم‌سازانی هستند که سینمای خود را حول محور رویدادهای خارق‌العاده بنا می‌کنند؛ اما اصغر فرهادی کاری انجام می‌دهد که شاید حتی دشوارتر باشد. او در دلِ زندگی روزمره، درامی خارق‌العاده می‌یابد. یک ازدواج، یک خانواده، یک سوءتفاهم، یا تصمیمی که در ابتدا کوچک به نظر می‌رسد؛ و ناگهان خود را در موقعیتی می‌یابیم که هر انتخابی پیامدهایی دارد، هر فردی قابل درک است و هیچ‌کس کاملاً بی‌گناه نیست.»

فیلم‌های فرهادی فوق‌العاده دقیق‌اند

مدیر جشنواره فیلم «سارایوو» در ادامه گفت: فیلم‌های فرهادی فوق‌العاده دقیق‌اند، اما هرگز حسِ ساختگی بودن به بیننده نمی‌دهند. آن‌ها با آدم‌ها و زندگی روزمره‌شان آغاز می‌شوند و به‌تدریج به پرسش‌هایی بسیار بزرگ‌تر درباره حقیقت، مسئولیت، کرامت، خانواده و انتخاب‌هایی که در نبودِ گزینه‌ای بی‌نقص پیشِ رو داریم، راه می‌گشایند.

سبک خاص فیلم‌سازی، فرهادی را به یکی از فیلم‌سازان شاخص سینمای بدل کرده است

ماریانوویچ افزود: «سبک بسیار خاص فیلم‌سازی شما، شما را به یکی از فیلم‌سازان شاخص و تعیین‌کننده سینمای معاصر جهان بدل کرده است. فیلم‌های شما از مرزهای زبانی، فرهنگی و جغرافیایی فراتر رفته‌اند، در حالی که همواره ریشه‌ای عمیق در زندگی و جوامعی داشته‌اند که از دل آن‌ها برخاسته‌اند. امسال، در چارچوب برنامه «ادای احترام» (Tribute To)، این افتخار را داشتیم که در اینجا، در سارایوو، همراه با شما نگاهی به این کارنامه هنری درخشان بیندازیم. شما پیش از این نیز با این جشنواره پیوند داشته‌اید؛ در سال ۲۰۱۸ ریاست هیأت داوران بخش مسابقه فیلم‌های بلند داستانی را بر عهده داشتید و حضور دوباره شما در کنار ما مایه خرسندی است.» 

برای من افتخار بزرگی است که «قلب افتخاری سارایوو» را به فرهادی تقدیم کنم

مدیر جشنواره فیلم «سارایوو» در ادامه سخنانش همچنین گفت: اما امشب، شبِ فیلم‌های شماست و شبِ آنچه به سینما هدیه کرده‌اید. و به جای سخن گفتنِ بیشتر درباره آن‌ها، بیایید به تماشایشان بنشینیم. و اکنون، لطفاً با تشویق خود از اصغر فرهادی برای آمدن به روی صحنه استقبال کنید. اصغر، این جایزه «قلب» (Heart) نه تنها نشانگر کارنامه‌ای فوق‌العاده است، بلکه گویای چیزی است که سنجش آن دشوارتر است؛ تأثیر فیلم‌های شما بر تماشاگران سراسر جهان، به‌گونه‌ای که به آدم‌ها و شاید به خودشان کمی دقیق‌تر و عمیق‌تر نگریسته‌اند. برای من افتخار بزرگی است که «قلب افتخاری سارایوو» را به شما تقدیم کنم.» 

فرهادی: «دریافت این جایزه، لحظه‌ای بسیار ارزشمند برای من است

در ادامه این مراسم، «اصغر فرهادی» در «تئاتر ملی» برای حضار سخنرانی کرد و در آغاز سخنانش گفت: «دریافت این جایزه که به پاس یک عمر فعالیت هنری اهدا می‌شود، لحظه‌ای بسیار ارزشمند برای من است. این جایزه‌ای پرمعناست و از جشنواره فیلم سارایوو بابت اهدای آن سپاسگزارم. این دومین باری است که به شهر سارایوو می‌آیم؛ دفعه پیش که اینجا بودم، عضو هیأت داوران بودم. فضای این شهر را بسیار دوست دارم. می‌خواهم به این نکته اشاره کنم که جمعیت بسیار زیادی در اینجا حضور می‌یابند. پیش‌تر فیلمی از من در اینجا به نمایش درآمد و هزاران نفر آن را تماشا کردند. از آشنایی با این جشنواره، بسیار خرسندم و از دیدن مسیری که جشنواره فیلم سارایوو طی سال‌های گذشته طی کرده و هویتی سینمایی و منحصر‌به‌فردی که برای خود شکل داده، خوشحالم.»

مروری بر آثار «اصغر فرهادی» در قالب بخش ویژه «ادای احترام جشنواره»

در سی‌ودو‌مین جشنواره بین‌المللی فیلم «سارایوو»، مروری بر آثار «اصغر فرهادی» در قالب بخش ویژه «ادای احترام جشنواره» Tribute To به نمایش در آمدند. همچنین مراسم جایزه افتخاری «قلب سارایوو» با اکران ویژه فیلم «جدایی نادر از سیمین» A Separation یکی از تحسین‌شده‌ترین و پرافتخارترین شاهکارهای او به پایان رسید.

مسترکلاس اصغر فرهادی در مرکز فرهنگی بوسنی در سارایوو

یک مسترکلاس با اصغر فرهادی، یکی از مهم‌ترین فیلمسازان ایرانی و بین‌المللی قرن بیست و یکم، در مرکز فرهنگی بوسنی در سارایوو برگزار شد؛ این گفت‌وگو با اجرای «نیل یانگ Neil Young منتقد فیلم از کشور بریتانیا، به بررسی دوران کودکی فرهادی، اولین مواجهه‌های او با سینما، داستان‌سرایی، مسئولیت فیلمساز و اعتقاد او مبنی بر این‌که سینما هرگز نباید پاسخ‌های ساده‌ای به سؤالات پیچیده انسانی ارائه دهد، پرداخت.

فرهادی، در فیلم‌هایش معضلات عمیق اخلاقی و اجتماعی زندگی‌های عادی را کشف می‌کند

امروزه فرهادی، برنده دو جایزه اسکار، از طریق فیلم‌هایی که معضلات عمیق اخلاقی و اجتماعی را در زندگی‌های به ظاهر عادی کشف می‌کنند، به شهرت بین‌المللی دست یافته است. او برای فیلم «جدایی نادر از سیمین» A Separation، جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی زبان را از آن خود کرد و این فیلم را به اولین فیلم ایرانی تبدیل کرد که این جایزه را دریافت می‌کند. او دومین اسکار خود را برای فیلم «فروشنده» The Salesman دریافت کرد. از جمله آثار او می‌توان به «درباره الی» About Elly، «گذشته» The Past، «همه می‌دانند» Everybody Knows و «قهرمان» A Hero اشاره کرد که جایزه بزرگ جشنواره بین‌المللی فیلم «کن» را برای او به ارمغان آورد. رابطه او با سینما از دوران کودکی‌اش در شهری کوچک در ایران آغاز شد؛ جایی که سینماها فاصله زیادی داشتند و رفتن به تماشای فیلم، تقریباً حکم یک ماجراجویی کوچک را داشت.

به گمانم همه ما نوعی «اندوخته عاطفی» در درون خود داریم

فرهادی در این مسترکلاس در مرکز فرهنگی بوسنی گفت: به گمانم همه ما نوعی «اندوخته عاطفی» در درون خود داریم. از همان دوران کودکی، شروع به گردآوری تجربه‌ها، تصاویر، احساسات، برخوردها و داستان‌هایی می‌کنیم که بعدها آن‌ها را با خود حمل می‌کنیم، بی‌آنکه حتی متوجهش باشیم. هر تابستان را در کنار پدرم می‌گذراندم و آدم‌های اطرافم را زیر نظر می‌گرفتم. امروز درمی‌یابم که آن، نخستین آموزش سینمایی من بود.»

فرهادی نخستین فیلم کوتاهش را در ۱۳ سالگی ساخت

«اصغر فرهادی» نخستین فیلم کوتاهش را در ۱۳ سالگی ساخت و پدربزرگش که او را همچون یک قهرمان می‌دانست؛ جایگاه ویژه‌ای در خاطراتش دارد.

فرهادی: قصه‌گویی به شیوه من، برای ابراز وجود بدل شد

این کارگردان سرشناس سینمای جهان در ادامه سخنانش گفت: «پدربزرگم، قهرمان من بود. هر وقت به دیدنم می‌آمد، می‌توانست هر چیزی را به یک داستان تبدیل کند. من نام او را بر خود دارم و به نوعی احساس می‌کنم که ما دو نفر از طریق قصه‌گویی به هم پیوند خورده‌ایم. قصه‌گویی به شیوه من، برای ابراز وجود بدل شد.»

او و دوستانش مخفیانه سوار اتوبوس می‌شدند و به شهر همجوار می‌رفتند

نخستین مواجهه او با سینما، در کمال تناقض، تجربه‌ای ناتمام بود. از آنجا که در شهرشان سینمایی وجود نداشت، او و دوستانش مخفیانه سوار اتوبوس می‌شدند و به شهر همجوار می‌رفتند. اما اتوبوس تقریباً همیشه تأخیر داشت و این بدان معنا بود که آن‌ها درست پیش از پایانِ نمایش فیلم به آنجا می‌رسیدند.

حدود هفت سال داشتم و تنها پایان فیلم‌ها را می‌دیدم

او افزود: «حدود هفت سال داشتم و تنها پایان فیلم‌ها را می‌دیدم. عجیب بود، اما تأثیر عمیقی بر من گذاشت. وقتی پایان فیلم را می‌بینید بی‌آنکه بدانید پیش از آن چه اتفاقی افتاده است، قوه تخیلتان به کار می‌افتد. من شروع به ساختن فیلم‌های خودم کردم. امروز فکر می‌کنم آن تجربه به من آموخت که هر داستانی را صرفاً همان‌طور که به من ارائه می‌شود، نپذیرم.» 

پس از انقلاب ایران، تلویزیون دریچه‌ای به سوی سینمای جهان برای فرهادی گشود

در سال‌های پس از انقلاب ایران، که دسترسی به فیلم‌های خارجی محدود بود؛ تلویزیون، دریچه‌ای به سوی سینمای جهان برای فرهادی گشود. او در آغاز فعالیت حرفه‌ای‌اش، عمدتاً به دلیل نیاز مالی، یک نمایشنامه رادیویی نوشت؛ اما همان کار، راه را برای ورودش به تلویزیون هموار کرد و مسیر زندگی‌اش را تغییر داد. او فعالیت خود را از نوشتن برای رادیو به نگارش فیلمنامه‌های تلویزیونی و سرانجام به فیلمسازی گسترش داد.

او می‌خواهد که تماشاگر خود درباره شخصیت‌ها و کنش‌هایشان قضاوت و ارزیابی کند

با این حال، برای فرهادی، رشد هنری با کنجکاوی نسبت به جهان، پیوندی ناگسستنی دارد. دقیقاً به همین دلیل است که فیلم‌های او به‌ندرت قضاوت‌های قطعی و نهایی ارائه می‌دهند؛ او می‌خواهد که تماشاگر، خود درباره شخصیت‌ها و کنش‌هایشان قضاوت و ارزیابی کند.

زندگی خطی نیست، بلکه لایه‌لایه است

این کارگردان گفت: «زندگی خطی نیست، بلکه لایه‌لایه است. هر آنچه برایمان رخ می‌دهد، جایی در درونمان باقی می‌ماند و بعدها در قالبِ آنچه خلق می‌کنیم، بازمی‌گردد. در سینمای کلاسیک، فیلم‌ساز اغلب خود مسئولیتِ تشخیصِ شخصیت‌های خوب و بد را برای تماشاگر بر عهده می‌گیرد؛ اما در سینمای معاصر، من می‌خواهم که تماشاگر، خود این مسئولیت را بپذیرد. نمی‌خواهم به آن‌ها دیکته کنم که چه فکر کنند، بلکه تنها می‌خواهم دلایل کافی در اختیارشان بگذارم تا خودشان به نتیجه‌گیری برسند.»

اکران فیلم «جدایی نادر از سیمین» در جشنواره فیلم سارایوو

این رویکرد به‌ویژه در فیلم «جدایی نادر از سیمین» مشهود است؛ فیلمی که در جشنواره فیلم سارایوو امسال در قالب اکران ویژه «گالا» به نمایش درآمد. داستان این فیلم با ماجرای یک ازدواجِ دچار بحران، آغاز می‌شود و سپس به درامی پیچیده درباره طبقه اجتماعی، مسئولیت، ایمان، والدگری و حقیقت، گسترش می‌یابد.

کار با کودکان، یکی از دشوارترین جنبه‌های فیلم‌سازی است

فرهادی همچنین درباره کار با کودکان صحبت کرد و اذعان داشت که این کار، یکی از دشوارترین جنبه‌های فیلم‌سازی است؛ با این حال، کودکان در فیلم‌های او کارکرد دراماتیک ویژه‌ای دارند.

کودکان بُعدی عاطفی به داستان می‌بخشند و بار دراماتیک ماجرا را تشدید می‌کنند

این کارگردان برنده دو جازه اسکار معتقد است: «کودکان بُعدی عاطفی به داستان می‌بخشند. آن‌ها همچنین ناظرانی هستند که همه وقایع پیرامون خود را تماشا می‌کنند و دقیقاً به همین دلیل، بار دراماتیک ماجرا را تشدید می‌کنند.»

سی‌ودو‌مین جشنواره بین‌المللی فیلم «سارایوو» با اکران فیلم‌هایی از کارگردانان کشورهای مختلف جهان در چندین بخش‌ رقابتی از جمله؛ بخش مسابقه «فیلم‌های سینمایی»، بخش مسابقه «فیلم‌های مستند»، بخش مسابقه «فیلم‌های کوتاه» و بخش مسابقه «فیلم‌های دانشجویی» که برای دریافت جوایز «قلب سارایوو» با یکدیگر به رقابت می‌پردازند و همچنین چندین بخش‌ غیررقابتی در روزهای 23 تا 30 مرداد ماه 1405 ( 14 تا 21 آگوست 2026) در سالن تئاتر ملی سارایوو، سینمای روباز کوکاکولا، سینمای فضای باز «استاری گراد» Stari Grad و مرکز سینمای آزاد «سافت زاجکو» و سینمای Cineplexx در شهر سارایوو در کشور بوسنی و هرزگوین در حال برگزاری است.