مفاهیم: به بهانه درگذشت پروفسور آرتور آسا برگر | چرا در سینما پرسش مهم‌تر از پاسخ است؟

همشهری آنلاین- مهدی تهرانی: پروفسور آرتور آسا برگر آسابرگر منتقد فیلم نبود؛ پژوهشگر ارتباطات بود. اما سینما علاقهٔ جدی او بود و سال‌ها پیش از این چه در مقام شاگرد وی و چه بعدها که خودم هم جوانی را پشت سر گذاشته بودم در سخنرانی‌ها و کتاب‌هایش بارها دیده بودم که فیلم شاهد مثال یک بحث نظری می‌شود، نه تزئین آن.

گزارش تصویری بازدید پروفسور آرتور آسابرگر از همشهری‌آنلاین

گپ و گفت سینمایی پروفسور آرتور آسا برگر و مهدی تهرانی راشومون و ارزش پرسشِ بی‌پاسخ

بخشی از گفتگو به کوروساوا و راشومون گذشت. آسابرگر دربارهٔ این فیلم نوشتهٔ پرمغزی دارد و نکته‌ای که از آن بیرون می‌کشد هنوز در ذهن من است. به باور او کوروساوا با ظرافت پرسش مطرح می‌کند و تماشاگر را دنبال خودش می‌کشد، با این فرض که جواب هم عاقبت می‌رسد. اما در بسیاری از داستانک‌های راشومون جوابی در کار نیست.

او این را ضعف نمی‌دانست، چیزی بسیار مهم می‌دانست. علم ارتباطات هم به سینما نزدیک است و هم با پرسش و پاسخ سروکار دارد. استادی که پرسشِ بی‌پاسخ را جدی می‌گیرد، به شاگردانش یاد می‌دهد از ابهام نترسند. من این را از او آموختم، و شاید بزرگ‌ترین درس سینمایی‌ام همین بود. کلاسی که فیلم و سریال به آن راه داشت

آسابرگر در آن گفتگو از روش تدریسش هم گفت. او فیلم‌های سینمایی و حتی سریال‌های تلویزیونی را سر کلاس می‌برد و به شیوهٔ کارگاهی با دانشجویانش دربارهٔ آن‌ها بحث می‌کرد. برای او فرهنگ عامه موضوعی نبود که از بالا نگاهش کنند؛ ماده‌ای بود که با آن فکر می‌کردند. همین نگاه کلاس او را از یک تالار سخنرانی به جایی برای گفتگو تبدیل می‌کرد. سادگی، راز ماندگاری

وقتی دربارهٔ نوشتن دربارهٔ سینما حرف زدیم، آسابرگر ساده‌نویسی را بهترین روش دانست. من هم برایش گفتم که در کارگاه‌های راجر ایبرت فقید نیز ساده‌نویسی و ارتباط بی‌واسطهٔ منتقد با مردم مهم‌ترین انگارهٔ تدریس بود. او بی‌تعارف روش نقدنویسی پنجاه‌سالهٔ ایبرت را ستود و ساده‌نویسی او را راز ماندگاری‌اش دانست. نظر او، مثل همیشه، صائب بود. دو آدم از دو سنت مختلف، یک استاد دانشگاه و یک شاگرد و منتقد روزنامه‌نگار، در این نکته به هم رسیده بودند: نوشتن برای فهمیده‌شدن، نه برای تحت‌تأثیر قرار دادن. تکنیک و زبان؛ پاسخی غافلگیرکننده …